Nhớ tết ngày xưa

26/1/2020 - Điểm đến
Tác giả: Bài Trương Nguyên Ngã ảnh Thu Vân

Ngày đó Hội An còn hoang vắng nhưng thật đẹp, không khí trầm buồn bao lấy thị xã quanh năm, chả thế mà lớp trẻ thường gọi đùa rằng Hội An là “thành phố dưỡng già”.

 
 
Ngó vậy nhưng đến những ngày xuân về tết đến, không gian Hội An như khoác lên mình một tấm áo tươi mới, rộn rịp khác hẳn. Tuy là phố thị nhưng ở đây cộng đồng từng xóm sống với nhau thấm đẫm tình nghĩa, sớm hôm tắt lửa tối đèn có nhau, những ngày cuối năm cả xóm ới ơi gọi nhau, chia nhau công việc chuẩn bị đón tết. 
Vui nhất vẫn là mấy ngày giáp tết, những nhà có thu nhập kha khá bắt đầu thuê mấy người đàn ông hàng xóm đang gặp khó khăn quét vôi lại toàn bộ ngôi nhà của mình, giúp họ có tiền sắm tết. Đám thanh niên và trẻ con nhân mấy ngày khô ráo cũng xúm vào tỉa gọn những hàng rào chè tàu bắt đầu cao quá lứa sau mùa mưa và quét dọn vệ sinh từ đầu xóm đến cuối ngõ. Đâu vào đó xong, cả đám lại đi quanh xóm xin tiền mua muối hột và than đá về giã nhỏ thả xuống giếng để lọc nước giếng, chả là cả xóm mấy chục nhà đều dùng chung có mỗi một cái giếng nước này.
Các cô, các bà cũng tranh thủ những ngày có nắng phơi vội mớ củ cải, củ kiệu cho thật khô, đổ nước mắm chứa vào thẩu thủy tinh để làm dưa món, củ kiệu, ăn kèm với bánh chưng, bánh tét trong ba ngày tết. Thiếu cái món quốc hồn quốc túy này kể như không có tết. 
Thời khốn khó, tết nhất cũng phải tính toán sao cho nó tiết kiệm, cả xóm có được một cái khuôn đồng làm bánh thuẩn và một cái khuôn làm bánh trái tim nên ba ngày giáp tết các nhà xúm lại góp đường, góp bột, mua trứng, mua dừa, mua gừng về để làm bánh, mứt. Tự làm cho đỡ bớt tốt kém, sắp trẻ cũng có thêm tấm bánh, chút mứt hơn là mua ở chợ. Năm sáu cái bếp than được tập trung tại một nhà, các cô, các bà xúm lại người đánh bột, nạo dừa, xắt gừng, kẻ ngào đường, đúc bánh cười nói huyên thuyên rộn rã. 
Đám con nít lăng xăng bu quanh bếp chờ được sai vặt, lúc thì lấy than, múc nước, khi thì quạt lửa, rửa thau tất bật. Mà thực ra lũ trẻ cũng chẳng phải siêng năng gì, bởi chúng biết nếu được sai vặt thì khi làm xong sẽ được mấy bà, mấy cô cho vài mẩu mứt đầu thừa, đuôi thẹo và mấy cái rẻo bánh vụn rơi ra trong lúc cắt khuôn. Không là bao nhưng con nít ham vui, thèm ngọt cũng xúm vào làm rồi tranh giành nhau ỏm tỏi.
Trong lúc các bà đang làm bánh mứt thì các ông bắt đầu dọn dẹp bàn thờ gia tiên và đi mua hoa quả, trang trí lại ngôi nhà của mình cho có không khí tết. Thời đó hoa được trồng tại các xã vùng ven, đến tết được bày bán ven sông Hội An. Nhà khá giả thì mua thược dược, hướng dương, nhà khó khăn cũng ráng mua hai bụi hoa vạn thọ rẻ tiền về chưng trước cửa cho vui nhà, đến mùng ba tết còn nhổ lên làm hoa cúng đưa ông bà, nhất cử lưỡng tiện lại đỡ tốn tiền. 
