Dỗi hờn với hoa

“Những người gối đầu lên hoa cỏ, sẽ có giấc mơ xanh” (ngạn ngữ Đức). Cứ như một chiếc đồng hồ, vào một thời điểm nhất định lại thấy cồn lên một nỗi bồn chồn khó đặt tên. Một sức hút vô hình mang tên HOA, kéo mình trôi đi, không sao cưỡng lại được. Vậy là dù bận đến mấy cũng phải thu xếp về với những miền hoa cỏ.

 

 

Miệt vườn xứ hoa

Mỗi vùng đất ta đi qua, đều ẩn chứa vô vàn điều thú vị. Mỗi nơi một cảnh trí, thiên nhiên và con người khác biệt. Có nhiều nơi chốn mang lại cho ta một sự gắn bó không thể lý giải nổi, một sự mong nhớ in sâu vào tiềm thức khi nào không hay làm ta luôn muốn quay về. Sa Đéc là một nơi như thế. Dẫu rằng đây chỉ là một thành phố tỉnh lỵ nhỏ bé; dẫu đã nhiều lắm những lần “rong chơi” xứ hoa bên bờ sông Tiền này, vậy mà xuân nào tôi cũng muốn quay lại, lần nào cũng “cháy” máy vì hoa. Tân Qui Đông, Sa Nhiên... những cái tên đã quen đến độ chỉ nghe thoáng qua thôi là đã cồn cào nhớ. Nghe tên thôi là đã hiện ra trước mắt cả một vùng bến thuyền sông nước, trên là trời, dưới là cỏ cây hoa lá, lung linh trong nắng vàng. 
Hoa ở Sa Đéc không giống bất kỳ ở làng hoa nào khác. Bởi những luống hoa ở đây không được trồng trong vườn hay ruộng, mà được trồng trên giàn cao, soi bóng xuống mặt nước lung linh. Để chăm sóc hoa người ta dùng những chiếc ghe nhỏ, len lỏi giữa những rẫy hoa cao ngang ngực hoặc gần lút đầu người. Cũng có những mùa nước rút, thì phương tiện vận chuyển chính là xe cút kít ba bánh. Những nón lá trắng nhấp nhô giữa màu vàng rực nắng của cúc, những chiếc xe cút kít chở đầy sắc xuân, tạo nên một hình ảnh không nơi nào có được. Nơi đây họ trồng đủ loại hoa: từ những loại cao sang cầu kỳ, tới những loại hàng rào dân dã, tất cả như một bản hòa ca của hương thơm và sắc màu mà thiên nhiên và đất trời dành tặng riêng cho con người. Nơi đây, những đóa hoa thỏa sức khoe sắc trên mặt nước lóng lánh, giữa trời xanh, mây trắng và nắng gió sông Tiền. Có lẽ vì vậy mà làng hoa Sa Đéc luôn mang một vẻ quyến rũ và duyên dáng rất riêng biệt. Hoa ôm người và người ôm hoa. Hình như chỉ khi được “chìm” trong cái không gian ngát hương nhiều màu sắc đó, người ta mới thấu hiểu một cách đầy đủ rằng hoa là những gì tinh túy nhất trong kết tinh của đất trời và nắng gió với cỏ cây. Có lẽ vì gần nước, nên những cánh hoa nơi đây luôn đẫm hơi sương. Có lẽ vì gần gũi với nắng vàng phương Nam, nên hoa ở đây luôn mang một vẻ rực rỡ và sung mãn, một vẻ đẹp chẳng hoa nào nơi xứ lạnh có được. Người xứ nào, hoa