Sài Gòn với những điều khác biệt

9/2/2019 - Điểm đến
Tác giả: Bài và minh họa KTS Nguyễn Ngọc Dũng

LTS: Bạn đọc KT&ĐS từng quen với KTS Nguyễn Ngọc Dũng qua những công trình, bài viết và phỏng vấn ông trên báo. Ông là tác giả của bộ sách nhiều tập Lang thang phố thị từng đạt giải thưởng của Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh. Ông vẫn đi và viết đều. Dịp này, chúng tôi trân trọng giới thiệu với bạn đọc một bài trích từ cuốn Sài Gòn trăm bước dự kiến sẽ xuất bản trong thời gian tới.

 
 
 
 
Chúng tôi dừng lại bên quán cà phê góc đường Hàn Thuyên, gần Nhà thờ Đức Bà, một biệt thự rải đầy những viên đá nhẵn bóng và những viên đá cẩm thạch. Những cây cổ thụ trăm năm trong khuôn viên biệt thự ngả bóng lên đám cỏ xanh mượt mà. Bo, cô gái nhỏ đi cùng tôi, sau khi chiêu một ngụm cà phê bộc bạch:
- Con đi xa, nhiều đêm giật mình tỉnh dậy cứ tưởng đang ở trong căn nhà trọ ở hẻm nhỏ quận Bình Thạnh, căn nhà không số không xuyệt, bỗng nhớ Sài Gòn kinh khủng!
“Vậy không nhớ Đà Lạt sao?”, tôi hỏi. Bo lắc đầu, Đà Lạt chỉ là ký ức xa xăm khi Bo còn nhỏ. Sài Gòn là nơi bươn chải, kiếm sống và lăn lộn hết ngõ hẻm này đến ngõ hẻm khác. Cô gái nhỏ gật gù nói tiếp:
- Sài Gòn cho con nhiều thứ và dù đi đến bất cứ thành phố nào trên thế giới cũng không có được. Sài Gòn có những con đường dài chạy suốt bốn quận. Đường Trường Sa, Hoàng Sa ven kênh Nhiêu Lộc chạy dài từ quận 3, Bình Thạnh, Phú Nhuận đến Tân Bình dài 8,7km. Điện Biên Phủ, Cách mạng tháng 8, Trần Hưng Đạo, Lê Văn Sĩ cũng trải dài 3, 4 quận. Đường sá ở Sài Gòn mỗi thời mỗi kiểu, đường không thẳng hàng, chồng chéo, uốn cong; dự án mới mọc lên đánh số cho tiện, nên có tên đường trùng với đánh số. Trước 1975, các danh nhân được đặt tên gần nhau theo từng cụm lịch sử, nhà Trần ở quận 1; nhà Lê quận 4, Tân Phú; các anh hùng khởi nghĩa Yên Bái ở quận Bình Thạnh. Sau này dự án nhà mới mọc xen kẽ đặt tên theo địa danh như đường Đồng Nai, đường Độc Lập, đường Tự Do, đường Giải Phóng ở Tân Phú. Hay Hoa Sứ, Hoa Lan, Hoa Phượng ở Phú Nhuận. Quận tự đặt tên, thành phố cũng đặt tên nên có gần 200 con đường trùng nhau, số nhà cũng trùng cho từng ấy con đường. Và cũng từ đó có những ngôi nhà với số, xuyệt kinh khủng với một dãy số thông qua các con hẻm chằng chịt...
Cô nhỏ có trí nhớ thật tuyệt, tôi cười:
- Giỏi, vậy chứ con còn nhớ Sài Gòn có gì đặc biệt nữa không? 
Bo tinh nghịch nháy mắt:
- Cần Giờ, Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi âm thanh vang lên thật êm ả với tiếng dế, tiếng oàm oạp của cóc nhái, mùa hè có tiếng ve sầu. Quận Thủ Đức có cái ồn ào rầm rập của chợ đầu mối, của xe đầu kéo ra vào các khu công nghiệp. Gò Vấp, Tân Phú chờ đợi tiếng máy bay lên xuống. Quận 12 với tiếng còi xe tải, container trở thành âm thanh quen thuộc. Quận 11, khu Đầm Sen có âm thanh lạ lùng của người chơi trò mạo hiểm. Quận 9, quận 8 “đặc sản” tiếng chó mèo, bò dê thả rong. Quận 5 lại là âm thanh của xe chở hàng, mua bán tấp nập. Quận 3, quận 2 với còi tàu thủy. Quận 4 tiếng còi xe máy, xe hơi mỗi sáng, mỗi chiều tan tầm. Và hầu như quận nào cũng có karaoke, nhạc loa công suất lớn, nhạc đám cưới, tang lễ xập xình... Những âm thanh này thật lạ lùng, không giống bất kỳ thành phố nào trên thế giới, có những lúc bức bối, khó chịu như bị tra tấn nhưng ngày này qua tháng nọ, lâu dần thành quen, thành một thứ mê hoặc rất đặc trưng Sài Gòn!
 
