Đá rửa thăng trầm theo tháng năm

 

 

 

 

Thường các nhà “giả đúc”này có tấm ô văng bằng bê tông cốt thép đưa ra khoảng 70-80cm và cách mặt đất chừng hơn 2,5m. Bên trên tấm ô văng này và lui vào trong có xây một tấm tường thấp để che phần mái tôn. Tất nhiên, mặt tiền các nhà lầu cũng như nhà “giả đúc” đều được hoàn thiện bởi loại vật liệu mới: đá rửa. Gọi là đá rửa vì trong quá trình thi công có một công đoạn phải rửa bằng nước. Có nguời còn gọi đá rửa theo tiếng nước ngoài là “gờ ra ni tô”. 
Mặt tiền nhà thường chỉ rộng khoảng 3 đến 4 mét, lại phải trừ các khoảng cửa đi và cửa sổ, nhưng cũng được các bác thợ hồ chia cắt thành nhiều mảng nhỏ. Để phân chia tạo mảng, họ dùng các thanh gỗ có tiết diện vuông, mỗi cạnh từ 6 đến 8mm, độ dài tùy kích thước mặt tường và được cố định vào tường bởi đinh nhỏ. Sau khi dùng các thanh gỗ nhỏ này phân chia diện tích tường để tạo hình, họ lấp đầy các ô đã được phân chia bằng hỗn hợp vữa xi măng trắng, đá có màu sắc theo liều lượng được tính toán và có trộn thêm bột màu. Thời đó, để rửa, người thợ dùng “lon sữa bò” hắt từng miếng nước nhỏ lên bề mặt và dùng bàn chải rửa trôi bớt lớp xi măng, làm lộ mặt những viên đá tròn nhỏ và mặt xi măng màu lõm bên trong. Sau khi đá rửa đủ cứng, người thợ tháo bỏ các thanh gỗ làm lộ ra những đường lõm. Những đường lõm này sẽ được “trang trí” bằng các màu thông dụng thời đó như trắng, xanh dương, vàng…
Những năm trước1975, vật liệu “đá rửa” hầu như thống trị các công trình kiến trúc lớn nhỏ ở miền Nam. Về gần sau này, đá rửa được sử dụng kết hợp với một số vật liệu ngoại nhập đắt tiền như gạch mosaic, đá chẻ… Sau 1975, kỹ thuật đá rửa lại được “xuất khẩu” ra các tỉnh phía Bắc và trở thành một loại vật liệu thời thượng của những năm đó. Các chủ công trình phía Bắc phải gọi thợ “trong Nam” ra để thi công và rất hãnh diện vì điều này! 

 

 

 

 

 

Năm 1982, sau khi tốt nghiệp, tôi được về làm việc tại Viện Thiết kế. Các công trình có đầu tư kha khá cũng chỉ được hoàn thiện bằng đá rửa. Trên các bản vẽ thiết kế thường ghi rất chung chung về màu đá rửa: trắng, xám nhạt, xám đậm, vàng… Bắt chước các đàn anh, chúng tôi ghi thêm định lượng: 30%, 20%... lượng đá đen, đá vàng. Thực chất là chúng tôi không hề có khái niệm chính xác màu sắc của đá rửa. Thời kỳ đó vật liệu xây dựng khan hiếm: xi măng trắng rất quý giá, bột màu không tốt, đá không như ý muốn. Người ta phải dùng xi măng đen trong đá rửa nên màu sắc đá rửa cứ phải nghiêng về xám và thường rất xấu vì rửa không sạch được lớp xi măng nên mặt đá bị “mốc”. Đá chuyên dùng cho đá rửa không biết vì sao cũng biến mất, nhiều khi phải dùng đá mi là loại đá “cám” mà tôi nghĩ là được tận dụng từ quá trình xay đá cho dùng cho bê tông. Chất lượng đá rửa ngày càng xuống dốc, tay nghề thợ cũng mai một. Và đá rửa bị khai tử ngay trên mảnh đất mà nó từng một thời làm vua…
Thực ra, đá rửa vẫn tạo được những hiệu ứng rất đẹp cho kiến trúc mà trong nhiều trường hợp không vật liệu khác có thể thay thế. Từng có những công ty nhập về hỗn hợp vật liệu giống đá rửa nhưng được trộn sẵn vô bao và không cần phải “rửa”. Hiện nay, có kiến trúc sư đã “hồi sinh” đá rửa cho công trình của mình và rất thành công. Có thể một ngày nào đó đá rửa sẽ phổ biến lại nhưng với cách thi công đơn giản hơn!

 

 

 

 

Tạp chí Kiến Trúc & Đời Sống, số 117