Từ sạp bán thiệp Giáng sinh, thiệp Tết…
Những ngày cuối năm Sài Gòn đẹp hơn vì không khí se lạnh ùa về trong sự rộn ràng chuẩn bị cho Giáng sinh, Tết dương lịch, Tết Nguyên đán. Thời tiết đẹp nên tôi thường đạp xe loanh quanh các con đường nhỏ và mươi lần như một, điểm đến cuối là các sạp bán thiệp gần Nhà thờ Đức Bà. Nhìn từ xa các sạp này chẳng có gì đặc biệt, nếu không nói là hết sức bình thường nhưng thu hút nhiều người vì những thứ nó trưng bày bên trong và đặc biệt vì nằm ngay khu vực đẹp nhất Sài Gòn. Chỉ cần dừng lại và ngắm nhìn, ta có thể bắt gặp rất nhiều những tấm thiệp nhỏ xinh in hình ông già Noel, cây thông, tuần lộc kéo xe, những ngôi làng nho nhỏ với tuyết trắng xóa, ngôi nhà với ánh lửa ấm áp tỏa ra từ chiếc lò sưởi có décor quanh chủ đề Giáng sinh… Mỗi mùa như vậy tôi thường đến vài lần chọn mua thiệp tặng bạn bè, nhiều khi cũng chẳng tặng ai - mua về để đó, thỉnh thoảng mở ra lục lọi ngăn ký ức xem mình mua thiệp này năm nào, vậy thôi.
Không chỉ Giáng sinh, đến Tết Nguyên đán những sạp này lại tràn ngập sắc vàng của cành mai, chậu tắc; sắc xanh cặp bánh tét, sắc đỏ của câu đối; tranh gia đình cùng ngồi quanh nồi bánh với ánh lửa ấm áp; nét mặt mừng rỡ của các em bé nhận lì xì… Lại chọn, lại mua, lại để đó. Tôi đã làm vậy suốt nhiều năm đến khi các sạp này không còn nữa.
Vài năm trước, đám bạn học phổ thông gặp nhau đầu năm, một cô bạn định cư ở Canada nói với tôi rằng: “Tao còn giữ mấy tấm thiệp của mày. Xem lại, nhớ thuở lang thang hồi đó quá”. Tôi cười, “những sạp bán mấy thứ đó của tụi mình giờ chỉ còn là hoài niệm”.
Ấn phẩm xuất bản Xuân Bính Tý 1996 của Sài Gòn Tiếp Thị cùng với Hương vị quê nhà
Đến những sạp báo Tết
Từ rằm tháng Chạp là thời điểm làng báo trình làng sản phẩm “một năm có một” của mình. Lúc này các sạp báo cũng khoác lên mình chiếc áo mới. Báo ngày cũng được bày bán, song những vị trí đẹp nhất, bắt mắt nhất, gây chú ý nhất đều dành cho báo Tết.
Những con đường, nhất là nơi có hàng cây xanh được người bán tận dụng thiết kế một khung “dựa” vào cây để treo báo nhằm gây chú ý cho người đi đường. Những báo quen thuộc với độc giả lúc đó là Sài Gòn Tiếp Thị, Sài Gòn Giải phóng, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Người Lao Động, Thời báo Kinh Tế Sài Gòn, Phụ nữ TP.HCM, Khoa học Phổ thông, Kiến thức Ngày nay… với trang bìa đẹp, nội dung phong phú, hình ảnh bắt mắt.
Người mua cũng đa dạng, có người dừng xe mua liền dăm ba tờ mà không xem nội dung hay hình thức. Người khác thì đưa một tờ giấy viết sẵn, lấy báo trả tiền rồi đi. Có người thong dong hơn, dựng hẵn xe lên lề, lật xem các trang bên trong. Có khi người mua và người bán (hẵn là khách quen) còn trao đổi: “Tờ này năm nay không hay bằng năm ngoái”, “Dạ cũng có người nói vậy, nhưng bán vẫn được lắm, báo Tết mà”. Người bán còn giới thiệu thêm “Năm nay Sài Gòn Tiếp Thị có mục mới là Hương vị quê nhà được nhiều người khen lắm, em phải bổ sung báo liền liền mới đủ bán, bác mua đi nếu không phải vậy qua Tết đến em trả tiền lại”. Cầm trong tay mấy tờ báo, trước khi đi người mua còn thòng câu “mua vậy chứ có đọc hết đâu. Qua Tết lại cơm áo gạo tiền, quên nó luôn”.
Rồi những sạp báo cũng dần biến mất. Giờ mọi thứ mua bán đều là một cái nhấp chuột.
Vài năm trước đọc trên Tuổi Trẻ thấy giới thiệu họa sĩ Lê Sa Long có thực hiện một bộ tranh “Nghề báo” với các bức tranh vẽ sạp báo, chợ báo, người bán báo, người đọc báo, chân dung nhà báo... Theo họa sĩ, hiện nay việc tìm một sạp báo ở thành phố là điều không dễ, những sạp báo ngày một giảm dần, trong đó có những sạp có tuổi đời hàng chục năm, nhiều người gắn bó công việc... tính bằng thế hệ. Để tri ân, anh thực hiện bộ tranh bằng sự trân quý và biết ơn. Xem các bức tranh của họa sĩ mà thương, mà nhớ, mà bồi hồi xúc động.
Năm ngoái, gần Tết, sáng sớm đi bộ dọc kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè thấy một sạp báo. Nói là sạp chứ đó chỉ là một chiếc bàn nhựa nhỏ thấp, một bên là báo ngày, bên kia là vài tờ báo Tết, nhìn rất buồn, không gây sự chú ý nào cho người đi đường. Tôi dừng lại lật xem. Hỏi sao ít vậy, người bán - cũng đã luống tuổi - nói “vốn nặng quá lại mới bán thử nên hỏng dám lấy nhiều”.
Vẫn là Sài Gòn những sáng sớm vắng vẻ, tiết trời lành lạnh, cũng con đường với cây cao bóng mát, một sạp báo tuy nhỏ thôi cũng làm “tim tôi lỡ một nhịp đập”. Tôi vẫn mua báo Tết đều đặn giao tận nhà, vẫn lật từng trang, vẫn hít mùi thơm của giấy như một thói quen nhưng sáng nay, mùi thơm này nó khác lắm, nó làm tôi bồi hồi và ký ức của những sạp báo Tết năm nào lại ùa về. Tôi thấy sáng nay Sài Gòn của mình đẹp quá, Sài Gòn của mình đáng yêu quá.
Ngày mồng một Tết dương lịch năm nay, đi bộ ngang sạp báo, cô chủ đang sắp xếp mọi thứ trên bàn xởi lởi mời mua báo Tết. Tôi nói “còn hơn tháng nữa mới Tết tiếp thị chi sớm vậy”. Cô cười: “Thì gặp ai mời đó, kẽo quên”.
Vậy là mùa báo Tết lại về rồi. Còn những sạp báo Tết rực rỡ sắc màu trong ký ức của tôi còn ở nơi đâu?
THEO KIẾN TRÚC & ĐỜI SỐNG SỐ XUÂN 2026