Đêm đó, tôi cứ thao thức. Thật ra tính đường chim bay từ nhà ra trường con gái học chỉ 9-10 cây số, nhưng nếu Gò Vấp không luôn là trọng điểm kẹt xe thì việc di chuyển quá đơn giản. Mẹ thì đi công tác xa luôn. Tôi mua cho con gái chiếc xe 50 phân khối để con tự lái xe đi học. Hôm ấy, con gái té xe, người xây xát, đầy máu me. May là con không bị nặng. Con gái nói giả lả cho mẹ yên tâm: “Không ai đụng con cả, chỉ là con tự ngã thôi mẹ à! Đường dài, con buồn ngủ quá nên té!”. “Trời ạ...!”. Đến nước này thì tôi không thể chần chờ, có ngay quyết định mới: dời nhà. Tôi gom góp tiền tiết kiệm, tích cóp bao năm trời, mua ngôi nhà nát trong con hẻm ở quận Phú Nhuận, xây nhà mới. Ngôi nhà có diện tích chỉ bằng 1/3 nhà cũ nhưng giá mắc gấp 3 lần nhà cũ. Nó chỉ có một ưu thế: gần trường học cho hai con hơn nhà cũ đến phân nửa thời gian đi lại, lại không thường xuyên bị kẹt xe. Rời bỏ ngôi nhà cũ, lòng tôi đau đớn và muôn phần hối tiếc.
Làm sao tôi không hối tiếc, khi hơn 10 năm gắn bó ngôi nhà ở Gò Vấp, tôi chăm chút từng góc hành lang, giếng trời, góc bếp, chiếu nghỉ, từng căn phòng khách, phòng ngủ, phòng ăn... Tôi có một phòng làm thư viện, chất đầy sách. Tôi gởi hồn mình vào từng tiểu cảnh dưới cầu thang, góc sân vườn... Từng viên đá, viên gạch, bức tranh trong ngôi nhà đều có hơi ấm của người đàn bà như con chim cần mẫn ngày ngày tha rơm về xây tổ. Ngôi nhà khi mua vô hồn, chỉ là những mảng tường trống trơn, bao lần bị dột nước. Nói sao hết nỗi khổ của người đàn bà đơn thân nuôi con, nhà lại dột. Thế là tìm cách chống dột, xây thêm tầng, trang trí thêm từng góc tường cho sinh động, ấm áp. Có người bạn thực tế hơn can ngăn: “Bà chăm chút vậy, đổ rất nhiều tiền, lúc bán chẳng ai nhìn ra giá trị, lỗ là cái chắc!”. Tôi biết vậy, nhưng tôi yêu ngôi nhà, nơi tôi xây tổ ấm cho những đứa trẻ lớn lên, nên trong đáy lòng, tôi muốn mang lại cho các con những gì tươi đẹp nhất. Vậy là tôi cứ bướng bỉnh làm một người không thực tế, cứ đổ hết tâm huyết, tiền bạc vào ngôi nhà mình dọn về Gò Vấp từ năm 2001, vào thời điểm sốt nhà đất lên cao.
Khi mới dọn về, đập vào mắt tôi là bức tường ngoài sân vườn cũ mốc, đơn điệu. Tôi thầm nghĩ phải biến góc sân này làm nơi thật ấm áp, sinh động, cho các con có được một góc không gian thư giãn sau những giờ học tập căng thẳng. Vậy là tôi - người mẹ như con chim tha từng cọng rơm về kết tổ, lụi cụi nhặt về nhà từng viên gạch gốm mịn vỡ, mảnh vỡ của đá, mảnh vỡ thủy tinh, từng hòn sỏi nhỏ... Tôi đi tìm mua từng viên đá mộc, đá bóc hồng, đá bìa xanh, đá bão táp, đá chong chóng... Tôi bấm bụng bỏ nửa tháng tiền lương mua một thác nước phong thủy. Tôi thức thật khuya viết mấy bài báo lấy tiền nhuận bút mua cho con vài chiếc đôn sứ. Tôi lùng mua mấy viên đá lát vườn... Có được vật liệu rồi, tôi thuyết phục người thợ dán một bức tường hoa bằng những mảnh vỡ, những viên đá mộc, đá bảo táp, đá bìa xanh, đá chong chóng... theo bản vẽ của tôi. Anh thợ cằn nhằn vì làm vậy phải tốn quá nhiều công, phải cắt gạch, phải ngắm nghía, phải tháo ra, lắp vào, phải tỉ mẩn từng chút, từng chút một... Tôi năn nỉ, động viên người thợ hồ: “Nếu cậu lát hết viên gạch này đến viên gạch khác cho xong nền nhà thì cậu chỉ là thợ. Nhưng nếu cậu dán từng mảnh vỡ thành bức tường hoa có dáng dấp núi non, sông hồ, mặt trời, hoa lá... thì chú là nghệ nhân đó”. Người thợ không