Bố nó bảo mẹ xay gạo dần rồi gói bánh chưng. Mẹ nói: Ừ, thiếu cái chi chứ nỏ lo thiếu bánh mô. Bố tủm tỉm cười, châm một điếu thuốc lào ngào ngạt khói, rít lấy một hơi dài. Hai ông bà bắt đầu nôn tết, nôn được đãi đám con mấy chầu bánh chưng tròn má.
Ngày nhỏ, nó yêu mùa xuân như một đứa trẻ hồn nhiên dè dặt để lại miếng mứt táo sau cùng khi ăn ly chè thập cẩm bên hè phố. Nó đợi xuân sang với một nỗi mừng rơn như cái cảm giác nôn nao đợi mẹ trở về sau buổi chợ quê, đợi chờ - đã từ lâu là thứ hạnh phúc non dại của thuở ấu thơ. Với nó, tết mãi là một danh từ với nhiều hàm nghĩa đầy phong phú, là những phiên chợ ồn ã, là mai, là đào, là mùi rượu gạo hăng cay mà đặc biệt nhất là những khoảnh tròn-vuông miếng bánh chưng cổ truyền.
Từ những mùa xuân năm nó lên ba, nó bắt đầu đếm lùi từng ngày được xắn ống tay phụ mẹ làm bánh, trông ngày cái tết gõ cửa nhà nó - ngày đồi anh đào đơm hoa, ngày những nhành xoài thay lá - nơi tuổi thơ bé nó ngủ ngon như con mèo lười yên bình giữa những chạc cây từ trưa tới chiều.
Sân nhà hồi đó chỉ to bằng một tán cây sung, im lìm giữa những trạt rau biêng biếc và ngôi nhà cấp bốn xám ngắt màu sơn. Những buổi bình minh, mặt trời lơi lơi ngái ngủ kéo theo ánh nắng ngòn ngọt rưới lên như mật rừng.
Tết về, khoảng sân xếp đầy lá dong trên chiếc mẹt gỗ, ri rỉ mùi nhựa sống xen lẫn mùi trầm hương, mùi hanh khô của nắng, mùi ngai ngái của lùm cỏ mới xén yên ắng bên góc vườn, thêm cả mùi ngan ngát của những quả bưởi bố mới cắt rời thân gỗ, sẵn cái mình tròn bóng bẩy, lăn lóc ra tận đầu ngõ, tụi chúng nó hì hục chạy theo như lũ cún nhỏ đuổi bắt cái tết về.
Ban trưa no nê chuyện cơm nước, nó xúm xít ngồi cạnh o trông theo đôi bàn tay lau từng chiếc lá, xuôi dọc chiếc gân mỏng tang; chị nó xếp ngay ngắn từng sợi giang mẹ gọt như nâng niu một quả trứng nóng hổi vừa rơi vào ổ. Bắt đầu từ khâu lựa hạt đậu lép, phơi lá dong xanh, ngâm thau gạo nếp… chẳng giúp được nhiều nhưng lòng nó nôn nao không tả nổi; nó như con mèo nhỏ vẫy đuôi trước cuộn len tròn, tíu tít hết dặn mẹ đến dặn o nó làm giúp cho một chiếc bánh chưng nhỏ thật là nhỏ, để qua mùa tết, đến trường kể cho chúng bạn nghe chuyện rằng “tau có cái bánh tí hon nhất trần đời”.
Như đứa trẻ con hí hoáy xây lâu đài cát trên bãi biển, lần lượt xếp chồng lên nhau những vốc cát ẩm, nó trông o và mẹ rải từng lớp nhân với một nỗi phấn khích tương đồng. Mùi gạo nếp hòa với mùi đậu xanh, mùi hạt tiêu đen, mùi hành tím... tất thảy như làm nao nức cõi lòng cỏn con của nó.
Tụi chúng nó thấy mình lớn lắm, oai lắm, trưởng thành lắm mỗi lần được giao chạy đi chạy chạy lại “vào trong bếp lấy o cái kéo”, “ra giếng lấy mệ con dao”, “lấy cho o thêm mấy củ hành”, “đưa sợi giang đây cho mệ”, “thôi ra ngoài tê mà chơi đi đi”... Bọn nó cười toe răng sún nhưng vẫn đành hanh bày ra cái điệu bộ như thể muốn nói: “Tết mần chi cho người ta bận ra ri hề, khổ lắm tê nạ”.
Chiều dần buông, mặt trời như một quả cam quá lứa bắt đầu buồn rơi giữa những chân đồi, bố kê lại nồi bên góc vườn, đổ nước ngập bánh rồi nhóm bếp, tiếng que diêm va vào thành hộp, mùi khen khét vang dần khoảng sân con con và cũ kỹ. Thằng em nó tranh làm người gác bánh, nồi bánh chưng sùng sục hơi nước, mùi của lá, của nếp phả vào thinh không lẫn trong mùi củi khô ngào ngạt cay xè đôi mắt. Đấy là vị tết, vị xuân, dư vị của ký ức.
Người ta nói, con cái dù bao nhiêu tuổi vẫn luôn nhỏ xíu trong mắt bố mẹ. Những ngày tết sau này lúc nó đã lớn, nó cũng thấy bố mẹ lặng lẽ ngồi ngắm chúng nó với đôi mắt âu yếm và mừng vui khi tụi chúng nó cốc đầu lẫn nhau vì miếng bánh cuối cùng trong đĩa sứ; như thể cái lũ răng sún, tóc cột hai chỏm trên đỉnh đầu vẫn còn ở đây, chẳng đi đâu cả, chẳng lớn lên, chẳng đổi thay gì.
Chị em nó khoái ăn bánh chưng với dưa hành ngâm muối của mẹ, vị chua nhè nhẹ, giòn giòn như nhai một miếng khoai sống. Hành này mẹ với bố tự tay xới trồng. Sau mùa thu hoạch, chỉ còn lác đác vài khóm bị lãng quên đã đơm hoa tròn, trắng ngần như màu bông tuyết. Mùa làm dưa hành về cùng mùa gói bánh chưng.
Hồi bé, nó không thích ăn hành vì cái mùi hăng ngái, nhưng nó yêu khu vườn cỏn con nơi những bụi hành xanh lá, những giàn đậu leo xanh quả. Hai mấy năm nay, nó đã quen tính thêm tuổi nữa bằng những mùa dưa hành, bánh chưng. Khi hủ dưa của mẹ dần vơi và mùi bánh chưng rán thơm lừng, nó biết mùa tết này sắp vãn.
Lớn thêm, nó đón xuân về với một nỗi lòng ngổn ngang, rối bời; vừa mừng, vừa buồn lạ lẫm. Nó không còn là con bé tung tăng cầm chổi quét lá ngoài sân, ngồi ngoan như cún nghe lửa cháy lách tách. Bởi mùa này là mùa năm mới, mùa mẹ với bố dắt tay nhau già thêm một tuổi nhưng cũng là mùa nó được về nhà.
Những ngày xuân qua mau, mớ rau đã thôi mơn mởn, húng quế đã bớt thơm lừng, gấc đỏ lúc lắc buồn rũ trước hiên nhà, ấy vậy mà cái dư vị bánh chưng vẫn cứ dẻo quánh mãi trong tiềm thức bé con của nó.
Theo Kiến trúc & Đời sống số 213