Tôi “gặp” ngôi nhà gỗ màu đen vào một ngày của thập niên 80 thế kỷ trước, khi vừa bước vào tuổi mới lớn và được tự đạp xe theo kiểu “chiều một mình qua phố”. Khi đó Sài Gòn còn vắng vẻ lắm, đường Mạc Đĩnh Chi thì càng ít người qua lại. Ngôi nhà hiện ra trước mắt tôi, thoạt nhìn chẳng có gì là hấp dẫn nhưng không biết vì sao nó như có một ma lực thu hút tôi. Một ngôi nhà khác lạ, mang hình ảnh của một vùng núi đồi nào đó đứng giữa phố phường. Ngôi nhà nho nhỏ, bằng gỗ hai tầng được sơn màu đen, hàng rào thấp đứng bên ngoài có thể nhìn vào khuôn viên, cửa thường xuyên đóng, ít khi thấy người ra vào.
Từ hôm ấy, có dịp là tôi lại tìm cách đi ngang qua để ngắm nhìn ngôi nhà. Tôi thắc mắc không biết chủ nhà còn ở đó không, nhà xây từ lúc nào, vì sao chủ nhân lại lựa chọn lối kiến trúc lạ như vậy. Tôi ước ao một lần được bước qua cánh cổng, được chạm tay vào từng thớ gỗ màu đen kia.
Rồi đến một ngày, ngôi nhà gỗ đen đó mở rộng cửa chào đón mọi người – một quán café được mở ra tại đó. Ngôi nhà đã trở thành nơi hẹn hò của tôi với người thân, với bạn bè, với đối tác.
Tôi không biết về người đã tạo dựng nên ngôi nhà cũng như những lần nó đã được chuyển giao nhưng dù thế nào tôi vẫn cám ơn chủ nhân hiện nay, người đã giữ gìn nguyên vẹn, đã mở rộng cánh cửa cho những ai từng yêu thích được đến đây ngắm nhìn ngôi nhà như tôi đã từng ao ước ngày nào. Có lẽ số phận của ngôi nhà đó có phần may mắn khi nó được giữ gìn để có được đời sống mới.
Thế hệ thứ ba của “ngôi biệt thự ven sông”. Trong đó có một vài “nhân vật” đã được sinh ra và lớn lên tại ngôi nhà này. Nay thì người còn, người đã khuất
Nhưng cũng có những ngôi nhà không may mắn như vậy. Tôi đã chứng kiến một ngôi nhà dở dang như định mệnh. Càng xót xa hơn khi đó là ngôi nhà có liên quan đến gia đình, dòng họ của mình.
Cố nội tôi xây ngôi nhà đó, một biệt thự theo phong cách châu Âu từ năm 1921 và đến 1923 thì hoàn thành để kịp tổ chức đám cưới cho ông nội tôi. Sau đó, lần lượt ba tôi và các cô chú trong gia đình cũng được chào đời tại ngôi nhà này.
Rồi năm tháng qua đi, ngôi nhà cũng trải qua bao thăng trầm. Khi Nhật chiếm đóng Sài Gòn, ngôi nhà bị trưng dụng, Nhật đi Pháp đến ngôi nhà bị tiếp tục được người Pháp sử dụng. Mãi đến những năm đầu thập niên 70, nó mới được trả về chủ xưa.
Ngôi nhà không chỉ nổi tiếng vì lối kiến trúc tân cổ điển, vì những hoa văn chạm trổ quanh cột, mái.. mà còn nổi tiếng vì có một cây mai cội cao hơn 2 mét, tết đến nở hoa từng chùm to che kín cả cành. Trong những trang viết về Gia Định xưa, cố nhà văn Sơn Nam đã đề cập đến ngôi nhà này và gọi nó là “Biệt thự ven sông”. Tác giả Phạm Công Luận trong “Sài Gòn - Chuyện đời của phố” cũng đã viết về ngôi nhà này. Ngôi nhà cũng đã từng được chọn để làm phim, được một vài ca sĩ, người mẫu đến ghi hình…
Nhưng rồi vật đổi sao dời, sau bao nhiêu năm tháng thăng trầm, tưởng như ngôi nhà sẽ được giữ gìn nhưng một lần nữa “số phận không may” đã gọi tên. Năm 2016, ngôi nhà bị phá dỡ. Khi đó, dư luận rất quan tâm. Có tờ báo viết bài “Xót xa nhìn biệt thự cổ trăm tuổi Sài Gòn tan hoang”, có nhiều người nuối tiếc tới chụp hình đưa lên facebook và đặt vấn đề “sao không giữ lại”. Lệnh ngưng thi công được chính quyền đưa ra…
Hai ngôi nhà hai số phận. Ngôi nhà gỗ qua bao thăng trầm vẫn giữ được nguyên vẹn và nay trở thành điểm đến cho những ai yêu thích. Còn “ngôi biệt thự ven sông” bây giờ vẫn dở dang, vẫn ngổn ngang. Vẫn biết chuyện bảo tồn là không dễ, nhưng sao mỗi lần đi qua ngôi nhà cổ đang ngổn ngang, đang ngày càng hoang tàn, tôi vẫn ngậm ngùi, “trăm năm còn một chút này”!
.jpg)
Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1921 trải qua bao nhiêu thăng trầm đến nay ngôi nhà đã bị phá đi
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 141