Nhà dài chốn Cô Thôn

5/5/2020 - Điểm đến
Tác giả: Nguyễn Vĩnh Nguyên

Cô Thôn hay còn gọi là buôn Ako Dhong - nghĩa là buôn "lũng đầu nguồn", cách trung tâm Buôn Ma Thuột chừng 3km. Một buôn người Êđê, Mnông khá giả. Nó có già làng Ama Rin, người được dân thành phố Buôn Ma Thuột biết đến, kính trọng như một huyền thoại sống trong việc giúp dân ổn định đời sống, làm giàu.

 
Moät khoâng gian cho sinh hoaït coäng ñoàng
 
Nhöõng ngoõ daãn veà buoân xanh maùt coû caây. Hình nhö ai ôû buoân Coâ Thoân cuõng bieát caùch troàng, tæa toùt coû hoa laøm ñeïp cho khung caûnh tröôùc ngoâi nhaø mình. Coù nhöõng maùi nhaø hoa giaêng kín, cuõng coù nhöõng con ngoõ nhoû muøa ñoâng nhöng hoa nôû roä. Moät baàu khí trong laønh vaø deã chòu khi daïo qua töø khu vöôøn naøy sang khu vöôøn kia, gaëp nhöõng baø meï ngoài cho con buù tröôùc hieân hay nhöõng coâ gaùi ngoài deät thoå caåm, ngöôøi ñaøn oâng traàm tö nhaû khoùi thuoác beân cöûa soå, khaùch coù theå troø chuyeän vaø vaøo thaêm nhaø nhö ngöôøi quen.
Coâ Thoân coøn löu giöõ gaàn nhö nguyeân veïn kieán truùc nhaø saøn daøi truyeàn thoáng cuûa daân toäc EÂñeâ. Moãi nhaø saøn daøi coù theå trôû thaønh moät khoâng gian sinh hoaït vaên hoaù gia ñình ñeán coäng ñoàng. Noù coøn theå hieän söï sung tuùc ñuû ñaày cuûa buoân laøng. Trong nhöõng ngoâi nhaø daøi coøn nhöõng chieác gheá daøi ñeõo töø ñoäc moäc (kpan) hình thuyeàn ñaëc tröng ñeå nhieàu ngöôøi ngoài chuyeän troø.
Saân tröôùc nhaø daøi thöôøng coù caàu thang goã, soá baäc thang thöôøng laø soá leû. Soá leû laø soá lyù töôûng trong quan nieäm ngöôøi EÂñeâ. Treân baäc cao cuûa caàu thang thöôøng khaéc leân ñoù hình ñoâi baàu vuù phoàn thöïc ñeå khi böôùc leân, khaùch coù theå chaïm vaøo, laáy thaêng baèng. Baàu vuù cuõng theå hieän daáu aán maãu heä trong kieán truùc. Saân sau cuûa nhaø cuõng coù moät thang goã daãn ñeán choã naáu nöôùng.
Khoâng gian beân trong cuûa nhöõng ngoâi nhaø Coâ Thoân khoâng trang trí röôøm raø. Phaàn ñaàu cuûa nhaø goïi laø phaàn chính, ñeå ñoùn tieáp khaùch goïi laø gah. Nôi coù trang trí chieâng, choeù hay nhöõng chieán lôïi phaåm quyù töø saên baét. Tuy khoâng coù nhieàu vaùch ngaên cuï theå nhöng ngöôøi EÂñeâ coi phaàn cuoái nhaø (oâk) laø beáp löûa vaø khoâng gian sinh hoaït gia ñình thaàm kín. Duø raèng khaùch coù theå ngoài ôû gheá daøi ôû “gah” vaãn coù theå chuyeän troø vaø naém baét aùnh maét raên reo traàm tích khi troø chuyeän vôùi baø cuï ngoài ôû beáp löûa phía “oâk”.
Coâ Thoân khoâng coâ tòch nhö caùi teân cuûa noù. Ngaøy nay, khi nhöõng maùi nhaø daøi EÂñeâ thaâm naâu trôû thaønh ñieåm ñeán khaù lyù töôûng cuûa du khaùch thì “luõng ñaàu nguoàn” cuõng laùc ñaùc vaøi ngoâi nhaø beâ toâng.
Khaùch ñeán vaø ra veà sau caâu chuyeän thaân tình, chæ mong laàn sau trôû laïi nhöõng maùi nhaø daøi truyeàn thoáng Coâ Thoân khoâng chìm khuaát vaøo ngoùc ngaùch naøo cuûa trí nhôù!
 
Nhieàu nhaø saøn goã vaùn coøn ñöôïc baûo löu qua thôøi gian
 
Nhöõng maùi nhaø goã laëng leõ vaø ñôn sô
 
Beân khung cöûa
 
Đaõ xuaát hieän nhöõng goùc can thieäp bôûi “kieán truùc hieän ñaïi”
 

   

Caàu thang truyeàn thoáng cuûa nhaø saøn eâñeâ. Nhöõng khung cöûa giao tieáp giöõa chuû nhaø vaø khaùch la.ï Baàu vuù ngöôøi phuï nöõ laø hình töôïng ñöôïc khaéc treân caùc caàu thang goã töôïng tröng cho tín ngöôõng phoàn thöïc vaø maãu quyeàn, coøn maët traêng laø daáu aán tín ngöôõng vaät linh
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 20

Các tin khác