Ảnh internet
1.
Nhớ về Hàng Xanh thuở còn ngã tư? Những tháng năm sinh viên đầu thập niên 80 thế kỷ trước, tôi thường đạp xe từ Thủ Đức đến trường ở đường An Dương Vương, quận 5. Hồi đó, đạp xe đến ngã tư Hàng Xanh mới thật sự là “chạm cửa ngõ Sài Gòn”. Cứ đến ngã tư Hàng Xanh là bắt đầu đông đúc. Ngã tư Hàng Xanh đã có thời kỳ luôn là cao điểm kẹt xe của thành phố. Cuối thập kỷ 80, một lần, người quen của tôi nhà ở quận 10, lái xe đi Đà Lạt từ sáng sớm mà đến 12 giờ trưa vẫn ở… ngã tư Hàng Xanh! Hồi đó chưa có điện thoại di động, chưa có đài FM thông báo kẹt xe.
Rồi ngã tư Hàng Xanh biến thành vòng xoay Hàng Xanh. Đó là dịp lễ 30.4.1995. Trên internet có thể dễ dàng tìm thấy bài viết liên quan đến một doanh nhân đã có công xây dựng vòng xoay này và được ghi nhận là “một trong những công trình đầu tư cơ sở hạ tầng đầu tiên do một công ty tư nhân thi công theo hình thức xây dựng - chuyển giao (BT)”. Cái vòng xoay rõ ràng là có thông thoáng hơn ngã tư. Không rõ là việc thông thoáng này kéo dài được bao nhiêu năm? Rồi thì lưu lượng xe tiếp tục tăng nhanh, vòng xoay Hàng Xanh lại thường xuyên ùn tắc. Những năm đó tôi đã ra trường, đã đi làm, đã chuyển nhà vào trong nội thành. Mỗi lần đi qua Hàng Xanh lúc cao điểm ùn tắc, kẹt xe là một lần nghe ca thán. Nào là tầm tư duy thời điểm ấy chỉ đến mức vòng xoay thôi! Nào là cũng có ý kiến làm cầu vượt nhưng kinh phí có hạn nên đành chịu vậy! Ở trung tâm vòng xoay có cái trụ đặt đồng hồ, trên đó có tên đơn vị thi công vòng xoay là doanh nghiệp của vị doanh nhân kia. Hẳn nhiên, tên đơn vị đó cũng “chịu trận” chung của những ý kiến ca thán về tầm tư duy, về chiến lược phát triển…
Rồi đến một ngày đẹp trời, vòng xoay đã làm xong vai trò của nó và được thay thế bằng cầu vượt. Đó là đầu năm 2013. Cầu vượt Hàng Xanh được thông xe. Lúc này, tôi đã là người đứng tuổi. Vì công việc nên ít có dịp đi ngang Hàng Xanh. Thời gian trôi rất nhanh. Mới hôm nào đọc tin có quyết định xây cầu đã lại thấy tin hợp long rồi tin thông cầu. Vài tháng sau đó tôi mới có dịp đi qua Hàng Xanh. Một chút ngỡ ngàng vì khung cảnh có nhiều khác lạ. Mọi khi đến vòng xoay phải rà chân thắng giảm tốc độ thì bây giờ ngược lại, chuẩn bị lên cầu, sau khi quan sát, có thể nhồi thêm chân ga. Chiếc xe lao vút đi, chỗ cao nhất của cầu vượt chính là tâm vòng xoay khi xưa. Cái trụ ở tâm vòng xoay có đồng hồ khắc tên đơn vị thi công vòng xoay đã biến mất. Nhưng hình ảnh gần hai chục năm tồn tại của nó vẫn còn lưu nhiều trên internet. Và có lẽ cả ở trong trí nhớ của nhiều người. Như hình ảnh của ngã tư Hàng Xanh thời xa xưa.
Ảnh: Thu Vân
2.
Ở các cửa ngõ ra vào của TP.Hồ Chí Minh, có thể ghi nhận nhiều thay đổi giống như ở ngã tư Hàng Xanh. Nhiều công trình cầu đường, hạ tầng mới đã xuất hiện. Nhớ hồi năm 2001 có vụ xà lan va phải chân cầu Bình Điền ngay gần ngày giáp tết. Thế là phải giảm số lượng xe qua cầu. Một trận kẹt xe kinh hoàng kéo dài cả ngày đã diễn ra. Một người bạn từ thành phố về quê ăn tết kể lại, “không cần xử người lái xà lan, chỉ cần đưa anh ta ra đám đông cho mỗi người la một câu là đủ”! Một nhà báo có mặt từ đầu ở đám kẹt xe thì phân tích: “từ thành phố đi miền Tây chỉ có một con đường độc đạo. Chết là ở chỗ đó. Không biết đến bao giờ thành phố mới thoát khỏi cái thế gọi là cửa ngõ mà chỉ có một con đường độc đạo”?
