Một vòng tiều tụy

Rước một cái máy lạnh về, trong khi vợ con ta đang phè phởn tận hưởng luồng khí (được giới thiệu) là sạch, lọc ion, khử mùi, định vị hơi lạnh theo nhân điện…, lẽ ra ta cũng nên nhắm mắt liu riu cảm nhận “công nghệ smart” của chiếc máy lạnh đem lại cho đời sống gia đình một sự dễ chịu, thì đằng này lòng trí lại đang nghĩ ngợi về một chu trình luẩn quẩn. 

Cái chu trình luẩn quẩn đó, coi như là sự tự vấn của một người nhiễu sự. Cụ thể là vầy: cớ sự là vì sao mà ngôi nhà của ta, mỗi phòng đều có một cái máy lạnh?; nếu vậy thì ngó qua nhà hàng xóm, cũng không khác chi; chung cư càng như vậy; rồi hàng ngày ta đi làm ở văn phòng công ty thì cũng thế. Hóa ra cả thành phố đều đang than nóng, đóng cửa bật máy lạnh? v.v... Hãy tưởng tượng mà xem, hàng triệu triệu chiếc máy lạnh đang phả vào bầu trời thành phố hơi nóng và ung dung trả cho ta luồng khí lạnh tạm thời trong mỗi căn phòng. Trong các ngôi nhà, mọi người mát, lạnh và quên đi nhiệt độ ngoài trời đang nóng lên một cách bất thường. Và cứ như thế, vì ngoài trời ngày càng nóng (một phần do máy lạnh) nên chúng ta lại càng cần đến máy lạnh để cải thiện không khí trong nhà. 
Đường chạy vòng quanh một vòng tiều tụy là đây. 
Vậy có cách gì để thay đổi hiện trạng? Cái câu hỏi viễn vông đó nhói lên trong đầu rồi cùng lẩn đi vì không kịp nữa rồi. Trong tình trạng nhà cửa chen chúc, bê tông đặc quánh như đô thị chúng ta đang sống, thì những giải pháp kiến trúc đảm bảo thông gió, sử dụng ánh sáng trời, tiết kiệm năng lượng điều hòa… xem ra khó. Nhưng có khi cũng không hẳn là không cải thiện được. Cái chính là lối tư duy bỏ qua một bên chuyện môi trường, đặt những giải pháp tiện dụng và cục bộ làm trọng: nhà tối thì bật đèn, nhà nóng thì bật máy lạnh, ngày cũng như đêm, tiện dụng, khỏi suy nghĩ gì thêm rách việc. 
Ở nhà to cũng như nhà nhỏ, lối nghĩ sự tiện nghi của mình ra khỏi những hệ lụy với bối cảnh hay môi trường sống ngày càng phổ biến với người Việt ở đô thị. Và đây là nguyên do chúng ta có nhiều ngôi nhà đẹp, tiện nghi, sang trọng và cũng có nhiều đống rác môi trường không xử lý nổi ngay bên cạnh. Chúng ta có những căn phòng khí lạnh trong lành được xử lý ion và không thấy rằng đó là một phần nguyên do khi bước ra đường ta hít phải nguồn khí nóng, ô nhiễm. Sự hài hòa đã mất trong não quyển của cộng đồng. Thành thử có ai nói chuyện cái chung, đặc biệt là cái chung tưởng như vô hình như chuyện bảo vệ bầu khí bên ngoài, ta dễ gán cho hắn cái nhãn “quỡn quá, lo bao đồng!”.

 

 

 

 

 

Mới đây, có ông kiến trúc sư người Pháp, Charles Gallavardin, đã cùng các nhân viên thuộc Villes en Trasition - một tổ chức phi chính phủ của Pháp thiết kế cải tạo chung cư Tân Hóa - Lò Gốm theo hướng tận dụng năng lượng tự nhiên để lấy sáng và chống nóng. Ông Charles nói trên tờ Tuổi Trẻ rằng, ở vào thập niên 1970, nhà cửa, chung cư ở Sài Gòn rất chú trọng chuyện lấy hướng gió chống nóng. Chuyện này có gì mới đâu. Nghĩa là, cứ theo cách nói của kiến trúc sư người Pháp thì chúng ta đang đi lòng vòng tìm lại cái văn minh sống cũ, thứ văn minh được thiết lập trên cơ sở hài hòa với tự nhiên. Nhưng vấn đề là mấy ai nghĩ, tìm giải pháp như ông Charles trong cái thành phố mà những cao ốc, dự án đang mọc lên trùng trùng, kín mít bê tông và san sát theo lối tận dụng tấc đất tấc vàng. Có cả những chung cư được rao bán quảng cáo là “hướng sông” nhưng có lẽ muôn đời cư dân chẳng cảm nhận nổi chút gió sông chỉ bởi phía trước là những rừng nhà án ngữ. Còn khuya mới thấy sông!
Nhà dân dụng cắt đứt tương quan với môi trường theo kiểu nhà dân dụng, dự án cao tầng bội bạc với bối cảnh theo kiểu của dự án cao tầng. Không lâu nữa, cái viễn cảnh chúng ta sống trong một thành phố đặc kín bê tông, con người lười bước ra đường sẽ là hiện thực trong tương lai gần. Nhưng liệu thị dân có ở mãi trong các tòa nhà được hay không? Những hệ lụy từ biến đổi khí hậu rồi đây có để chúng ta tiếp tục được ngồi rung đùi vô can, bật tivi coi phóng viên truyền hình trực tiếp cảnh ngập lụt diễn ra bên dưới chân ngôi nhà, khu chung cư của mình?
Đô thị, suy cho cùng là sự cộng sinh. Vì là cộng sinh nên những xu hướng tư duy tiêu cực sẽ kéo theo những sự khủng hoảng trầm trọng, nghiêm trọng nhất, là kéo nhau đến chỗ tự hủy. Sự cải thiện trong tư duy ích kỷ, biết đặt mình vào bối cảnh sẽ là những điều chỉnh cần thiết để hướng đến những chuẩn mực sống văn minh, hài hòa. Ứng xử với chiếc máy lạnh chỉ là một trong những chuyện cần suy nghĩ trong vô vàn những lệ thuộc tiện nghi đang tác động đến bối cảnh môi trường mà thị dân cần thấy để thay đổi thói quen và kiếm tìm giải pháp khả dĩ.
 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 135