 
 
 
Bo thao thao bất tuyệt như quên luôn kế hoạch ngày đi thăm lại thành phố sau năm tháng miệt mài học tập, làm việc nơi xứ người. Tôi khều nhẹ:
- Thương nhớ Sài Gòn ít thôi nha, còn đi thực tế nữa. 
Bo cười duyên dáng:
- Nhưng mà phải cho con “tổng duyệt” trước khi đi thực tế chứ. Con thích nhất điều, người Sài Gòn không trọng bằng cấp, tài năng và kinh nghiệm sẽ được hậu đãi. Nhờ vậy Sài Gòn thu hút nhân tài từ khắp nơi đổ về, mà không cần trải thảm đỏ, hứa hẹn này nọ. Còn một điều Sài Gòn hấp dẫn hơn là ẩm thực. Ẩm thực Sài Gòn là nơi hội tụ ẩm thực tinh túy của mọi vùng miền, bây giờ là cả thế giới. Một con đường có thể tìm thấy đủ loại thức ăn, đồ uống, gia vị của Hàn, Mỹ, Nhật, Thái, Ý, Pháp, Hoa... Những khu phố ẩm thực Bắc - Trung - Nam được sáng tạo, chăm chút tài tình qua từng khẩu vị, từng sở thích của khách. Quán xá giờ có cả ngày, cả đêm tạo ra thành phố không ngủ. Sài Gòn lúc nào cũng nở nụ cười rạng rỡ và vung tay đón khách. Sài Gòn không phải là thành phố biển nhưng nơi đây hội tụ các “khu phố ốc” nổi tiếng với những ốc len xào dừa, sò huyết nướng hoặc xào me; sò dương nướng mỡ chài, sò lông hấp, sò điệp nướng phô mai, ốc mỡ xào tiêu sọ xanh, ớt sừng, ốc hương hấp sả gừng, ốc dừa xào bơ, ốc móng tay xào rau muống hay các loại nghêu hấp nướng, xào. Ngon thiệt á.
Trời sắp mưa, mây đen đang ùn ùn kéo đến, tôi thấy vui lây vì những nhận xét, quan sát tinh tế của cô gái nhỏ.
- Giờ tới “tiết mục” hẻm nha! Sài Gòn còn có đặc trưng là thành phố hẻm duy nhất trên thế giới. Hẻm ngắn, hẻm dài, chằng chịt, đan xen. Hẻm chỉ vừa đủ một người đi lại với quang gánh, lan tỏa, bao trùm từ nội thành ra ngoại thành. Từ những con hẻm đó, mỗi sáng mỗi khuya tỏa ra những người lao động bươn chải ở chợ lớn, chợ nhỏ, xưởng máy, bến tàu, lề đường. Đội quân bán vé số, hủ tíu gõ, đội quân xe ôm, đội quân bốc vác, đội quân thợ hồ, thợ điện và đội quân tiếp thị từ các tỉnh nghèo lên thành phố kiếm sống. Những cô cậu sinh viên chân ướt chân ráo lên Sài Gòn ăn học với tiền chu cấp ít ỏi, những anh kỹ sư nghèo mới tốt nghiệp chưa tìm được việc làm. Sài Gòn là thế giới của những người nhập cư nghèo. Một thế giới có đủ mọi ngành nghề, cửa tiệm, chợ di động trên quang gánh. Một thế giới của thầy lang, y tá khám bệnh và lớp học của những đứa trẻ đánh giày, những đại ca “xã hội đen” sống kiểu anh hùng Lương Sơn Bạc, phá phách nơi khác nhưng lại bảo vệ nơi mình sống.
 
