Đường im nghe quá khứ chôn sâu…

12/4/2019 - Điểm đến
Tác giả: Nguyễn Vĩnh Nguyên

Con đường ngắn và có lẽ yên bình nhất của Sài Gòn, nằm trong vùng lõi di sản trung tâm: bên cạnh Bưu điện thành phố, nhà thờ Đức Bà, cái gạch nối giữa quảng trường Công xã Paris với con đường Hai Bà Trưng - tuyến giao thông quan trọng huyết mạch nội đô - lại mang tên một vị giám mục trí thức mang tinh thần gắn đức tin nhà đạo với xây dựng trần thế. Đường Nguyễn Văn Bình là nơi còn hai hàng me già “xanh gần với nhau” còn lại của Sài Gòn.

 

 

 

Anh Mẫn, một luật sư Việt kiều sống ở Garden Grove (California, Hoa Kỳ) một lần về thăm quê hương, đi dạo trên con đường này, đã hoan hỉ chia sẻ với người đồng hành: “Tôi như được gặp lại một chút Sài Gòn của ngày còn trẻ…”

 

 
Bấy nhiêu thôi đã quá lý tưởng để triển khai một con phố dành cho đời sống sách vở, hay sâu xa hơn, tạo nên một khoảng sâu lắng cho đô thị, dẫu biết rằng, chỉ với sách vở của đời sống hiện tại thôi, thì không thể biểu hiện hết được nội tại của thế giới tinh thần trong cuộc sống người Sài Gòn.
Những kiosque được dựng lên với cửa kính, giá kệ, thiết kế có tính đồng nhất, vừa gợi nét sâu trầm cổ xưa, lại vừa gợi vẻ đẹp hiện đại văn minh. Lòng đường trở thành phố đi bộ, chốn dừng chân. Không gian các tiệm sách nhỏ được chăm chút sạch sẽ, sang trọng. Có cả quán cà phê để hưởng thư nhàn. Nhưng quan trọng hơn, những gánh sách phiêu dạt trên các vỉa hè, những điểm bán sách cũ, bấy lâu chỉ dân sưu tầm hay biết, nay có dịp trổ dòng, tụ về trên lòng đường này, dưới hình thức những phiên chợ, những cuộc đấu giá, triển lãm. Sách cũ và sách mới gặp nhau trên cái gạch nối ngắn, nhưng đả thông được một vấn đề tinh thần, giải quyết được một nguyện vọng, lấp được phần nào những gồ ghề định kiến cũ - mới, trước 75 - sau 75… 
Sách xưa, sách nay được đối xử bình đẳng. Những sạp sách cũ chuyên bán sách trước 1975 của Lá Bối, An Tiêm, Phạm Hoàng… bày trên các sạp giữa lòng đường, chỉ một thời gian ngắn được bật đèn xanh cho vào một kiosque có cái tên dễ chịu: Quán Sách Mùa Thu, đứng cạnh các gian của Nhã Nam, Trẻ, Phương Nam, Văn hóa – Văn nghệ... Màu giấy cũ, ấm và long lanh dưới ánh đèn vàng, trên những ngăn kệ mới. Có ai biết, đa số những cuốn sách này đã có chung một số phận đặc biệt, phiêu du qua biết bao tay chủ, biết bao là run rủi để còn lại hình hài đôi khi chẳng còn nguyên vẹn, nét mực phôi pha…, nay lại được nâng niu như những bảo vật thời gian. Được đóng bìa da. Được đặt lại trong những tủ kính trưng bày trước sự trầm trồ xuýt xoa của bao người yêu sách vở. Được trả bằng một mức giá rất cao để được rước về làm giàu có thêm cho những bộ sưu tập danh giá để đời…
 
 
 
 
Nhiều chính khách, du khách, danh nhân tìm đến đây để khám phá một phần đời sống tinh thần của cư dân Sài Gòn
 