Thời điểm đó, cửa ngõ thành phố còn tồn tại nhiều “con đường độc đạo”. Đi Nam Sài Gòn là một ví dụ. Những người hay xuống Phú Mỹ Hưng hẳn còn nhớ những lần kẹt xe kéo dài cả buổi xảy ra như cơm bữa. Đường xuống cảng, xuống một khu đô thị mới mà chỉ có mỗi cây cầu Tân Thuận!
Những người bi quan hay chê trách có đủ lý do để nói ra rả suốt ngày về những chậm trễ, những quan liêu, những “thiếu tầm nhìn”.
Rồi mọi việc cũng dần được giải quyết. Tháng 4.2004 thông xe cầu Ông Lãnh, tháng 9 thông xe cầu Kênh Tẻ; năm 2005 thông xe cầu Tân Thuận 2, năm 2009 thông xe cầu đường Nguyễn Văn Cừ nối dài…
Bây giờ, đi miền Tây, ngoài đường cũ qua bến xe Miền tây, qua xa lộ Đại Hàn, ta có thể chọn đường Nguyễn Văn Linh, đường Võ Văn Kiệt… Từ quận 1 hoặc Nam Sài Gòn đi Vũng Tàu, ta có thể chọn xa lộ Hà Nội, đường cao tốc Sài Gòn - Long Thành - Dầu Giây hoặc phà Cát Lái qua Nhơn Trạch.
Lẽ dĩ nhiên, tình trạng kẹt xe chưa thể chấm dứt, thậm chí còn phát sinh những cái mới như vụ kẹt ô tô làm giao thông tê liệt một phần ở xa lộ Hà Nội hàng chục tiếng đồng hồ vào đầu năm 2015. Trước đó một tuần, khi vấn đề hạn chế phương tiện giao thông cá nhân được “xới lại”, báo chí thông tin TP.Hồ Chí Minh hiện có 5,5 triệu xe gắn máy, 550.000 xe ô tô chưa kể phương tiện vãng lai từ địa phương khác trên địa bàn thành phố. Trung bình, mỗi ngày thành phố cho đăng ký lưu hành mới gần 1.000 xe máy, 100 ô tô. Tốc độ gia tăng lượng xe lưu hành khoảng 10-12%/năm trong khi diện tích đường dành cho giao thông chỉ tăng 3-5%/năm. Nguy cơ kẹt xe vẫn còn cao.
Báo chí vẫn thường xuyên có những bài phân tích thiếu sót ở chỗ này, yếu kém ở khâu kia. Nhưng những phân tích đó cũng chỉ rõ thành phố đã làm nhiều nhưng CHƯA ĐỦ.
Rõ ràng sự xuất hiện của hàng loạt những công trình hạ tầng ở các cửa ngõ đã khiến việc đi lại tốt hơn nhiều so với vài năm trước, với 10 năm trước. Đó là một thực tế không thể nói khác được. Khoảng vài năm nữa, khi những cây cầu qua Thủ Thiêm đã hoàn thành, khi những tuyến metro đầu tiên được đưa vào sử dụng, chắc chắn cư dân thành phố sẽ có nhiều chọn lựa hơn nữa.
Trở lại chuyện ngã tư Hàng Xanh, cầu vượt năm 2015 - dù là giải pháp tình thế - đã giải quyết thông thoáng cho cửa ngõ phía đông so với vòng xoay đã quá tải. Cũng giống như vòng xoay năm 1995 đã giải quyết thông thoáng cho ngã tư đã quá tải.
Rồi một chu kỳ 20 năm nữa sẽ đến, lúc đó cầu vượt Hàng Xanh sẽ như thế nào? Những người đã từng lái xe trong cảnh ùn tắc ở nước ngoài khi có những con đường cả 6-8 làn xe một chiều nói rằng quy mô cái cầu vượt Hàng Xanh chẳng “xi-nhê” gì.
Chắc đến lúc đó sẽ có chuyện để nói tiếp. Còn bây giờ, năm 2015, từ dòng người qua Hàng Xanh vẫn có thể quan sát thấy như lời bài hát Từ một ngã tư đường phố của Phạm Tuyên: “niềm vui phấn khởi trong ánh mắt bao người qua”…
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 105