 
 

Cha mất sớm, mẹ tảo tần nuôi hai chị em ăn học, Bo theo chị vừa học vừa làm thêm kiếm sống. Những bức tranh thêu được Bo chăm chút từng đường kim mũi chỉ; màu sắc, bố cục không gian và hình khối tạo cho Bo một cái nhìn về mỹ thuật thật đặc biệt, tinh tế từng vật thể, hồn hậu trong màu sắc, trong sáng trong từng nét chấm phá. Tôi quý em vì những điều này. Tôi cảm nhận mỗi tối, đường vắng hẳn bóng người, nhà nhà chìm trong giấc ngủ, căn phòng nhỏ của hai chị em vẫn sáng đèn, miệt mài làm thêm để kiếm tiền thi đại học. Đậu vào đại học Kiến Trúc thành phố Hồ Chí Minh, khoa trang trí nội thất, Bo học hai năm thì nghỉ, đơn giản là không chịu sự lệ thuộc và rập khuôn trong sáng tạo mà cô giáo chủ nhiệm áp đặt. Học phí quá cao nhưng chỉ được dạy như con vẹt, Bo lang thang làm đủ ngành nghề, phụ vẽ ở các phòng tranh, dạy vẽ cho con nít, làm gối bông, bán hàng trang trí qua mạng, những chiếc sofa xinh xinh được xuất xưởng đều đều nhờ sự sáng tạo dễ thương của cô gái nhỏ. Bo đến nhờ tôi dạy học kiến trúc và phụ tôi vẽ tranh. Thông minh và chịu khó, chỉ một năm, cô gái đã có thể thiết kế được những công trình lớn nhỏ với lập luận, nghiên cứu khá thu hút khách hàng. Nhờ vậy, Bo đã có được vài nghề kiếm sống và tích lũy được nhiều kinh nghiệm về kiến trúc, trang trí, hội họa. Và cũng nhờ những hiểu biết trong các lĩnh vực này, một công ty mời Bo qua Úc làm việc và định cư. Cuộc sống tự tại, tự do theo đuổi nghệ thuật mà không bị áp đặt, gò bó trong khuôn khổ những chương trình dạy cổ xưa của các trường đại học truyền thống đã khiến cô gái này hạnh phúc. Tôi hỏi:
- Khi nào Bo quay lại Sài Gòn? 
Bo nheo mắt nhìn xa xăm rồi nói:
- Có lẽ còn lâu, và cũng có thể không bao giờ. Con chưa thấy chán lang thang, con đang hưởng thụ cái đẹp của cuộc lãng du đang theo đuổi, con thích tản bộ trong rừng rậm không lối mòn hơn là đi trên những con đường thẳng tắp.
Tôi nhìn thấy ẩn sau khuôn mặt phúc hậu, đôi mắt sáng của cô gái là một tâm hồn hướng thiện, tâm hồn vĩnh cửu. Đời người có một người bạn tri kỷ là quá đủ! Một người thấu hiểu, một chút lương tri, đôi khi chỉ là một ánh mắt, một cái ôm chia sẻ, tựa như một niềm ấm áp thầm lặng, sự đồng điệu vô hình, tình bạn chảy nhè nhẹ vào trong tôi. Xã hội ngày càng trở nên thực dụng. Máy móc, công nghệ, tin học, những lợi ích dẫn dắt, càng nỗ lực lại càng cô đơn, càng phấn đấu càng trống rỗng. Thật sự đến bây giờ mới hiểu được một người bạn tri kỷ, không phân biệt tuổi tác, triết lý này nọ. Chúng tôi cùng nhau đi tìm cái đẹp, cái tĩnh lặng, niềm hy vọng và hướng thiện. Hướng thiện chính là tự điều chỉnh mình để tự cân bằng trong một thế giới phẳng, mà ở đó con người như những quân cờ được sắp đặt không lối thoát...
 
 

 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 153

Các tin khác