 
Số phận những cuốn sách dạt trôi qua thời gian được phục sinh, tôn vinh trở lại ở con đường này, bên cạnh những giá trị mới được sinh ra từ một đời sống xuất bản đương đại. Con đường như tháo mở một khoảng thắt của lịch sử văn hóa, để từ đó, giá trị cũ và giá trị mới được đặt cạnh nhau, trên một bàn đối sánh, quan trọng hơn, tạo ra tính tương liên, thông suốt. Chúng ta hướng tới tương lai bằng giá trị kiến tạo từ hôm nay và những gì kiến tạo từ hôm nay phải được kế thừa của quá khứ. Trong mỗi gia đình. Trong một thành phố. Trong mỗi quốc gia. Trên toàn thế giới. Văn hóa là dòng chảy liền lạc, nối di sản quá khứ với viễn tượng tương lai. Ngắt ra từng quãng, vì bất cứ lý do gì, cũng sẽ dẫn đến một sự tắc nghẽn, đứt gãy, nghèo nàn đáng tiếc.
Một buổi trưa đẹp trời, tôi đã tình cờ gặp giáo sư thiên văn học Trịnh Xuân Thuận, sử gia Philippe Papin và cô con gái khả ái của ông - nhà văn trẻ Line Papin - cùng ông Vincent Monadé - Chủ tịch Trung tâm sách Quốc gia Pháp đi dạo thong dong trên con đường này và điểm dừng của họ là Quán Sách Mùa Thu. Những vị khách trong đoàn chuyên gia đi cùng ngài Tổng thống Pháp François Hollande đã tranh thủ tản bộ qua con đường này để trải nghiệm những giờ phút thực sự thư thái và hiểu hơn về sự cởi mở, đổi thay của một thành phố. Một lần kia, tôi cũng đã tình cờ nhìn thấy ông Michael Daniel Higgins, tổng thống Ireland cùng phu nhân đi lang thang trên con đường này với một vẻ thong dong tự tại. Ông tổng thống, nhà văn, nhà thơ xứ Ireland này ghé vào các kiosque và hỏi thăm các chủ hàng, nhân viên tiệm sách về sách vở và đời sống… Thân thiện, bình dị, an nhàn và lịch thiệp.
 
 
 
 
 
Những sắc màu đằm sâu và trong trẻo cho một chốn dừng chân giữa trung tâm Sài Gòn
 

Nhưng con đường đâu chỉ là nơi đến của những chính khách, các nhà văn hóa, đó còn là chỗ tìm về, tận hưởng sự thư thái của những người Sài Gòn cũ, qua nhiều biến cố thời cuộc, xa quê hương lâu năm, như anh Mẫn, người mà tôi đã nhắc trong bài viết này. Đó cũng là nơi những cựu học sinh cũ bất chợt bật khóc khi sau hơn 40 năm, tìm lại được cuốn sách giáo khoa của mình ở trong tiệm sách cũ. Là nơi người Sài Gòn cũ hoài niệm về những góc phố sách dọc con đường Lê Lợi từ góc đường Công Lý (nay là Nam Kỳ Khởi Nghĩa) đến Pasteur trước 1975 hay Đặng Thị Nhu sau 1975 - chợ đen sách cũ. Đó cũng là chốn để những ông bố, bà mẹ trẻ hôm nay đưa con cái đến để chúng tha hồ chạy nhảy, đọc truyện, hít thở, chụp ảnh lưu niệm, hít thở không khí sách vở. Sách cho người này đọc, cho người kia sự thỏa mãn cảm giác sống chung tri thức, cho người nọ mục đích trang trí hậu cảnh để làm đẹp bản thân… chẳng sao cả. Thời nào chả vậy, đâu cũng sẽ có chuyện đó, đừng sốt ruột chi. Chỉ cần trong đám đông mỗi sáng cuối tuần chộn rộn, có một vài người rảo qua, tìm thấy cuốn sách dắt túi và bắt đầu chuyến lữ hành tinh thần, vậy là đủ cho một nhu cầu, cho dẫu là nhu cầu thiểu số. 
 
 
 
Không chỉ hoài niệm, đó là không gian mở ra nét đẹp hiện đại, hài hòa trong một thành phố phát triển
 
 
Có biết bao gửi gắm khát vọng riêng về tương lai tốt lành ở đây. Đường sách còn là chỗ để những người viết sách, làm sách kết nối, đối thoại với người đọc một cách trực tiếp… để những cuốn sách ra đời không vô dụng, vô nghĩa.
Cái gạch nối có tên đường sách Nguyễn Văn Bình đâu chỉ là điểm tô bộ mặt hay tạo ra một hình ảnh lấp lánh bề ngoài, càng không chỉ là một cơ hội làm ăn, xây dựng thương hiệu sách của giới xuất bản, mà cần nhìn nhận ở giác độ này, sang cả hơn, quan thiết hơn, là tạo ra một hình ảnh khiêm cung và thanh cao của đô thị. Như một sự khơi dòng để những giá trị trước – sau, cũ – mới, trong – ngoài… được nối kết một cách liền mạc, hài hòa.
“Đường im nghe quá khứ chôn sâu” – những ca từ trong bản Đêm nhớ về Sài Gòn của Trầm Tử Thiêng qua giọng ca Khánh Ly, một hôm nào bên ly cà phê trên đường sách, tôi thoáng nghe, gợi nhiều suy ngẫm. 
Có gì đâu, sự liền mạch của một dòng chảy, ấy vậy mà phải chờ một khoảng lùi quá xa và phải kinh qua biết bao đổ vỡ, tổn thương.
 
 
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 128

Các tin khác