Câu chuyện của nước

 

“Nữ hoàng” phương Tây cổ điển…
Với lịch sử phát triển lâu đời, những khu vườn châu Âu cổ điển, hay gọi nôm na là “vườn Tây phương” vẫn luôn chọn nước là điểm nhấn tuyệt vời và trọn vẹn nhất cho không gian ngoài trời. Nước trong cảnh quan châu Âu cổ điển thường không chiếm quá nhiều diện tích so với bố cục cả khu vườn. Bạn có thể sẽ phải băng qua những khoảng cây xanh rất dài chỉ để bắt gặp một bồn nước duy nhất ở cuối đường đi, nhưng nó luôn luôn, và sẽ luôn luôn là trọng tâm, là trục đối xứng, là điểm nhấn nổi bật của toàn bộ khu vườn để các yếu tố khác mới bám vào đó mà thành hình.
Đi kèm với vật liệu được lát cẩn tỉ mỉ cùng hoa văn chạm trổ tinh xảo, những hồ nước châu Âu thường có nhiều tầng bậc với đài phun rất hoành tráng, dĩ nhiên đó là khi bạn đứng gần để cảm nhận đủ độ lớn của chúng! Vốn xuất xứ từ những lâu đài hoàng tộc, vườn châu Âu cổ điển thường “bao la” theo đúng nghĩa đen, vì vậy những bồn nước “trông lớn mà không lớn” chẳng khác nào một thiếu nữ tinh khôi trên ngôi vương cao quý và tráng lệ, mà vốn dĩ nàng chỉ cần ngồi yên đó thôi thì tự khắc mọi thứ từ nàng cũng tỏa ánh hào quang rực rỡ!

 

 

 

 

 

Đa dạng từ triết lý Đông phương
Nếu như người châu Âu ưa chuộng sử dụng “mặt nước động” với đầy đủ thác nước, đài phun nên gần như không sử dụng cây thủy sinh thì người châu Á thuở xưa lại có xu hướng dùng “mặt nước tĩnh” với cây thế, đá dáng tạo cảm giác an bình và lắng đọng. Không cần nói đâu xa, chắc hẳn bạn còn nhớ những khu vườn trong các… bộ phim cổ trang châu Á. Nơi các đôi trai tài gái sắc không đính ước thì cũng hẹn thề bên một bờ hồ với cây cối vây quanh, mỏm đá nghiêng nghiêng, đàn cá tự tình và mái chòi duyên dáng?
Vốn là yếu tố thủy trong ngũ hành cấu thành nên vạn vật nên lẽ dĩ nhiên, nước luôn được xem trọng trong đời sống nói chung và thiết kế cảnh quan nói riêng. Như ở Trung Hoa - một trong những chiếc nôi lâu đời của nghệ thuật sân vườn thì việc bố trí yếu tố thủy luôn được tính toán lỹ lưỡng, từ hình dáng, độ to nhỏ, loại cá thả và thậm chí cả độ sâu của lòng hồ. 
Cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà việc nghiên cứu sự ảnh hưởng của thiết kế đến đời sống họa phúc của con người lại mang tên “phong thủy”. Ngoài sự chú trọng về công năng thì những quy tắc trong phong thủy cũng có tác động mạnh mẽ đến việc bố trí sân vườn theo quan niệm Á đông, khi mà việc xem xét các mạch nước và tạo tác các vùng nước lộ thiên một cách hợp lý luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu, có thể nói là trước tất cả mọi thành phần khác trong khu vườn.
Nhắc đến vườn châu Á thì không thể không nhắc đến Nhật Bản - yếu tố nước là một phần tối quan trọng của nền văn hóa và tín ngưỡng nơi đây. Mặt nước trong vườn Nhật luôn mang thiên hướng tự nhiên nhưng vị trí hay các chi tiết kèm theo đều được nghệ nhân sắp đặt đầy ẩn ý, và nước cũng tùy theo nơi mà nó xuất hiện lại mang nhiều tầng nghĩa khác nhau. Như nước trong các bệ đá Tsukubai của các vườn trà được xem là trong sạch và tinh khiết nhất vì giúp gột rửa bụi trần và phiền não. Nước trong những hồ chứa lớn hơn lại được xem như dòng chảy thời gian và không gian mà mỗi chiếc cầu bắc qua chính là hành trình của cuộc đời. 
Yếu tố nước còn được xem trọng đến mức xuất hiện ở cả những nơi… không có nước như vườn Karesansui - vườn khô kiểu Nhật Bản. Nước khi đó được mô phỏng gián tiếp bằng nghệ thuật cào sỏi độc đáo với những đường vân nhấp nhô đại diện cho sóng biển trên đại dương rộng lớn. Có thể nói dù ở bất kỳ hình thức hay ý nghĩa nào thì nước vẫn là yếu tố chủ đạo không thể thiếu trong nghệ thuật làm vườn đầy công phu của xứ sở Phù Tang.

 

 

 

 

 

Muôn hình vạn trạng trong khu vườn đương đại
Ngày nay yếu tố nước xuất hiện dưới rất nhiều hình thái khác nhau trong thiết kế sân vườn hiện đại. Ngoài những mô tuýp cổ điển, nước cũng được áp dụng một cách đa dạng và phong phú từ tường thác hùng vĩ đến những bức màn nước siêu huyền ảo. Sự kết hợp cùng đèn LED và các kỹ thuật đo đếm thời gian góp phần đẩy tính thẩm mỹ của nước lên một tầm cao mới, khi mà màu sắc và hình dáng của chúng có thể thay đổi tùy ý bất kỳ lúc nào.
Song song đó người ta cũng sử dụng mặt nước như một thủ pháp thiết kế thú vị giúp tạo hiệu ứng vật thể nhân đôi, kết nối không gian hoặc tạo ảo giác về cảnh quan. Điển hình là hồ tràn - một hình thức được áp dụng khá nhiều trong các bể bơi hiện đại tạo cảm quan không gian cực kỳ mới mẻ và lạ mắt. Ngoài ra những “bể bơi hoang dã” - một dạng hồ bơi kết hợp với hồ sinh thái cũng đang bắt đầu “tạo trend” trong các thiết kế cảnh quan phương Tây, nhất là khi đời sống con người ngày một tiện nghi thì nhu cầu sinh hoạt gần gũi với thiên nhiên lại càng cao.
Ngày nay, khi mọi nơi đang ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu thì không gian xanh, đặc biệt là yếu tố mặt nước lại bỗng chốc nổi lên như một chiếc phao cứu sinh bởi chúng góp phần rất lớn vào việc cải thiện vi khí hậu toàn khu vực. Thực tế cho thấy, nơi nào có nước, nơi đó lại trở nên ôn hòa kỳ lạ! Việc đưa đặc tính nước vào không gian cảnh quan không chỉ góp phần tôn tạo vẻ thẩm mỹ, đáp ứng công năng thiết thực mà còn mang theo niềm tin cùng những giá trị tinh thần phong phú mà nghệ nhân cảnh quan mong muốn gửi gắm trong từng thiết kế.

 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 155