xứ ấy. Những loài hoa phương Nam đầy nắng, dù được nuôi trồng, cũng chẳng thể mất đi chất hoang dã, phóng khoáng trong từng đường gân kẽ lá và dòng nhựa sống tràn trề trên từng cánh hoa. Với những người dân nơi đây, hoa không chỉ là vẻ đẹp, hoa còn là cuộc đời họ. Quanh năm họ sống cùng hoa. Ở miệt sông nước nắng vàng ấy, hoa nuôi người và người nuôi hoa từ đời này qua đời khác. 
Trở đi trở lại Sa Đéc để thấy rằng, xứ hoa nào rồi thì cũng phải đi qua cơn bão mang tên phát triển. Cây cầu khi xưa xe 15 chỗ không qua được, nay đã thay thế bằng một cây cầu lớn để xe tải có thể ra vào chở hoa. Những con đường được mở rộng bỗng mất đi vẻ duyên dáng miệt vườn. Những mái nhà lợp lá dừa dần ít đi, cầu tre cũng không còn. Làng đang dần mang sắc phố. Tôi luôn thấy mình ngẩn ngơ, lang thang trên lộ đi tìm. Đi tìm bóng hàng tre soi mình bên dòng nước dưới rẫy hoa năm xưa tôi từng chụp em gái lúng liếng mắt đen trên chiếc thuyền hoa. Đi tìm hàng dừa mùa trổ bông và đám hoa cỏ lau trắng muốt bên nếp nhà dưới giàn hoa tỏi tím. Dẫu biết rằng, không gì là mãi mãi. Làng và người cũng vậy thôi. Hoa cũng vậy thôi. Vào mùa tết năm ấy, như một sự hờn dỗi với hoa, tôi đi Sa Đéc vào mùa lá. Tự nhủ thầm, mình đúng là người “cắc cớ”. Này nhé: đi biển mùa đông, đi rừng mùa lạnh, đi núi mùa không hoa và đi làng hoa mùa lá. Không biết bạn nghĩ sao, chứ tôi lại thấy những mùa “cắc cớ” như vậy luôn có điều thú vị riêng. Bạn sẽ phát hiện ra rất nhiều điều mà vào mùa rực rỡ nhất ở những nơi đó, bạn không sao thấy được. Thường thì những gì nhỏ bé hay âm thầm thường dễ bị bỏ qua. Ta hay bị thu hút bởi những hào nhoáng sôi nổi bề ngoài. Có hoa thì ai còn ham lá? Mấy ai luôn nhớ rằng, không có gì là đương nhiên và thế giới này tồn tại được, hài hòa được, phát triển được nhờ những điều lớn lao và nhờ cả những điều nhỏ nhoi hay bị quên lãng, như hoa, như lá. Thế giới của hoa cũng đâu khác gì thế giới của người, cũng giống như phát hiện nho nhỏ của tôi về những chiếc lá tại Sa Đéc năm ấy. Bạt ngàn lá đủ loại. Những sắc xanh biến ảo thật thần kỳ dưới nắng mặt trời. Những dáng lá khác nhau in hình lên nhau, in hình lên trời, làm đẹp cho hoa. Không có lá, thử hỏi hoa có còn xinh?
Và, dù cho tôi vẫn luôn thấy mình trong những chuyến đi, trong những cuộc tìm kiếm, nhưng từ bao giờ không biết, miệt vườn xứ hoa trong tôi đã mang tên Sa Đéc. Nơi mà hoa là người, mà người là hoa. Mộc mạc, chất phác, lặng lẽ và chân tình như nụ cười hồn hậu của người thôn nữ nơi sông nước. 

