Bên dưới cổng trời

Lượt xem: 2712
15/4/2021 9:00 - Điểm đến
Tác giả: DI LINH

Chỗ nào ở miền núi, cứ cao cao một tý thì đều được gọi là cổng trời. Cái cổng trời đầu tiên bước vào vùng núi đá Hà Giang đấy là Quản Bạ và tiếp theo là Cán Tỷ, huyện Yên Minh.

 
 
Cổng trời Quản Bạ độc đáo với hình ảnh núi đôi đẹp mịn màng đứng hàng triệu năm, đúng ở chỗ view đẹp nhất, thoáng đãng nhất, một bên thung lũng đứng xích sang bên phải; bên trái dành cho nhà cửa, phố xá của thị trấn vùng cao. Thế là, đôi trái cấm của trời đất muôn đời không bị kẻ phàm trần nào dám xâm hại, nên mãi vẫn tròn trịa, đẹp mơ màng.
Từ khúc cua vào Quản Bạ, ngày xưa có khu bảo tồn lá ngón - một bảo tàng tự nhiên được cho rằng khá thiết thực, với mong muốn để mọi người nhận biết, nhưng sau bảo tàng này không thấy đâu. Cũng như những vật dụng liên quan tới hầm thuốc phiện của vua Mèo Vương Chí Sình, ngày trước trưng bày trong tầng hầm bên phải Nhà Vương, nay đã không còn nữa.
Cổng trời thứ hai là Cán Tỷ, nằm sát con sông Nho Quế ở đoạn mà có lẽ là phồn nhiêu nhất. Lòng sông nằm thỏn lỏn, gọn gàng ở giữa cái khe - nếu nhìn trên cao thì đấy đúng là cái thung lũng trời ban vừa dài vừa rộng. Cán Tỷ ngày càng phát triển thành thị tứ, chợ trung tâm, đường đang được mở rộng; cầu Cán Tỷ đã bắc xong, nối với con đường tránh Yên Minh lên thẳng Đồng Văn, cắt được tròn trịa 20km, mà độ hùng vĩ, hiểm trở có lẽ thành lên bộn phần xa ngái.
Nếu bỏ Đồng Văn để sang Mèo Vạc theo đường Mậu Duệ, sẽ gặp cổng trời Yên Minh với bạt ngàn đá xám. Đá xám Yên Minh không có độ hùng vĩ của núi cao vực sâu như những biển đá ở cung Đồng Văn sang Mèo Vạc, nhưng độ rợn ngợp thì rõ ràng kinh hoàng hơn rất nhiều: những biển đá trùng điệp, trải dài không có điểm dừng, nó khiến Yên Minh bạt ngàn như những lớp mây màu xám, bồng bềnh như những sương giăng phủ núi ở đâu đó xa xôi kia, mà nhìn mãi, không hiểu người dân bản địa họ đi xuống dưới đó theo đường nào,
Đồng Văn, Mèo Vạc, khỏi nói thì ai cũng biết đến cổng trời trứ danh mang tên Mã Pì Lèng rồi. Nhưng, cổng trời thực sự của Mã Pì Lèng đó chính là xã Pả Vi - nơi đặt bảo tàng tượng đài Con đường Hạnh phúc, với con đường bêtông vừa vặn một chiếc xe máy phóng vút lên trên thật cao, rồi đến cái hẻm có hai tảng đá đứng như bày trận giữa lưng chừng trời: đó mới thực sự là Heaven Mã Pì Lèng. Điểm dừng chân Bảo tàng Con đường Hạnh phúc nằm ở điểm giữa thủ phủ của cao nguyên Đồng Văn và hẻm Tu Sản. Từ điểm này, bạn còn cách thủ phủ huyện lỵ Mèo Vạc 12km, cách “điểm nóng” Panorama 6km. 
Công trình tượng đài Thanh niên xung phong - những người đã đổ xương máu để làm nên Con đường Hạnh phúc huyền thoại, vừa được khánh thành tại xã Pải Lủng - điểm bắt đầu của tuyến đường Hạnh phúc dài 21km từ Đồng Văn sang Mèo Vạc, đoạn đường gian khổ, khó khăn nhưng cũng nhiều thơ mộng, kiêu hùng nhất.
 

 

 

Đồng Văn, Mèo Vạc, Mã Pí Lèng; cổng trời Quảng Bạ, Cán Tỷ, dinh thự vua Mèo... là những địa danh mà nhiều du khách đều mong có dịp check in ít nhất một lần trong đời


