Phố và tôi

Lượt xem: 1744
17/12/2020 - Điểm đến
Tác giả: Bài và tranh Trần Thùy Linh ảnh Nguyễn Công Thành

Tôi là dân nhập cư, như hàng triệu cư dân trong thành phố này. Nhưng thời gian tôi sống nơi đây đã dài hơn nhiều so với nơi tôi sinh ra. Và nếu như có người nào đó hỏi “Bạn tới từ đâu?”, tôi vẫn luôn đáp: “từ Sài Gòn”. Đã ở đây rồi, thì là vậy. Giản dị như người Sài Gòn, phải không?

 
Tác phẩm Phố nắng, tranh vẽ của Trần Thùy Linh
 
Nhớ ngày nào mới đặt chân tới đây, tôi đã nghe người Sài Gòn dùng từ “thành phố” như một danh từ riêng để nói về nơi sống của mình và đã ngạc nhiên lắm. Từ ngạc nhiên, đi tới tò mò, muốn hiểu những gì ẩn chứa đằng sau “thành phố”– danh-từ-riêng ấy. Chuyến đi đầu tiên ở nơi từ-nay-là-nhà của mình là một chuyến đưa khách Âu đi thăm thú những con đường đã gắn liền với bất kỳ người Sài gòn nào: Catinat - Đồng Khởi, Charner - Nguyễn Huệ, Bonard - Lê Lợi, De La Somme - Hàm Nghi... và còn  nhiều nữa, những con đường và tên gọi không thể tách rời với mảnh đất này trong suốt quá trình 75 năm hình thành nên một đô thị (1623-1698), tồn tại và phát triển tới ngày nay. Lạ một điều là tôi không thấy mình xa lạ trên những con đường ấy. Đi lại, giới thiệu và hướng dẫn cho du khách, cứ như đây là nơi chôn nhau cắt rốn của mình. Gần gũi và thân thuộc đã là cảm giác ngay từ những ngày đầu tiên.
Với một người có một thú vui luôn đi tìm nguồn sáng như tôi, phố Sài Gòn không chỉ là phố. Những con đường Sài Gòn trong sớm mai, một vạt nắng chiều xuyên qua những gốc cổ thụ buông rơi trên thảm cỏ nơi công viên 30.4, cả cái nắng trưa gay gắt làm bừng lên chùm hoa giấy trên ban công những ngôi nhà kiểu Pháp trên đường Lê Lợi hay tòa chung cư góc Lý Tự Trọng - Đồng Khởi..., tất cả đều có một sức hút đến lạ kỳ và làm nên một hình ảnh khác biệt về phố trong tôi. Đi lại trong suốt bao nhiêu năm qua trong trung tâm thành phố đến thuộc từng góc đường, quen từng hàng cây, la cà trong những con hẻm nhỏ gần như mỗi trưa hè, để hiểu ra rằng phố Sài Gòn thật lạ và thật khác biệt, dù rằng không một ai có thể nói, mình biết hết những gì thuộc về Sài gòn. Có một thời, quán phở Bắc trong con hẻm nhỏ xíu ngoằn ngoèo nơi góc Pasteur - Lê Thánh Tôn và gánh xôi của bà lão góc đường là nơi ăn sáng của tôi. Bà lão đã đi xa, quán phở thì vẫn bền bỉ cùng năm tháng. Có một thời tôi hay uống cafe ở công viên Chi Lăng và mua trái cây của một bà người Bắc mà chúng tôi - cả Bắc lẫn Nam - đều gọi là u già. Con đường Nguyễn Huệ với vòng xoay cây liễu và hàng kios ở giữa đã luôn là một định hướng cho người trở về sau mỗi chuyến đi xa. Giờ thì tất cả đều chỉ còn trong ký ức. Cũng có một thời, lang thang trên đường Đồng Khởi, Lê Lợi và thương xá Tax đã là thói quen khi rảnh rỗi. Đi tới mức, hầu hết những người bán hàng cũng như cư dân trên con đường đó quen mặt mình. Quen tới mức, cứ lâu lâu vào  Eden Passage là các chị, các anh hồ hởi: “Bấy nay biến đâu mất dạng vậy em ơi? Phẻ hôn?”, nghe thấy đầm ấm gì đâu. Giữa đường nắng mà dịu mát như đang trong nhà.
 