 

 

 

Hoa nơi phố thị 
Nhớ những ngày đầu lang thang tại vườn đào Nhật Tân, Hà Nội cách đây gần hai chục năm, và nhiều lần trở lại sau đó. Những ruộng đào ngày càng thu hẹp qua bao cơn sốt đất, để bây giờ những gốc đào cổ thụ chen chúc trong một không gian chật hẹp. Lại nhớ những cánh rừng mênh mông ngút ngàn màu sắc từ phớt hồng, đỏ đậm tới tím của hoa anh đào ở Úc, ở Mỹ, Hàn Quốc hay Nhật Bản. Ở phố cũng có muôn vàn loài hoa, cả hoa được trồng lẫn hoa cỏ dại, chỉ là bạn có để ý hay không mà thôi. Từ bao giờ không biết hoa đã hiện diện trong muôn mặt của đời sống con người. Từ khi ta sinh ra, trưởng thành, già đi, cả khi đau ốm, bệnh tật tới khi lìa đời, hoa lặng lẽ bên ta như người bạn thuỷ chung không bao giờ cần đền đáp. Hoa là hoa, vậy thôi, có mấy ai để ý? Tôi thích ngắm phố phường những ngày giáp tết. Những ngày ấy, dù là ở Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng hay Huế, Hải Phòng… hoa đã thay màu áo cho phố. Cái xám xịt của bêtông dịu lại, những con đường bỗng trở nên mềm mại. Và dòng người, dòng xe - dẫu vẫn hối hả - nhưng đã hóa dòng sông nhiều màu sắc, mang theo những cánh hoa bồng bềnh trong gương mặt rạng rỡ của mùa xuân. Những ngày ấy, với tôi luôn là những ngày đẹp nhất trong năm. Người chào hỏi nhau trên phố, người trầm trồ và vui cùng nhau khi ai đó mua được một cành đào đẹp hay gốc mai nhiều nụ. Hoa đưa người xích lại gần nhau. Bỗng thấy có một niềm vui nho nhỏ như hơi ấm bất chợt lan trên phố phương Bắc ngày đông, như làn gió mát mùa hè làm dịu đi cái oi ả nắng nóng phương Nam. Vẫn còn đó, những nỗi lo cơm áo, gạo tiền không bao giờ dứt nổi. Vẫn còn đó, những ham hố bon chen của kiếp người. Chẳng thể nào hết. Nhưng niềm vui nho nhỏ ấy như một đốm sáng trong trẻo, thổi bùng lên một tình yêu phố, yêu người, từ hoa. Bỗng đâu thấy nhớ người dưng. Bỗng đâu nghe tiếng hoa cười trong nắng, giữa bêtông. 

 

 

 