Một tuyến đường trải nghiệm mà ngành du lịch Mèo Vạc đã hoàn thiện, đó là cung đường từ chân tượng đài đến điểm trường Séo Xá Lủng dài 2.300m. Kết hợp với chương trình nông thôn mới, lần đầu tiên, Séo Xá Lủng (xã Pải Lủng) có một con đường bêtông kiên cố, dù có những đoạn, hai xe máy tránh nhau, một xe phải dừng lại, nép nghiêng vào sát vách núi, bởi bên kia là vực sâu hun hút.
Séo Xá Lủng là một trong những điểm cao nhất của Mã Pì Lèng. Từ trên điểm cao này, Con đường Hạnh phúc như một sợi chỉ mềm mại bị gió thổi thành những nếp gấp bềnh bồng. Và, con sông Nho Quế lại ở một độ thấp sâu hơn nữa, nhưng vẫn không mất đi màu xanh bản chất.
“Cổng trời” Séo Xá Lủng bỗng dưng hẹp lại bởi hai mỏm núi đứng án ngữ hai bên, tạo nên cảm giác một thế trận “thập diện mai phục” của đá đã được bài binh bố trận, mà đi quá chiếc khe đá này sẽ bước vào một “cửa tử”. 
Đứng ở cổng trời Séo Xá Lủng là chục đứa trẻ, từ đứa còn nằm trong địu của thằng anh mới học lớp 1, bé tẹo nhưng săn chắc. Một bé gái bế em trèo tít trên một mỏm núi cheo reo… Một ông già người Mông nghễnh ngãng, không biết tiếng Kinh đang nâng lên đặt xuống những vỏ chai nhựa mà khách du lịch vứt bỏ trên cung đường họ qua.
Sồng Mí Sếnh, cậu trai người Mông sinh năm 1985, nhà ở bên dưới quán cà phê có tên “Quầy Bar Đồng Văn” - một điểm dừng chân cho dân phượt, cách Panorama chỉ một nách núi, theo đường chim bay nhìn thấy nhau. Nhà Sồng Mí Sếnh ở dưới quầy bar này, theo độ thoải của quả núi ven đường, có một con đường độc đạo duy nhất mà gia đình Sếnh vẫn đi về. Nhưng quan trọng là nhà Sếnh sát con sông Nho Quế, sát hẻm núi Tu Sản, sát với kỳ quan đẹp nhất của Công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn.
34 tuổi, Sếnh đã có 3 đứa con. Đứa lớn học lớp 7, đứa nhỏ chuẩn bị đi học. Mấy ngày này, nhà Sếnh đang bận rộn. Cậu chuẩn bị dựng một ngôi nhà mới, vẫn men theo triền núi, sát với ngôi nhà khung gỗ lụp xụp, lợp ngói fibro xi măng. Già trẻ lớn bé gần chục người trong nhà Sếnh đều được huy động để gùi từng gùi đá; gùi từng viên đá tảng từ trên Con đường Hạnh phúc xuống dưới nhà, đi theo đường dốc, mỗi bậc là một nhát cuốc xẻ nền đất để làm bậc, cần mẫn như những đàn kiến.
Đống đá nghiền trên đường vơi dần. Đống đá nghiền đổ trong nhà đầy thêm. Sắt thép đã chất thành cuộn; xi măng chất thành hàng. Chắc chắn, phải hàng trăm lượt gùi lên xuống như thế, Sếnh mới chuẩn bị xong nguyên liệu để mượn thợ về dựng nhà cho mình. Sính không biết, gia đình cậu, gia đình bà Lò Thị Ma (bà nội Sính), Giàng Mí Sính (mẹ Sính)… đang sinh sống trên địa danh đẹp nhất cao nguyên đá, đang là chủ nhân của di sản công viên địa chất toàn cầu đẹp nhất Đông Nam Á. Khúc sông Nho Quế, hẻm núi Tu Sản… ngàn năm nay người Mông ở, vạn ngày và đều đặn mỗi ngày họ nhìn thấy, những mùa ngô lớn lên rồi được nhổ bỏ chờ mùa mới tra hạt; hai cây cổ thụ lừng lững đứng ở chênh vênh triền núi, sát miệng vực… mỗi ngày thêm một tuổi, già nua, cổ kính, và uy nghi hơn.
Kể từ khi mảnh đất mà Sính ở được gọi tên di sản, gia đình Sính vẫn trồng ngô, đi nương, vẫn thả trâu, rồi góp nhặt, như những đàn kiến, qua nhiều ngày, nhiều tháng, mới tích lũy đủ để dựng được một cái nhà ra ở riêng. Họ không biết về di sản chứ không nói đến việc sẽ kinh doanh, thương mại, mưu sinh từ di sản quê hương của họ.
Mới độ tháng mười dương lịch, thế mà cả vùng cao nguyên đá đã bắt đầu se lạnh như chớm đông, dù những nương ngô dọc hai bên đường quốc lộ, những nương ngô chen chúc, len lỏi theo những con đường “chuột chạy” túa ra khắp mênh mông đá xám… được thu hoạch chừng non tháng. Đấy là lúc, những vạt tam giác mạch trên khắp rẻo cao, chờ gió đông sớm sẽ bắt đầu tung tóe lứa hoa đầu mùa. Đấy cũng là lúc, ông Mùa Nỏ Sính, sinh năm 1977, người bản Lũng Cẩm, xã Sủng Là tổ chức đám cưới cho cô con gái.
Mùa Thị Cầu, cô dâu xinh đẹp, rạng rỡ nhất ngày hôm nay của bản Lũng Cẩm, 21 tuổi. Chú rể Vằn Văn Thoái, 25 tuổi, là người Mông nhà bên Bắc Kạn. Chính ông Sính cũng không biết, cơn gió nào khiến con bé Cầu nhà ông gặp được chồng nó bây giờ, để vợ chồng ông bắc rạp đúng ba ngày ba đêm, thổi xôi, giết lợn… đãi họ hàng, bản làng tiễn con gái đi làm dâu.
 