thôi cằn nhằn nhưng chắc vì được tôi khuyến khích trở thành “nghệ nhân” nên cậu ta kiên nhẫn cắt, dán, tỉ mẩn từng chút một, chút một... Hơn nửa tháng trôi qua, kỳ lạ thay, một bức tường hoa thật phong cách, ấn tượng hiện ra giữa sân vườn. Các con tôi thấy thế giới này đẹp hơn với núi non, sông hồ, biển cả, thác nước thu nhỏ trong ngôi nhà. Đêm về, những ngọn đèn led li ti đậu trên những cành tre như muôn vàn ngôi sao đậu xuống góc sân vườn. Buổi sáng, trong làn hơi trong mát của thác nước, những con bướm vỗ cánh bay lên, lượn lờ bên những khóm hoa. Nơi đây, những đứa trẻ nô đùa, đánh cờ, đọc sách trong những ngày nghỉ yên bình, ấm áp. Tiếng cười hạnh phúc của con trẻ vang lên trong góc sân vườn thấm đẫm tình mẫu tử và mồ hôi người thợ tài hoa khiến tôi thấy không có thứ tiền nào mua được hạnh phúc. Tôi biết khi chăm chút ngôi nhà trong con hẻm cụt như vậy mình rất lỗ nếu tính theo cái nhìn của người làm kinh tế khôn ngoan. Nhưng trong giây phút nhìn những đứa trẻ hạnh phúc nơi góc sân vườn, bên bức tường hoa, tôi càng thấu hiểu không thể đong đếm bằng bài toán cộng trừ lời và lỗ.
Năm 2012, tôi bán căn nhà ở Gò Vấp để có tiền trang trải xây ngôi nhà mới. Thời điểm đó, nhà đất đóng băng, giá nhà rẻ mạt. Tính ra, tiền mua và sửa sang chăm chút ngôi nhà, tôi lỗ hơn 100 cây vàng. Bán nhà rồi, tôi không dám quay lại ngôi nhà cũ, bởi tôi sợ chạm vào kỷ niệm xưa, với bao tình yêu, công sức tôi gởi gắm vào từng mảng tường, từng góc sân, góc khuất của ngôi nhà. Những đứa trẻ trong ngôi nhà mới lại lớn lên, được học bổng, du học bên nước Mỹ. Giờ đây, khoảng cách từ nhà đến trường không còn là mối bận tâm so với những đứa trẻ nữa, vì các con đã đi xa. Chỉ có trong tôi là nỗi ngậm ngùi, hối tiếc vì mình đã bán căn nhà mình đã từng nâng niu với giá quá bèo. Nghe nói ngôi nhà ấy đã mấy lần bán lại cho nhiều chủ mới. Nghe nói ngôi nhà giờ không ấm áp, sanh khí như thời mẹ con tôi đã từng ở. Nghe mà ngậm ngùi. Những khi lên cơn tiếc của, các con an ủi: “Thì mình ở đó đã được hơn 10 năm. Không lỗ đâu mẹ. Tụi con lớn lên, trưởng thành, được học bổng du học, mẹ đã quá lời. Mẹ đừng tiếc. Biết đâu ở chỗ khác, mình không may mắn bằng!”. Ồ, hóa ra mấy đứa trẻ biết cảm nhận cuộc đời biến hóa vô thường hơn cả mẹ. Mùa đông này, con trai gọi điện về báo tin: “Con trong đội cờ vua của trường, sẽ từ Missouri đi thi đấu với đội bạn ở một trường đại học ở bang Ohio. Con sẽ quay về trường hết kỳ nghỉ đông”. Tôi quá bất ngờ, kinh ngạc hỏi: “Mẹ có bao giờ thấy con chơi cờ vua mà đi thi? Mẹ chỉ thấy con chơi cờ tướng thôi. Con học cờ vua bao giờ”. Tiếng cậu con trai cười dòn qua điện thoại: “Ở Việt Nam con đã chơi cờ vua rồi mẹ à. Mà tụi con học gì, mẹ cũng đâu có biết!”. Tôi lặng người. Đúng là như vậy. Vất vả mưu sinh lo cơm áo gạo tiền, xây nhà, chăm lo bếp núc, lo từng miếng cơm manh áo, bó rau sạch..., đêm về miệt mài bên những trang viết, tôi không còn giờ để biết các con học gì, khó khăn ra sao. Cuối học kỳ, người mẹ bận bịu như tôi nhận được thư mời, đến lớp dự cuộc họp hội phụ huynh học sinh, được thông báo điểm số, thứ hạng các con cũng kha khá trong lớp thì lòng người mẹ như đã trút bỏ được gánh nặng bằng cái thở phào nhẹ nhõm. Tôi mặc cảm mình quá thiếu sót với con. May mà con mình biết thấu hiểu và chia sẻ với mẹ những khó khăn, nên cố gắng học tốt để mẹ không phải bận lòng.