Dù là con đường nhỏ tồn tại hàng trăm năm, đã đi vào thơ ca hay những con đường mới mở với đầy ồn ào, khói bụi thì những con đường Sài Gòn vẫn và sẽ để lại trong ký ức của những người đã sống trên mảnh đất thoáng đạt, cởi mở, rộng lòng với tất cả mọi người này
 
Thành phố này khác hẳn với Hà Nội, nơi phố và người thong dong sống, mùa thong thả trôi và vẻ trầm mặc cổ kính vẫn lan trên các mái nhà, mặc cho sự định hướng phát triển thành một đại đô thị. Khác hẳn với sự uy nghiêm, tinh túy nhuốm màu tâm linh, ngàn đời không đổi của cố đô Huế xưa. Khác luôn cả một Đà Lạt mộng mơ hay một Đà Nẵng đang ngày càng trở nên rộng lớn với những đại lộ hoành tráng và khách sạn năm sao lộng lẫy. Có lạ không, khi tôi lại thấy có tất cả những điều ấy trên những con đường Sài gòn “của tôi”? Bạn sẽ hiểu, khi la cà trong trung tâm thành phố vào những sáng tinh mơ cuối tuần như tôi. Ngắm những tia nắng sáng xuyên qua vòm me trên đường Nguyễn Du, như muốn bay theo những lá me li ti trong gió, dõi theo từng cánh bồ câu góc quảng trường nhà thờ Đức Bà, hay Pasteur - Lê Lợi, khi dòng người và xe còn chưa tấp nập. Chọn một quán cafe trên đường Đồng Khởi: trong hẻm nhưng lại là mặt tiền, không phải cao ốc, nhưng lại ở trên cao, là trong nhưng lại ở ngoài, ghế nệm nhưng lại dưới bóng cây. Gọi một tô hủ tiếu Mỹ Tho hay mì Quảng, phở Hà Nội hay bánh mì Tây, và nhâm nhi một ly cafe Việt pha phin hay Capuchino Ý. Đa dạng như phố và đường. Để rồi say sưa ngắm phố ngắm xe, thả mình trong những sáo, tranh, vọng cổ hay tiếng saxophone điệu nghệ của Trần Mạnh Tuấn vọng lên từ thềm Nhà hát thành phố giữa những ầm ì tiếng xe, giữa những lao xao đủ mọi giọng miền và ngôn ngữ, ngay dưới chân mình. Bạn cũng sẽ hiểu, khi lao mình vào dòng người xe cuồn cuộn trên phố mỗi giờ tan tầm hay cả không tan tầm, chạy ngang qua những công trình ngổn ngang ngay giữa lòng thành phố hay những bờ kè sạch đẹp ở ngoại vi. Và dù tôi cũng tự thấy mình là người hoài cổ, thường xuyên nuối tiếc những cafe Brodard, Givral, thương xá Tax, hay những quán bún bò, gỏi cuốn, những hiệu sách nhỏ khu Eden, tôi cũng vẫn thích thú khi được ngắm nhìn thành phố từ tầng 50 của tòa nhà Bitexco hay mua sắm trong những trung tâm thương mại hiện đại. Tôi vẫn thích thả mình trong những không gian xưa cũ nhưng cũng vẫn thấy sôi nổi hào hứng với đèn màu và cái ồn ã tới tận đêm trên phố Sài Gòn. Có gì mâu thuẫn? Trong thành phố này? Trong tôi? Trong bạn? Trong những người Sài Gòn?
Và càng ngày tôi càng hiểu ra rằng, sự khác biệt trong chính bản thể của thành phố và trong chính những cư dân của nó - những điều tưởng chừng như  đầy mâu thuẫn - lại chính là điều làm nên thần thái của thành phố này. Cũ và mới, đơn giản và cầu kỳ, thực tế và bay bổng, hồn nhiên và sắc sảo. Là điều mà khiến ai cũng tìm thấy mình trong phố nơi đây. Là điều làm cho Sài Gòn luôn là một nơi khoáng đạt, cởi mở và rộng lòng với tất cả mọi người, dù là người đàng trong đàng ngoài, hay khách thập phương. Có phải chính vì vậy, mà người ta hay nói, “người Sài Gòn” không nhất thiết phải là người sinh ra tại đó? Sài Gòn là của tất cả mọi người.
Ở Sài Gòn, người ta kêu phố là đường. Và dù có những con phố cổ nhỏ xíu như Lê Công Kiều, Nguyễn Thiệp, Tôn Thất Đạm, Mạc Thị Bưởi… tồn tại đã hàng trăm năm, chúng cũng vẫn là đường. Vẫn là một cái gì đó thật rộng rãi, thật hồn hậu ngay nơi tên gọi của chúng.  Dù cho bao đổi thay đã đi qua, năm tháng và những sai lầm của con người đã và đang tiếp tục để lại những dấu ấn - đôi khi thật đắng cay - trên những con đường ấy, trong tôi vẫn tồn tại một thành phố - nơi tôi không sinh ra, nhưng đang được sống - một thực thể đầy yêu thương mang tên gọi: Những con đường Sài Gòn.
 
Từng góc đường, con hẻm nhỏ cũng có thẻ là nơi người Sài Gòn tụ họp ăn uống, tán gẫu mỗi khi có dịp. Ảnh: Nguyễn Công Thành
 
Theo TC kiến Trúc & Đời Sống số 105 (2005)

Các tin khác