Trần Tuấn Long - Khi họa sĩ “lên đồng”

Những uy nghi, thâm nghiêm chốn linh từ, cùng rộn ràng vui tươi trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt được họa sĩ Trần Tuấn Long thể hiện qua chất liệu đắt giá là sơn mài. Người xem như được du hành vào thế giới tâm linh, nơi hàng chầu thánh, hàng quan, hàng cô cậu… của 36 giá đồng, biểu đạt ngồn ngồn theo những gam màu phi diệu. Xem tranh của Long, cảm giác như chính anh cũng đang… lên đồng.

 

Ở góc độ nghệ thuật, các nghi thức nhảy múa trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu lại khiến họa sĩ Trần Tuấn Long nghiệm ra trong đó ý tưởng sáng tác thú vị, và thế là anh âm thầm theo đuổi đề tài “lên đồng” đưa nét đẹp của tín ngưỡng này vào các tác phẩm hội họa qua chất liệu sơn mài mà anh là thế hệ “tông - nòi” khi thừa hưởng các kỹ thuật bài bản, truyền thống từ cha anh là họa sĩ sơn mài Trần Tuấn Lân, Quảng Ninh. 
Kể lại mối duyên với đề tài “lên đồng”, Trần Tuấn Long nhớ lại: “Năm 1998, tôi có người bạn nước ngoài nhờ tôi dạy về kỹ thuật sơn mài, trong quá trình học, tôi đưa về quê nhà ở Quảng Yên, Quảng Ninh, dạo chơi bên sông Bạch Đằng. Tình cờ đúng hôm ấy có hầu đồng ở đền Trần, cũng là lần đầu tiên tôi tiếp cận một tín ngưỡng dân gian, nhưng thấy trong đó nhiều góc độ nghệ thuật, từ trình diễn, sắp đặt, đến thời trang, âm nhạc, vũ đạo. Trở về tôi mường tượng lại hình ảnh các vị thánh nhập đồng và bắt đầu sáng tác, đưa giá thánh vào hội họa”. 
Bền bỉ tìm hiểu, âm thầm sáng tác, bộ tranh lên đồng của Trần Tuấn Long ngày một dày thêm nhưng vẫn chưa có cơ hội giới thiệu đến công chúng bởi còn nhiều vướng mắc do quan niệm. Mãi đến tháng 3.2017, loạt tranh hầu đồng với tên gọi Giá Thánh của họa sĩ Trần Tuấn Long mới chính thức ra mắt trong một triển lãm quy mô tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và gây ấn tượng mạnh với người yêu hội họa. 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chân dung các vị thánh trong bộ tranh lên đồng được họa sĩ Trần Tuấn Long tiết lộ đấy chính là hình ảnh người vợ, được anh mượn hóa thân vào các giá thánh  

 

Những huyền ảo, hư vô, những đường nét khi ẩn hiện, khi nhạt nhòa theo khói hương trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu được chất liệu sơn mài biểu đạt tròn vẹn. Trần Tuấn Long bảo: “Trong sáng tác đề tài lên đồng, nhân vật chính của tôi được các chi tiết trang trí trong tín ngưỡng thờ Mẫu làm nền, kết hợp cùng không gian linh nghiêm nơi điện thờ, tạo nên vẻ đẹp khi hữu hình, khi vô hình, và thật may mắn trong hội họa là chất liệu sơn mài có thể diễn tả một cách đầy đủ, chân thực và sâu sắc nhất vẻ đẹp ấy”. 
Từng lớp màu chồng chất, đan xen, hòa quyện vào nhau, nổi bật lên chủ thể tác phẩm là các giá thánh. Mỗi nhân vật mang một hình ảnh khác biệt, được biểu đạt qua màu sắc, thần thái mà phải qua nhiều lần tham dự các nghi thức lên đồng, Trần Tuấn Long mới rút tỉa ra được những chi tiết đắt của vị thánh nhập đồng để thể hiện từng đường nét tinh anh ấy vào tác phẩm. 
Nói về các giá đồng ấn tượng, Trần Tuấn Long chia sẻ: “Tính tôi trầm, nên các giá thuộc hàng quan như ông Hoàng Bảy, ông Hoàng Mười là ấn tượng với tôi hơn cả. Chẳng hạn giá ông Hoàng Mười, khi nhập đồng sẽ thấy lúc ông làm thi sĩ, đề thơ, thưởng nhạc, uống trà… đều là thú vui tao nhã của người xưa cả. Tôi dự hầu đồng, tìm hiểu và khi trở về, chiêm nghiệm rồi vẽ lại theo bản năng những chi tiết, xúc cảm của buổi trình đồng hôm ấy”. 
Tham gia sáng tác rất nhiều đề tài, nhưng “lên đồng” có thể nói là một đề tài thú vị, gắn liền với tên tuổi của họa sĩ Trần Tuấn Long.  

 

 

 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 156