Sài Gòn có quê trong chợ

7/2/2019 - Điểm đến
Tác giả: Các Ngọc

Sài Gòn được xem là vùng đất tiếp nhận nhanh những khuynh hướng mới của thời đại. Nói gì thì đến giờ, cho dù nhiều hình thức thương mại cứ đua nhau ra đời, chợ vẫn hiện hữu trong đời sống cư dân ở Sài Gòn. Sài Gòn lắm chợ, lớn nhỏ khác nhau, nhưng có những chợ khá đặc biệt.

 
 
 
Gian hàng bán trái cây chợ Bến Thành
 
 
Hóc Môn, Bà Điểm: đô thị hóa không mất chợ quê
Quá trình đô thị hóa đang làm thay đổi diện mạo Hóc Môn. Các chợ ở huyện này cũng đang dần thay đổi nhưng nét quê ở chợ Hóc Môn, chợ Bà Điểm vẫn giữ nét riêng từ nửa thế kỷ qua. 
Chợ Hóc Môn có nhiều quầy bán tóp mỡ ép - một loại thực phẩm người dân ở đây dùng ăn với rau sống và bánh tráng, vì vậy các sạp tạp hóa bán nhiều bánh tráng. Phía sau chợ là khu vực bán cá đồng, vào đó cứ tưởng vào một chợ ở vùng Đồng Tháp Mười, không chỉ có đủ các loại cá đồng, lươn, ếch, mà đến mùa còn có chuột đồng. Các chợ khác ở Sài Gòn mấy năm gần đây mới có, chứ từ lâu lắm rồi, đến mùa nước nổi, muốn nấu canh chua cá linh với bông điên điển, hay bông so đũa thì ở chợ Hóc Môn có hết.
 Chợ Bà Điểm có khu thu mua và phân phối trầu cau lớn vào bậc nhất nhì miền Nam. Nguồn gốc có chợ trầu cau cũng do Bà Điểm là nơi trồng trầu, trồng cau nhiều nhất. Trầu, cau trồng ở Bà Điểm nổi tiếng vì được cho là ngon nhất nên thương lái các tỉnh khác tìm tới mua. Chợ trầu cau được nhóm họp hằng ngày khoảng 3 giờ sáng. Tiểu thương mua trầu cau của nhà vườn vào lúc tờ mờ, sáng ra bán lại cho bạn hàng các chợ nhỏ. Trầu trong chợ được bán tính tiền theo giỏ, mỗi giỏ khoảng 1,5 ký. Theo người bán, nhiều ngày nhà vườn bán trầu chỉ đủ đi chợ! Nhưng tới đợt không hái bán, lá sẽ già, ăn không ngon kể như bỏ.
Quá trình đô thị hóa đã làm những vườn trầu, vườn cau ở Bà Điểm bị thu hẹp dần. Thế nhưng, khu thu mua trầu cau ở chợ Bà Điểm vẫn còn như một chợ đầu mối. Nhờ nhu cầu trầu cau xuất khẩu sang Đài Loan, Ấn Độ, một số nhà vườn thấy mặt hàng này vẫn còn đem lại thu nhập khá, bên cạnh đó cũng còn vấn đề tình cảm sâu nặng nên không ai nỡ bỏ đi vườn trầu thân thương gắn bó với gia đình họ hằng bao thế hệ. Những đợt cần hàng xuất khẩu hay vào mùa cưới thì chợ trầu cau vẫn đông vui.
 
 
 
Chợ trầu cau Bà Điểm - Hóc Môn

 
Muốn ăn món Quảng đến chợ Bà Hoa
Chợ nhỏ nằm trên đường Trần Mai Ninh, phường 11, quận Tân Bình, nhưng tên “chợ Bà Hoa” được nhiều người ở Sài Gòn biết đến hơn là “chợ Phường 11”. Chợ Bà Hoa có gần 50 năm và nổi tiếng là chợ của những người dân đất Quảng vào sống ở thành phố mấy chục năm qua. 
Chợ không đông, nhưng từ người bán đến người mua phần đông đều là đồng hương. Chợ có những món ăn đặc sệt mùi vị đất Quảng như mì Quảng, bánh đa nướng, bánh rò, bánh tô, xôi ngọt, bánh thuẩn, bánh khô mè... Xôi ngọt nấu bằng nếp, đậu đen, đường và gừng, được nén chặt vào khung gỗ, nay có thêm nắp đậy bằng nhựa. Bánh rò làm bằng nếp, nhân đậu xanh và thịt, gói lá chuối, cột dây, hình dạng giống như hình tháp nhưng đầu bánh không nhọn. Bà Nguyễn Thị Quýt, hiện đang sống ở Điện Bàn (Quảng Nam) nói bánh rò xuất xứ từ Quảng Nam, nhưng đã chục năm qua, không chợ nào ở Quảng Nam, Đà Nẵng bán bánh rò, có lẽ do gói cực hơn bánh tét, trong khi vào chợ Bà Hoa thì lúc nào cũng có.
Hai dãy phố trước chợ có nhiều tiệm chuyên bán thực phẩm như mì Quảng, bánh đa, bánh tráng mè, nghệ, rau trộn (gồm bắp chuối, thân chuối, xà lách, giá dùng ăn với mì Quảng). Mì Quảng được đổ thành từng bánh tròn lớn, mỗi khi có người mua thì người bán mới đặt lên thớt gỗ xắt ra thành từng sợi. Người bán mì Quảng rất vui khi có người không phải dân xứ Quảng mà mua mì Quảng, họ niềm nở hướng dẫn cho người mua cách nấu mì Quảng thế nào cho ngon, nên ai cũng thích.
Chợ Bà Hoa còn bán hến, nhộng, cá nục, các loại mắm, thính chua, dưa gang muối nguyên trái mà các bà nội trợ dùng để kho cá, thịt. Chợ còn bán đậu ngự, đậu ván, hạt kê dùng để nấu chè theo khẩu vị “ngoài nớ”. Còn gia vị thì không thể thiếu củ nén vì nấu mì Quảng hay kho thịt gà mà thiếu củ nén thì mất vị thơm ngon.
Chợ Bà Hoa trước đây chủ yếu phục vụ người dân từ Quảng Nam, Đà Nẵng sau này rộng mở bán thêm những món ăn của các tỉnh miền Trung khác như bánh hỏi Diêu Trì (Bình Định), ram Quảng Ngãi.
 