Trưa ngày cuối năm khi mọi nhà đã xong công việc, cả xóm tụm lại gói bánh chưng, bánh tét. Các ông chẻ củi, lau lá, vót lạt, các bà gói bánh, đám trẻ con xúm lại xung quanh chờ được sai vặt. Gói mãi đến chiều là xong, các ông cho vào thùng nấu rồi lên lửa. Trời đổ về tối, cánh thanh niên nam nữ trong xóm ngồi canh lửa nói cười râm ran, nhiều người lại mang ra chai rượu mía và cây guitar thùng ngồi quanh bếp lửa bắt đầu đàn hát, uống rượu, mồi nhậu là cóc, ổi hái quanh xóm chấm với muối ớt, ngó vậy mà cũng có nhiều mối tình nảy sinh rồi tiến tới hôn nhân trong xóm. Chừng sau mười giờ đêm, bánh chín tới được vớt ra chia về cho từng nhà, nhớ đâu mỗi nhà được hai cái bánh chưng và hai đòn bánh tét, để cúng ông bà. Nhận bánh xong ai về nhà nấy để chuẩn bị cúng đón giao thừa.
Ngày trước, sau khi cúng giao thừa có lệ vẫn giữ một cây đèn hột vịt nhỏ thắp sáng liên tục trên bàn thờ ông bà suốt ba ngày tết, người dân quan niệm rằng mấy ngày tết tổ tiên ông bà đều về đoàn tụ cùng con cháu nên giữ đèn để cho sáng ông bà. Ngoài ra trong mấy ngày tết cho dù có thiếu thốn đến mấy, bữa cơm cũng phải có chén cơm, lát cá, bát canh bày biện trên bàn thờ gia tiên để mời ông bà dùng bữa, kéo dài đến mồng ba, sau lễ cúng đưa ông bà mới ngưng. Thiết nghĩ đây cũng là một nét văn hóa hiếu đạo đáng được gìn giữ.
Đêm giao thừa, đất trời như thanh thoát hơn trong giờ khắc giao thời chuyển vận. Đâu đó thoang thoảng mùi nhang, mùi trầm hòa quyện vào hương hoa ngan ngát tạo nên một không gian trầm mặc trước thềm năm mới. Sau khi cúng giao thừa, từng nhóm người đổ về chùa Pháp Bảo để cúng chùa, hái lộc cầu mong một năm mới an bình, sung túc, có lẽ đây là thời khắc rộn ràng nhất ở cái thị xã cổ kính quanh năm yên lặng này. Mọi người thay nhau thắp hương, lạy Phật rồi tụ tập ra trước sân chùa chúc tết lẫn nhau. Tuy gọi là lên chùa hái lộc nhưng ở đây người ta chỉ sờ tay vào cây lá làm phép, sợ phá vỡ cảnh quan chùa nên ít thấy ai hái lá cây để mang lộc về nhà, nghĩ cũng là một nếp hay.
Thời nay kinh tế phát triển làm con người mỗi ngày thêm bận rộn, hàng hóa tràn ngập khắp hang cùng ngõ hẻm, những ngày giáp tết nhìn quanh không thiếu một thứ gì, chỉ việc mua về sử dụng cho tiện nên những cung cách đón tết ngày xưa ngày càng đi về phía quá vãng. Tập tục, lề thói xưa cũng phai dần những tưởng chừng đâu mất hẳn. Gần đây lại mừng khi nhìn thấy nhiều gia đình bắt đầu trở lại cung cách đón tết của ngày xưa, tuy đơn giản hiện đại nhưng không kém phần lễ nghi bài bản. 
Có một dạo nghe tin có người đề nghị bỏ hẳn tết cổ truyền, sát nhập vào tết phương Tây để phát triển kinh tế, lòng chợt thảng thốt. Thiết nghĩ, tết cổ truyền tích lũy hồn cốt mấy ngàn năm văn hóa của một dân tộc, nó khẳng định nền tảng văn minh lúa nước của dân tộc Việt. Trong thời đại công nghệ phát triển như vũ bão, khi mà những biên giới thực thể giữa các quốc gia trở nên nhòe đi trong một thế giới phẳng, phát triển kinh tế là quan trọng nhưng gìn giữ văn hóa dân tộc để khẳng định chính mình lại là điều hệ trọng hơn, đâu phải cứ nói bỏ là bỏ.
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 164

Các tin khác