Nguyễn Trọng Đoan: Đi tìm “lời ru” cho gốm

13/10/2020 - Điểm đến
Tác giả: Nguyễn Đình

Nói đến gốm dễ hình dung ngay những vuốt, nặn, xoay, đắp, cắt, dán, khắc… nhưng với gốm Đoan là một ngoại lệ, chẳng thể dễ dàng tả, càng khó để hình dung, bởi trong gốm của ông có sự hội tụ của hình họa, khối nét, chạm khắc, sắc men, lập thể… mà thành. Gốm Đoan, gốm nhưng hơn cả là gốm.

 
 
 
 
Gốm, đó là sự giới hạn. Người yêu gốm thì vô vàn, mê gốm cũng bạt ngàn, nhưng mê đến nỗi xắn tay vào lăn lộn cùng gốm, ăn ngủ không thể thiếu gốm thì ngược lại, rất ít. Trong số người làm gốm, đủ khả năng phá bỏ giới hạn của gốm - vốn dĩ lệ thuộc vào khối trụ tạo dáng, chất liệu cốt thai, men thuốc, hỏa biến lửa lò - lại càng hiếm hoi hơn. Nghệ sĩ gốm điêu khắc Nguyễn Trọng Đoan là một đại diện tiêu biểu cho thiểu số ấy.  
Mỗi lần có dịp thưởng lãm những sáng tác của nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan, tác phẩm của ông dễ dàng dẫn dắt người xem vào miền cảm xúc, ý niệm đầy bao la, rộng mở. Có thể thấy ở đó chút thân quen, từ gốm điêu khắc, đến cả những nét họa trên gốm, rồi phong cách để men mộc, hoặc phủ men có chủ ý… đều mang ngôn ngữ tương đồng ở sự giản đơn, mộc mạc, bình dị, vững chãi, tĩnh tại, đặc biệt hơn là gửi gắm nhiều tâm tư, tình cảm của người nghệ sĩ lên cốt gốm. Chính những chi tiết thân thương ấy, định hình nên phong cách chế tác chuyên biệt, gọi là gốm điêu khắc cũng đúng, họa trên gốm cũng phải, gốm trừu trượng cũng chẳng sai, nhưng cách gọi đúng - giản đơn - dễ hiểu và được nhiều người sự dụng, ấy là: gốm Đoan. 
Những tưởng tượng, dẫu là phong phú đến mấy, khi đứng trước gốm Đoan, mới thấy sáng tác của ông vượt ngoài sức tưởng tượng cả về hình - khối - màu. Ông tác tạo gốm, nhìn con ngựa, nhưng lại chẳng phải ngựa, rắn không là rắn. Hỏi ông, ấy là con gì? Ông tươi cười, hiền lành chẳng khác gì đất gốm, thủng thẳng: “Thì thích nghĩ là con gì nó sẽ ra con nấy thôi”. 
Trong tạo hình của gốm Đoan, cảm giác mọi sự vật, hiện tượng, từ hữu thực đến vô thực, đều được ông đưa vào gốm. Cái lối hiện hình trong tác phẩm của ông, đủ cung bậc của cảm xúc, có thăng hoa, trầm lắng, có dịu dàng, da diết… ngẫm lại, thật giống như lời ru của mẹ. Một lời ru ngẫu hứng, không lặp lại, khiến người ta mê say. Gốm Đoan, đẫm chất đương đại, nhưng không quá xa cách, diệu vợi, khó hiểu, mà đong đầy yêu thương, thuần chất Việt. 
 
 
 
 
 
 
 

  

 
Lối hiện hình trong tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan đủ cung bậc của cảm xúc, có thăng hoa, trầm lắng, có dịu dàng, da diết… ngẫm lại, thật giống như lời ru của mẹ. Một lời ru ngẫu hứng, không lặp lại, khiến người ta mê say

Những khuôn thước, hạn chế về chất liệu gốm khi qua tay nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan, tất cả bị lược bỏ, để gốm Đoan toát lên ngôn ngữ kỳ diệu, bay bổng đến bất ngờ. Trong ngôn ngữ sáng tác gốm Đoan, không có sự hiện hữu của xu hướng - thị trường -thời đại, ông phiêu du cùng gốm bằng một tinh thần tự do, không gì ràng buộc, ông chấp nhận những thắng - thua, được - mất cùng gốm. Để rồi những gì được đất - lửa sinh ra, nguyên vẹn hình hài như mong muốn trước khi ông tác tạo, chính là gốm Đoan. 
Xem từng tác phẩm gốm Đoan, nếu gọi ngôn ngữ sáng tác của ông là “lời ru” cho gốm, những hình - khối - nét - men trên gốm của ông dễ khiến người đối diện như hóa trẻ thơ, và đang hạnh phúc đợi chờ một “lời ru” thân thương trong ngôn ngữ sáng tác ấy. Những khối hình gốm Đoan dễ đưa đẩy thị giác vào một cõi miên man, đứng trước gốm nhưng thấy gốm chẳng phải là gốm, gốm không chỉ là hình, là con vật, con người… mà còn hơn thế nữa. Hình khối, đường nét trong gốm Đoan, chỉ như khơi gợi, còn ý niệm của gốm, thực là một miền xa vô tận, xem mãi, nghĩ mãi, vẫn chưa biết đâu là điểm kết thúc. 
Ở tuổi cổ lai hy, nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan vẫn miệt mài sáng tác, chẳng bao giờ thấy ông ngơi tay, bởi những vần xoay, đưa lời ru của mình vào gốm, với ông là một hành trình không đích đến, không điểm dừng. Rong chơi cùng gốm, ông quyết đi mãi mà không muốn đến, bởi nếu có đích đến, có điểm dừng, với ông: thế có nghĩa là hết. 
 
 
 

  

 

 

 

   

Những khuôn thước, hạn chế về chất liệu gốm khi qua tay nghệ sĩ Nguyễn Trọng Đoan, tất cả bị lược bỏ, để gốm của ông toát lên ngôn ngữ kỳ diệu, bay bổng đến bất ngờ
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 173

Các tin khác