 
 
 
Gian hàng bán đặc sản chợ Bà Hoa
 
 
Thực phẩm đặc biệt đến chợ Phú Thọ
Quận 11 thuộc khu vực Chợ Lớn, phần nhiều tiểu thương, khách hàng của chợ Phú Thọ là người Việt gốc Hoa, nên những loại thực phẩm bán trong chợ này khá đặc biệt. Ngay đầu chợ ở phía đường Công chúa Ngọc Hân, có nhiều quầy chạp phô bán các loại thảo dược, thuốc Bắc - loại dùng làm thực phẩm trong món ăn hằng ngày của người Hoa như nhãn nhục, sanh địa, bạch quả, hạt sen, táo tàu, kỷ tử... Những gói sâm bổ lượng, gói vị thuốc bắc nấu vịt tiềm đều có phân lượng sẵn. Trong nhà lồng chợ có một quầy bán con địa sâm, người Hoa gọi là con lầy tín, một loại côn trùng sống ở bãi biển, muốn khai thác chúng người ta đào dưới cát. Theo những người đi chợ cho biết, địa sâm ăn giòn, rất bổ, có thể xào với cải chua. Tuy nhiên, muốn chế biến thành món ăn cũng không phải dễ, không khéo địa sâm sẽ biến thành sợi dây thun, khó nuốt. Người bán địa sâm ở chợ có nhận làm sẵn cho khách, các bà nội trợ đem về rửa sạch là chế biến món ăn được. Một vài món ăn được chế biến từ địa sâm có bán ở vài nhà hàng trong Chợ Lớn, nhưng giá cả không thuộc loại bình dân. 
Các quầy rau cải ở chợ Phú Thọ có nhiều loại lạ như: củ thiềng liềng, tiếng Hoa gọi là xà kén, giống như củ gừng, đâm lấy nước pha với nước tương để ăn gà luộc; lá củ kỹ dùng nấu canh với gan, thịt heo; lá ớt nấu với thịt bằm; còn dưa leo thì có loại trái to, màu vàng gọi là dưa già, khi nấu bỏ hết hột, nấu với lá lách ăn mát. Phía bên ngoài có nhiều quầy thực phẩm chế biến như giò chả, nem nhưng vẫn không thiếu xá xíu, vịt quay, heo quay, hột vịt bắc thảo. Tại khu ăn uống trong nhà lồng cũng có món độc chiêu chỉ ở chợ Phú Thọ bán như cháo chân vịt quay, dụm heo quay. 
 
 
 
Gian hàng bán địa sâm và các rau củ, gia vị đặc biệt ở chợ Phú Thọ
 
 
Chợ thành đưa dân dã lên hàng nhứt
Chắc không chợ nào trên cả nước có nhiều gian hàng lớn chỉ chuyên bán trái cây Việt Nam như ở chợ Bến Thành. Tưởng chỉ có những loại trái cây đắt tiền cho xứng với “chợ nhà giàu”, những gian hàng trái cây trong chợ có cả những loại bình dân như chuối, thơm.
Ai bảo nhà nghèo mới ăn mắm, khô, chứ vô chợ Bến Thành thấy ai mua mắm, khô là biết khách sành ăn bởi ở đây mắm, khô đều có “thương hiệu địa phương” nổi tiếng đã định chất lượng. Khô thì khô cá lóc Đồng Tháp, cá sặc bổi Cà Mau, cá tra Biển Hồ, cá dứa Cần Giờ… Tôm khô ngọt nhiều phải là hàng Trà Vinh, Ba Tri. Mắm thì có mắm Châu Đốc, mắm rò, mắm tôm chua miền Trung, mắm ruốc Huế… có cả mắm ba khía Năm Căn.
Trong ký ức những người lớn tuổi, bắt đầu tháng chạp thì mới thấy mứt, hạt dưa. Gần 20 năm qua, muốn ăn mứt bất cứ lúc nào thì vào chợ Bến Thành. Ngoài những loại mứt truyền thống như mứt dừa, bí, khoai, me, gừng, mảng cầu… giờ có thêm các loại trái cây tươi được chế biến dưới dạng mứt, tẩm ít đường, giữ được mùi vị tự nhiên như mứt xoài, thơm, ổi, mận, thanh long…
Trước đây chỉ có Việt kiều khi về nước mới mua khô, mắm, mua mứt mang đi để đỡ nhớ hương vị quê nhà. Từ khi du lịch phát triển, thêm trái cây tươi và một số loại mứt Việt Nam theo chân rất nhiều du khách ra nước ngoài.
 
 
 
Gian hàng mắm chợ Bến Thành
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 153

Các tin khác