Đưa xe máy làm người

Những đỏng đảnh, si tình, rồi hờn ghen xô đẩy, đến giận lẫy vu vơ của tuổi yêu, cả những mối kết giao chân tình, bằng hữu, xen lẫn những yêu thương, ganh ghét, chảnh chọe, kèn cựa kiếp người, được họa sĩ Nguyễn Hữu Khoa sử dụng hình ảnh quen thuộc với người Việt là xe gắn máy, nhưng biểu đạt bằng ngôn ngữ hội họa khác lạ, với các nét biếm cọ như bay - như múa khiến những con xe quen thuộc, đậm đường nét cơ khí, hình học, được nhân cách hóa thành người.

 

 

 

Thế hệ học trò 7X, 8X hẳn vẫn nhớ những biếm họa đầy hài hước, dí dỏm của họa sĩ Còm, đến những biếm họa hài hước của Khoái về đề tài sức khỏe trên báo Sài Gòn Tiếp Thị (bộ cũ). Giới yêu hội họa lại biết đến những triển lãm hí họa chân dung người nổi tiếng của Nguyễn Hữu Khoa ở các gallery Sài Gòn, Hà Nội, rồi các bộ tranh hoa - nổi bật là hoa đào ra mắt mỗi dịp cuối năm ở Hà Nội. Đấy là những giai đoạn sáng tác của họa sĩ Nguyễn Hữu Khoa mà người viết có cơ duyên thường được anh chia sẻ mỗi khi hoàn thiện một tác phẩm hay chuẩn bị cho các triển lãm mới. 
Xuất thân từ xứ trồng đào Nhật Tân, là người khá nội tâm, kiệm lời, sống bình dị như một nhà nông hơn là một nghệ sĩ, Nguyễn Hữu Khoa dễ khiến người ta bất ngờ khi xem các tác phẩm anh thể hiện. Những đường nét tươi vui, gây cười trong loạt tranh biếm, hí họa, đến những tưng bừng, rộn ràng, cả những tình cảm với hoa đào - mà Khoa là họa sĩ hiếm hoi am hiểu cặn kẽ, chi tiết, nắm bắt tập tính khác biệt của từng giống đào Nhật Tân, từ đó đưa vốn sống, kinh nghiệm gắn bó với hoa đào vào tác phẩm - mà người yêu hội họa đã quen với ngôn ngữ ấy qua các triển lãm mỗi dịp cuối năm. 

 

 

 

 

 

 

 

Qua đến đề tài xe máy, một hình ảnh rất quen với người Việt, đặc biệt ấn tượng mạnh với hầu hết người nước ngoài khi đến Việt Nam, Khoa vẫn sử dụng thủ pháp biếm - một thế mạnh rất riêng - để thể hiện xe máy qua góc nhìn đậm chất đời, và cũng đầy nét nghệ. Khoa từng tâm sự: “Người Việt vốn được mệnh danh như những người được sinh ra trên xe máy, mưu sinh bằng xe máy, cuộc sống thường ngày gắn chặt với xe máy. Không những thế, chiếc xe còn là tài sản, là phong cách sống, là thể hiện sang hèn… Tôi chưa tưởng tượng được sẽ như thế nào nếu một ngày không có xe gắn máy”. 
Thực ra, đề tài xe máy đã được Khoa chọn vào sáng tác từ cách đây 10 năm, nhưng rồi đột ngột gác lại, chuyển cảm hứng sang hoa đào. Một cơ duyên khác lại đến trong một triển lãm mỹ thuật quốc tế diễn ra tại tỉnh Gongju của Hàn Quốc (GIAF 14 - 2017), ông Limlip - giám đốc Bảo tàng Limlip Art Museum nhờ người viết giới thiệu các họa sĩ Việt Nam có sáng tác mang ý tưởng và đề tài lạ. Bảy sáng tác về xe máy của Nguyễn Hữu Khoa được chọn và trở thành điểm nhấn của triển lãm GIAF 14, cùng đợt với 450 tác phẩm của hơn 50 họa sĩ đến từ các quốc gia khác trên thế giới. Suốt những ngày có mặt tại triển lãm GIAF 14, vị giám đốc Bảo tàng Limlip mỗi lần gặp người viết, lại nói riêng về những chiếc xe máy biết nhảy múa của Nguyễn Hữu Khoa đang trưng bày, với vẻ đầy hài lòng, mãn nguyện. 
Có lẽ, chuyến xuất ngoại của những chiếc xe năm ấy đã mang lại nguồn cảm hứng để Khoa quyết tâm thực hiện một bộ tranh xe máy ưng ý, ra mắt người yêu hội họa Việt. Cùng đề tài xe gắn máy, nhưng trong mỗi tác phẩm, lại là lối thể hiện khác lạ, cả về đường nét, gam màu, đặc biệt là những cảm xúc được Khoa đưa vào tranh. Nói thêm chuyện vẽ xe, Khoa bảo: “Tôi vẽ xe đấy nhưng thực ra là tôi vẽ người, vẽ về cuộc sống con người”. 

 

 

 

 

 

Những hình khối, mảng miếng khi mong manh yếu đuối, khi vạm vỡ cường tráng, thấy cả trong đó nét khắc khổ của cuộc đời, những tươi vui cuộc sống… được biến tấu từ đường nét thân quen nơi Vespa, Honda Dame, Honda 67, đến cả Wave, Future… Chỉ có điều, những con xe của Khoa khi vào tranh không còn là thứ phương tiện, không bị đóng khuôn vào nhãn mác - dòng xe, không bị bất kỳ một chủ thể nào khác đè nặng lên như vốn dĩ bản chất xe máy và chủ sở hữu. Xe ở đây trở thành nhân vật chủ thể trong tranh, chúng tự do bay bổng, tự do trước cuộc đời theo một phong thái hài hước nhờ thủ pháp biếm họa. 
Tốt nghiệp khoa điêu khắc từ trường Đại học Mỹ Thuật Việt Nam, thế nên nhìn tổng thể từng tác phẩm xe máy, có cảm giác ngoài ngôn ngữ hội họa, Khoa sử dụng thêm cả hình khối vận dụng trong điêu khắc, tạo nên các mảng miếng đối lập, giúp tăng thêm độ kịch tính, ly kỳ khi các con xe đối mặt, sánh vai ngang hàng nhau trên cùng mặt toan.  
Sống trong “thiên đường” xe máy Việt Nam, từng ngày hít thở những khói bụi nhọc nhằn sớm tối cùng xe máy, nhưng khi xe máy vào tranh, Khoa đã mang lại cho người xem nhiều trải nghiệm thú vị. Cũng là hình ảnh ấy, nhưng người xem luôn tìm được cảm xúc cho riêng mình, tất cả nhờ vào màu sắc, bố cục, cùng ngẫu hứng của đường nét để thổi hồn cho hình ảnh xe máy, cho xe máy thoát kiếp phận là phương tiện, để biến thành người. Khoa vẽ xe, nhưng thực ra là Khoa vẽ người. 

 

 

  

 

 

 

 

Mỗi tác phẩm như gởi gắm một thân phận của con người, thời cuộc, họa sĩ Nguyễn Hữu Khoa chỉ mượn hình ảnh xe máy để miêu tả con người

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 155