Đắng lòng mía ngọt

9/2/2019 - Điểm đến
Tác giả: Quang Tâm

Sau giờ làm việc muộn, với tay xé tờ lịch cuối ngày, chợt thấy cuốn lịch chỉ còn một lớp mỏng dính trơ trọi trên cái bìa dày cộp dường như trở nên rộng thênh thang so với dăm ba tờ giấy lịch nhỏ nhoi, mỏng manh vẫn còn lưu luyến, cố níu thời gian còn lại cho ba trăm mấy mươi ngày đã qua. Ngoài kia đất trời đang chuyển mùa, những cơn gió se lạnh khẽ lan tỏa vào không gian, Sài Gòn trở lạnh một cách nhẹ nhàng.

 

 

 
 
Vô hồn tiếng rao điện
Tối muộn, văng vẳng ngoài phố tiếng rao: “Ai ăn bánh giò… bánh chưng... nóng đây..!.!” vang lên như xé tan không gian tịch mịch đêm phố thị. Tiếng rao được thu âm sẵn cứ lặp đi lặp lại, chát chúa phát qua tiếng loa rè rè vô hồn của ông bánh giò nghe đến phát chán, phát buồn như vòng xe cuộc đời ông. 
Trong lòng bổng chợt thèm nghe tiếng rao của ngày xưa, tiếng rao da diết của những hàng quà vặt đêm xuân tuổi thơ. Để được ấp ủ trong âm thanh ngọt lịm của tiếng rao lanh lảnh, cao vút: “Ai ăn chè bột khoai, nước dừa, đường cát hông..!!”. Tiếng rao như ướp mật sẵn trong tai, chỉ cần tiếng rao chè vừa loáng thoáng ngoài đầu ngỏ là bao nhiêu hương vị ngọt bùi của chén chè đã ứa ra trong miệng. Rồi tiếng gõ nhịp của những thanh tre của xe hủ tíu gõ trong xóm mà đám con nít trong nhà hay cùng nhau đoán coi ai là người gõ. Vì tiếng gõ của cậu bé có nhịp chân sáo, còn tiếng gõ nhịp của người cha thì mang giọng trầm buồn của cuộc sống.
 
