Cây ngô đồng sau điện Thái Hòa tô sắc cho mái điện với rồng chầu
Sách “Đại Nam nhất thống chí” (Quốc sử quán Triều Nguyễn), quyển 2 - Thừa Thiên Phủ, mục Mộc (các loài cây) chép về cây ngô đồng như sau: “… Đời Minh Mệnh (Minh Mạng) được từ Quảng Đông đem về, trồng ở hai bên gốc điện Cần Chánh. Lại sai biền binh đem lá lên các núi để tìm khắp, tìm được đem trồng ở các góc điện…”.
Như vậy, những cây ngô đồng ở sân Điện Cần Chánh trong Tử Cấm Thành (điện đã bị phá hủy, nay chỉ còn nhà tả vu, hữu vu) đã được trồng từ thời vua Minh Mạng, cách đây khoảng 200 năm. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy tuổi những cây ngô đồng hiện nay ở đây là những cây trồng thay thế với tuổi khoảng vài chục năm. Dẫu vậy thì cây ngô đồng và hoa ngô đồng vẫn đẹp và có thể coi như một sự tiếp nối, truyền đời.
Ngô đồng có thân thẳng, vươn cao, mạnh mẽ mà vẫn thanh thoát. Hoa ngô đồng rực rỡ trên nền trời xanh, bên những kiến trúc cổ xưa
Cây ngô đồng có dáng đẹp, cao và thanh thoát; và đặc biệt quyến rũ khi nở hoa. Hoa ngô đồng nở vào mùa xuân từ khoảng giữa tháng 2 tới tháng 5 âm lịch, và đẹp nhất vào khoảng tháng 4, khi mà lá đã rụng gần hết. Ngoài những cây ngô đồng ở khu vực điện Cần Chánh trong Tử Cấm Thành, thì sân sau điện Thái Hoà, nằm phía trước Cấm Thành cũng có một cây ngô đồng rất đẹp. Những cây ngô đồng trong Đại Nội khi ra hoa tạo nên một sắc thái mới lạ, rực rỡ và quyến rũ cho những đền đài cung điện. Tất cả như bừng lên đầy sức sống như chính mùa xuân. Vì lẽ đó, ngô đồng được coi là một loài cây quý, không chỉ của xứ Huế mà của cả Việt Nam. Tương truyền, chim phượng hoàng chỉ đậu trên cây ngô đồng; ẩn dụ ý nghĩa tôi hiền chọn minh quân để thờ. Chính vì vậy, cây ngô đồng cũng tượng trưng cho bậc chính nhân quân tử. Gỗ cây ngô đồng cũng là loại gỗ quý. Để làm những cổ cầm như đàn tranh, đàn bầu… người xưa có câu “mặt ngô thành trắc”; có nghĩa là mặt đàn phải được làm từ gỗ cây ngô đồng, thành đàn làm từ gỗ trắc. Phải hội tụ được hai yếu tố ấy thì âm thanh cây đàn mới chuẩn, mới hay.
Trong 153 hình ảnh tiêu biểu của thiên nhiên và sản vật Việt Nam hiện diện trên Cửu đỉnh đặt trước sân Thế Miếu trong Đại Nội - được coi là bảo vật quốc gia của nhà Nguyễn - đúc từ năm 1835-1837, dưới thời vua Minh Mạng; thì cây ngô đồng được vinh danh, ghi khắc trên Nhân Đỉnh (cũng là chiếc đỉnh ứng với vua Minh Mạng). Phải chăng vì được coi là loài cây quý phái dành cho vua chúa nên ngô đồng ở Huế dù là tiêu biểu cũng không phải là cây được trồng phổ biến, mà để dành tinh túy cho nơi Hoàng Cung?
Sau bao biến thiên thời cuộc và thăng trầm của lịch sử, bao điều đã đổi thay. Nhiều đền đài cung điện đã bị phá hủy, Kinh Thành, Hoàng Cung không còn nguyên vẹn; nhưng những cây ngô đồng trong Đại Nội vẫn vươn lên trong nắng và trổ hoa; sắc hoa tinh khôi dịu dàng, thanh tao như tâm hồn Huế. Hoa ngô đồng vẫn điểm tô sắc thắm cho Hoàng cung và làm say đắm lòng người.
Hoa ngô đồng mọc thành từng chùm, bông nhỏ, cánh hoa uốn cong và chụm lại như đèn lồng. Sắc hoa hồng nhạt pha tím, quý phái và quyến rũ