Những đứa trẻ lớn lên, bay đến những chân trời mơ ước, không nặng lòng với những lần chuyển nhà như mẹ chúng. Với tôi, mỗi lần chuyển nhà là mất đi những kỷ vật quý giá. Lần ở chung cư Bàu Cát dọn về ngôi nhà ở Gò Vấp, tôi mất toàn bộ bản thảo hàng trăm bài thơ tôi từng viết thời thiếu nữ. Tôi cũng mất bức tranh chân dung ký họa do danh họa Lưu Công Nhân vẽ. Trong lúc dọn nhà, bà vú quăng đống bản thảo và tranh ảnh mà theo bà là tấm giấy vẻ nguệch ngoạch cô nào, “trông chẳng giống ai” vào mớ sách báo vụn. Thế là tiêu đời! Rồi khi từ ngôi nhà ở Gò Vấp chuyển về ngôi nhà ở Phú Nhuận, tôi mất thêm nhiều kỷ vật vô giá khác. Những quyển sách cũ quý báu cũng bị thất lạc, những bức ảnh trắng đen ghi lại thời xưa cũ cũng chẳng còn. Ôi, biết bao là tiếc nuối. Những gì đã mất đi là thứ quý giá nhất. Những gì đã qua đi không bao giờ trở lại. Tôi tự nhủ với lòng mình “Thôi, đừng tiếc nuối. Chuyển nhà là chuyện chẳng đặng đừng nhưng nếu thay đổi để tốt hơn thì hân hoan đón nhận. Trước lạ sau quen, rồi nhà mới cũng sẽ chứa đựng tổ ấm mới, trở thành nơi thân thuộc. Mình lại yêu thương, chăm chút từng centimét cho ngôi nhà mới bé nhỏ. Mình lại sẽ thổi hồn vào từng mảng tường, góc bếp...”. Ngôi nhà gắn với quê hương, đất nước. Về nước là về nhà. Đi xa, nhớ nhà là nhớ nước. Tôi đã gởi theo theo các con ngôi nhà trong tâm thức, trong ngày tiễn những đứa trẻ du học:
“Con sẽ biết yêu Tổ quốc từ chính ngôi nhà của mẹ. Nơi cất giấu kho tàng của tâm linh. Nơi con được sưởi ấm bằng tình mẫu tử. Chái bếp kia đã từng nhen lên ngọn lửa. Những lầm lụi tro than đã cho con sự sống. Con lớn dần dưới một mái nhà che nắng che mưa. Mai mốt lớn khôn bay đến những chân trời, con học được bao điều mới lạ. Có một điều giản dị con đã biết chưa?!
Không có tình thương mọi ngôi nhà đều rã rời, lạnh lẽo. Và khi kết thúc tất cả đều có một mái nhà chung. Chẳng ai mang được những tòa nhà lộng lẫy cao sang về cõi hư vô. Ngôi nhà mẹ cho con là sự đồng cảm với những con người trên trần gian này không có nhà để ở!”.
Lũ trẻ đi xa, nhớ con, nhớ nhà cũ, nơi chứa đựng tuổi thơ các con, tôi lại tự nhủ: “Ờ, nhà ở đâu cũng được, miễn là có một ngôi nhà để nhớ. Thôi đừng nuối tiếc nữa. Những gì đã mất đi không thể nào tìm lại. Ngôi nhà đáng trân quý, nâng niu nhất chính là ngôi nhà ta đang ở đó thôi!”.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 141