Hoa xứ lạ và hoa miền quen

Đã có ít nhất gần chục mùa tết, không ở phố cũng chẳng ở sông, tôi phiêu bạt nơi phương trời xa xôi. Những ngày hè với các lễ hội hoa trên đất Đức hay Mỹ, Keukenhof (Hà Lan), Floriade, Tulip Top Garden (Canberra, Úc)… luôn là những kỷ niệm khó quên mỗi khi nghĩ về hoa. Đi. Thấy hoa nơi xưa lạ, để rồi lại thêm thương hoa ở miền quen. Trong những lễ hội hoa ở những nơi ấy, hoa là vua, là nữ hoàng, là tối thượng. Hoa được tôn vinh với tất cả sự trân trọng trong không gian và môi trường của hoa, chứ không hẳn chỉ để phục vụ người. Lễ hội hoa Weißensee ở Berlin có truyền thống từ những năm 60 tới nay và đã trở thành một lễ hội đường phố với hàng trăm ngàn người tham gia mỗi kỳ tổ chức. Ấy vậy nhưng hoa luôn có một không gian xứng đáng. Hoa không bị “đè” trong những chậu, những bình, những không gian rườm rà, rắc rối lỉnh kỉnh từ giấy, sắt, nhựa, từ “n” thứ vật liệu không phải từ thiên nhiên như trong một số lễ hội hoa tại Việt Nam. Hoa hiện diện trên phố và dưới chân người, tự nhiên như trên đồng cỏ hay những góc vườn nơi chúng sinh ra. Tulip Top Garden Canberra (Úc) chỉ là một vườn hoa, nhưng ta có cảm giác như lạc vào động hoa tiên, ngay từ lối dẫn quanh co uốn khúc, sắp đặt mà như không. Những gốc hoa anh đào hồng thắm được trồng rất tự nhiên không gò ép kiểu ngay hàng thẳng lối như trong vườn hoa xứ mình. Cây lớn, cây nhỏ, xen qua, đan lại bên những cây cầu, con suối, những bụi cỏ dại. Theo những cánh đào dịu ngọt, du khách tới với thế giới của muôn hồng ngàn tía. Hoa bản địa được tôn vinh, và phải tinh mắt lắm mới phát hiện được bàn tay con người trong những sắp đặt tuân thủ hết mực không gian tự nhiên của từng loài hoa. Không thể tránh khỏi sự so sánh với những vườn hoa ở Đà Lạt, những sắp đặt hoa trên phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP. Hồ Chí Minh) hay bên hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) mỗi dịp xuân về. Thương quá những đóa hoa Việt, luôn phải oằn mình cõng theo bao nhiêu trọng trách, bao nhiêu thông điệp của con người mỗi dịp như thế. Vẫn là một câu hỏi luôn trở đi trở lại: vì ta thiếu tiền hay thiếu tư duy? Dường như còn thiếu cả sự hiểu biết về hoa và tôn trọng hoa nữa. 
Floriade là lễ hội chào đón mùa xuân lớn nhất tại thủ đô nước Úc, đã có từ gần 30 năm nay, trung bình mỗi năm đón 400.000 du khách trong và ngoài nước và kéo dài suốt một tháng trong công viên Commenwealth. Tại đây người ta có thể chiêm ngưỡng hàng triệu đóa hoa tới từ khắp nơi trên đất Úc đua nhau khoe sắc. Tự nhiên thấy Floriade sao mà gẫn gũi với Sa Đéc mình quá. Cũng trên là trời dưới là hoa, mênh mông bát ngát. Cây và hoa đến với người nhưng vẫn được sống một cuộc đời tự thân, không bị can thiệp thô bạo. Có chăng chỉ là sự quy hoạch về màu sắc và hình khối, đầy tính mỹ thuật, để người xem được mãn nhãn khi bước chân vào thế giới hoa. Tự nhiên có một mong ước như thế cho hoa ở miền quen. Một mong ước về một “cuộc chơi thật” của hoa, không cờ phướn, không vòm sắt, không hoa nhựa xanh đỏ, không đèn nhấp nháy, để phố đừng trở nên đỏm dáng và lòe loẹt. Mong ước chỉ có thiên nhiên, chỉ có hoa của mùa xuân bên phố và bên người. Mong ước rằng, hoa chỉ là hoa thôi, để hoa được tự do bay lượn, tung cánh dưới bầu trời.
Nhớ tết năm nào, tôi đã làm một tour cho nhóm bạn yêu hoa, cả ngoại quốc lẫn Việt Nam, theo chủ đề “Rong ruổi theo hoa ngày tết”. Bắt đầu từ những ngày giáp tết trước khi đưa ông Táo về trời, chúng tôi lênh đênh bằng ghe trên sông nước miền Tây, ngắm những rẫy hoa bạt ngàn ở Sa Đéc, Bến Tre, thăm thú làng hoa và la cà với nông dân. Rời sông lên núi, chúng tôi đi Đà Lạt, về với Thái Phiên, Hà Đông, dạo bước trên con phố đầy hoa ban trắng và sững sờ trước những đỗ quyên lung linh bên sườn đồi. Suốt hai tuần chúng tôi rong ruổi theo dấu chân hoa: qua Hội An và nhà vườn Huế, đến với đào và quất Nhật Tân, đến với đồng tiền, cúc, thược dược Tây Tựu, Từ Liêm; violet tím, hoa bướm mỏng manh bên bãi sông Hồng, thăm từ chợ hoa sỉ tờ mờ sáng trên đê tới các chợ hoa miền quê; thăm nhà nghệ nhân, xem cắt tỉa bonsai và trình diễn nghệ thuật cắm hoa kiểu Việt và Ikebana trong một buổi trà chiều, nghe thuyết trình về hoa trong một triển lãm tranh hoa, và thưởng thức những đặc sản chế biến từ hoa của bếp Việt… Tất cả đều là những trải nghiệm thật khó quên về một mùa tết, một mùa xuân Việt. Chuyến đi kết thúc vào đêm giao thừa trong không gian linh thiêng của một ngôi chùa khi xuân vừa tới bên thềm. Tôi còn nhớ mãi lời của người bạn năm đó: “Không ngờ chỉ là hoa thôi mà cũng nhiều điều thú vị đến vậy”. 
Vâng, chỉ là hoa thôi, nhưng đẫm hồn đất, hồn người và ẩn chứa biết bao điều về văn hóa của một dân tộc.

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 156