 
Ngọt ngào mía hấp ngày thơ
Nhưng có lẽ tiếng rao khàn đục và hình ảnh của ông Tàu già đẩy chiếc xe ba gác bán mía hấp ngày xưa mới khó quên. Chiếc xe ba gác bán mía hấp của ông không thể lẫn với những xe bán món khác bởi chiếc nồi nhôm to tướng được đặt giữa xe nổi lên cao, bên dưới là chiếc bếp lò luôn rực than hồng. Mặt sàn lót gỗ bao quanh nồi như các xe phở bây giờ, mặt gỗ này cũng là nơi róc mía, chặt mía. Đặc trưng hơn hết là chiếc đèn khí đá treo cao ở góc xe. Cái bình khí đá bằng đồng thau sáng giới to cỡ lon sữa bò dài hơn hai tấc. Ngày xưa ai có tiền thì đốt đèn măng xông sáng rực cả một khoảng rộng, còn đèn khí đá cũng khá sáng nhưng rẻ tiền nên người buôn bán dạo hay dùng, đặc biệt là nhờ khí cháy nên đèn không ngại gió làm tắt. Cứ tối tối là ông Tàu đẩy chiếc xe mía hấp đến xóm tôi. Tiếng rao: “Mía hấp...đê...đê.!!” khàn đục đi cùng lúc với ánh đèn khí đá lập lòe, ánh sáng vàng vọt lung linh như khẽ lay động bờ tường, mái ngói của những căn nhà trong xóm. Ở trong nhà chưa nghe tiếng nhưng thấy sự thay đổi của vừng sáng bên ngoài là chúng tôi đã biết xe mía hấp quyến rũ đã đến. Má thường cho chúng tôi ăn món ăn vặt này vì nó rẻ tiền, thơm ngon lại sạch răng và không nặng bụng trước khi ngủ. Nồi mía hấp vừa mở nắp, làn khói trắng huyền ảo, nghi ngút thơm ngát bao phủ. Cả đám con nít cứ đua nhau hít lấy hít để cái mùi thơm thanh ngọt đó như muốn lưu giữ thật lâu. Má chia cho đám con những lọn mía giòn xốp nhai đến đâu nước mía ngọt thanh thơm lừng mùi lá dứa thấm vào vị giác rồi lan tỏa đến đó. 
Từ những năm xa xưa của thế kỷ trước những người bán hàng vặt của vùng Sài Gòn - Chợ Lớn cứ tối đến là ồn ã rao hàng từ hột vịt lộn, hủ tíu gõ, chè, mía hấp… Giờ, những tiếng rao hàng và những món ăn vặt ngày thơ của vùng đất này mất dần. Tiếng rao hàng lảnh lót đầy âm sắc, hương vị của từng cuộc đời đã được thay thế bằng tiếng rao hàng của loa điện, loa kẹo kéo, của máy ghi âm của rao hàng trên không gian mạng... Và rồi những món ăn vặt thân thương ngày xưa đã dần mai một, trong đó món mía hấp đã gần như mất hẵn. Để tìm món mía hấp ở thành phố này hiện nay không phải là điều dễ. 
Vài năm trước có lẽ cả thành phố chỉ có hai người bán rong là chú Cường ở góc đường Tạ Uyên - Trần Quý, quận 11 và ông Lãng tại cầu số 6 đường Trường Sa, Phú Nhuận. Chú Cường nay đã bỏ nghề, hiện tại chỉ còn lại ông Lãng là người còn giữ nghiệp mà thôi. 
Ông Lãng năm nay đã ngoài 60 tuổi. Người đàn ông gầy nhỏ người này trầm ngâm hồi tưởng ông đã theo nghề thấm thoát đã được 30 năm. Ông cho biết món mía hấp thời đó cũng ít người bán nên không ngại cạnh tranh và vốn liếng thì cũng không cần nhiều. Với chiếc xe ba gác mía hấp của mình, ông Lãng tự hào đã nuôi 5 người con lớn khôn, ăn học đàng hoàng và tất cả đã có gia đình. Bây giờ về già ở nhà thì nhớ phố xá, nhớ những ánh mắt trẻ thơ vui mừng khi cắn lọn mía ngọt ngào của ông và nhất là nhớ cái nghề đã cho ông sự sống nên ông tiếp tục. Giọng ông chùng xuống: “Không biết sau tôi còn ai theo cái nghề này không nữa?”.
Khi nói về món mía hấp, ông như hứng khởi hẳn lên, theo ông nghề nào cũng phải có cái đạo của nó. Coi vậy mà cái món ăn mộc mạc “nhà quê” này cũng lắm công phu và phải có tâm mới làm ngon được. Cứ mỗi sáng tinh mơ là ông đã tới vựa lựa mía, phải là loại mía thân tím thì mới ngon, lấy phần gốc bỏ phần ngọn cũng hơn 1/3 cây, gốc mía phải suôn láng, không chạy chỉ đỏ vì mía chạy chỉ, sần sùi là bị ngậm nước, ruột mía sẽ cứng và lên men chua ăn không được. Đem mía về việc đầu tiên là dùng khăn ướt lau thật sạch để phấn mía và các loại trứng ký sinh trùng không bám bên ngoài gây độc cho người ăn. Sau đó dùng bào, bào vỏ mía; ông còn khoe bào của ông là “bào nghề” phải đặt riêng mới dùng được. Bào xuống dưới lớp vỏ mía cả ly (mm), ly rưởi thì mía mới mềm, sau khi bào, cắt đoạn vừa miệng ăn rồi rửa thật kỹ. Tiếp theo là phơi cho ráo rồi cho vào tủ mát. Đến lúc bán xếp mía vào xửng, bên dưới là nồi nước có lá dứa, hơi nước quyện mùi lá dứa sẽ làm mía mềm xốp, thơm lừng. Nếu hôm nào bán không hết thì đem về mời hàng xóm ăn, không được để sang ngày hôm sau bán tiếp. 
Lọn mía khi nhai phải xốp tơi ra để nhiều người răng yếu vẫn nhai được, nước mía thơm, vị ngọt thanh tao mà đậm đà thoang thoảng mùi lá dứa, bả mía khô ráo không còn nước thì mới đúng là mía hấp ngon. 
Mía còn có tên là cam giá và nhiều tên khác. Mía được mệnh danh “thang thuốc phục mạch” vị ngọt tính hàn. Theo Đông y: mía chủ bổ khí kiêm hạ khí, bổ dưỡng, đại bổ tỳ âm, dưỡng huyết cường gân cốt, an thần trấn kinh tức phong, tả phế nhiệt, lợi yết hầu, hạ đờm hỏa, chi nôn, hòa vị, tiêu phiền nhiệt. Theo Tuệ Tĩnh, uống nước mía pha nước gừng trị nôn khát rất hiệu nghiệm.  
Ông Lãng cho biết khách hàng của ông thường là những vị tuổi trung niên đã biết chỗ nên hay ghé mua. Tuy nhiên cũng có người đi ngang chợt thấy mua về cho con cháu để biết món ăn của ngày xa xưa. Thế hệ trẻ hiện ít người biết đến món này. Ông nhớ hoài một anh thanh niên gần 30 tuổi một hôm ghé mua về cho vợ đang mang thai ăn vì mẹ vợ kêu đi tìm mía hấp. Dong xe đi khắp thành phố cả mấy ngày mới tìm thấy nơi độc nhất này còn bán mía hấp. 
 
 
 
Đắng lòng mía ngọt
Đến một ngày nào đó người ta sẽ quên đi hương vị nhiều món ăn bình dị không tô trát màu mè nơi phố thị ngày xưa. Xã hội phát triển, mọi người tất bật, hàng quán mọc ra như nấm, đủ cách quảng cáo hấp dẫn, lôi kéo, người ta bị cái lạ miệng, thời thượng của gà rán, pizza; cái hào nhoáng của trà sữa, ca cao hay cái lộng lẫy của bánh kem, phô mai làm lạc lối. Sau một buổi ăn thừa dinh dưỡng, dư calori với đồ nướng Hàn, bánh xèo Nhật, lẩu cay Thái, bít tết Mỹ… để đánh tan vị ngậy của chất béo, thịt thà người ta thế nào cũng tìm món nào ngòn ngọt để trị cái vị khó chịu này. Thôi thì thêm miếng bánh kem hay ly trà sữa nếu có thêm chất béo một chút nữa cũng không sao. Nhưng sự tích tụ của chất béo, đường… mỗi ngày một ít theo năm tháng bắt đầu thành chuyện. Bệnh cũng từ miệng mà thành, nếu ăn uống nhẹ nhàng, sau bữa ăn tráng miệng bằng vài lọn mía ngọt ngào thanh tao vừa giải được vị ngậy của thức ăn, vừa sạch răng, thơm miệng và chắc rằng không lo dư thừa chất gây hại.
Thật đơn sơ với món ăn bình dị ngày thơ có mẹ và cả một gia đình đầm ấm, hạnh phúc. Có lẽ vì thế mà ai cũng sẽ nhớ lâu, nhớ dai, nhớ da diết cái hương vị tuổi thơ đó. Những món ăn ngày xưa luôn ngon nhất, gần gũi nhất trong mỗi chúng ta.
 
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 153

Các tin khác