 


Đứng trên đầu dốc có tấm biển ghi “xã Sủng Là” đã bắt đầu nhìn thấy bản Lũng Cẩm. Có lẽ, ở cao nguyên đá Đồng Văn, Sủng Là là xã đẹp nhất, nằm thỏn lỏn trong một thung lũng rộng lòng. Ở đây, đá tai mèo dường như bớt nhọn sắc, gió biên viễn hình như cũng bớt buốt giá hơn so với các xã khác, thì bản Lũng Cẩm cũng là bản đẹp nhất nằm gọn gàng trong thung lũng Sủng Là. Thế thì hoàn toàn có thể xác nhận, Lũng Cẩm là bản đẹp nhất của cao nguyên đá Đồng Văn!
Một đám sa mộc thân thẳng tắp, tàn lá sum suê đứng thành một cụm rừng nhỏ trùm lên những mái nhà lợp ngói đỏ theo kiểu mái lệch - kiến trúc đặc thù của người Mông Đồng Văn. Con đường vào bản trồng hai hàng xoan ta cổ thụ, thân mốc trắng lấm chấm; những chiếc lá già bắt đầu chuyển vàng đợi gió về là sẽ lao xao dát vàng trên mặt đất. Và, hai bên đường vào bản, những vạt tam giác mạch sắp sửa bung hoa, những cánh hoa li ti, nhìn kỹ sẽ giống hình trái tim lộn ngược.
Mùa A Minh mặt đỏ lựng, xốc chiếc gùi rồi lừng khừng quay đầu chiếc xe máy để về nhà. Phía xa, cách chỗ Minh chừng 100m, tiệc rượu vẫn còn đang tưng bừng trên vuông đất rộng. Cậu trai bản cho hay, đám cưới người Mông, mời ăn cưới không có giờ, nghĩa là lúc nào đến thì vào bàn. Rượu thịt đã chuẩn bị sẵn. Mấy chiếc bếp lúc nào cũng đỏ lửa. Những chiếc nồi bắc bên trên lúc nào cũng sôi sùng sục, bốc khói nghi ngút. Củi thông, củi sa mu cháy đượm… bốc lên ngào ngạt mùi thơm tinh dầu, át đi cả mùi thức ăn, mùi rượu đang lênh láng trên các bàn tiệc.
Người Mông Hà Giang đi ăn cỗ không mừng phong bì, mừng tiền như dưới miền xuôi. Thường, khách gùi nguyên một gùi đầy gạo, ngô, có thể là rượu, hoặc con gà sống… đến mừng gia chủ.
Sủng Là - xã đầu tiên trong bản đồ du lịch của Đồng Văn nằm trọn vẹn giữa một thung lũng đẹp nhất. Cao nguyên đá ưu ái cho Sủng Là thung lũng rộng lòng, đất đai phì nhiêu hơn các xã khác. Đây cũng là điểm có lượng mưa trong năm lớn nhất của vùng cao nguyên đá.
Lũng Cẩm vốn đã đẹp tự ngàn đời và được nhiều người biết hơn khi được lấy làm bối cảnh phim “Chuyện của Pao”. Sau sự kiện đó, cả bản Mông Lũng Cẩm trở thành bản làm du lịch. Huyện Đồng Văn cấp kinh phí cho xã làm nông thôn mới, con đường vào bảo Lũng Cẩm được trải phẳng lì, dẫn đến từng nhà dân. 
Năm 2019, hợp tác xã du lịch Lũng Cẩm được thành lập, do ông Mua Mí Lùng làm chủ nhiệm, với 11 xã viên là các hộ dân trong bản. Hàng ngày, các xã viên cắt cử nhau đón khách ở nhà tiếp đón đầu bản, bán vé cho khách tham quan. Nếu khách có nhu cầu ở lại qua đêm, sẽ bố trí cho chỗ lưu trú, để thực tế cuộc sống của người Mông Đồng Văn. Nhà vệ sinh, khu tập kết rác thải sinh hoạt được xây dựng nề nếp; vật nuôi được đưa ra khu vực riêng, để đảm bảo vệ sinh chỗ ở. Đám đất trống hai bên đường vào bản, ngày trước trồng ngô, giờ được quy hoạch để trồng hoa tam giác mạch.
Ông Mua Phái Tủa (bản Lũng Cẩm) vui chuyện kể: mỗi tháng, thu nhập thêm từ du lịch, mỗi gia đình cũng thêm được vài triệu đồng. Thích nhất, là cuộc sống, văn hóa của người Mông Đồng Văn được du khách biết đến, rồi mang theo như một món quà của Hà Giang dành cho họ.

 

 

 

 

Cư dân nơi đây hằng ngày vẫn lên nương, trồng ngô, thả trâu, vẫn góp nhặt từng viên đá có sẵn từ ngàn đời để làm nhà trên vùng cao nguyên đá Hà Giàng này
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 165

Các tin khác