Họa sĩ Hồ Hữu Thủ: Những phóng chiếu tâm hồn

Lượt xem: 345
17/11/2021 8:00 - Nhà ở
Tác giả: NGUYỄN ĐÌNH

Hội họa, có khả năng diễn tả những thứ ngoài sự hình dung của con người. Khi trò chuyện, họa sĩ Hồ Hữu Thủ trích hai câu thơ của Hàn Mặc Tử ông yêu thích: “Trăng nằm sõng soài trên cành liễu, đợi gió đông về để lả lơi”, rồi giải thích: “Hội họa cũng tả được như thế, nhiều người có thói quen nhìn cái cũ, không thể nghĩ một người đàn bà có thể nằm trên lá, nhưng hội họa diễn tả là được ngay thôi”.

 

 
 
 
Tâm sự về nghề vẽ của mình, họa sĩ Hồ Hữu Thủ trải lòng: “Tôi học vẽ từ cơ bản, học vẽ người, vẽ phong cảnh, rồi trong quá trình sáng tạo tôi tìm ra phong cách riêng. Cũng có lẫn lộn giai đoạn đầu mê người này, ảnh hưởng bởi người nọ, sau này thoát ra, tôi thấy trong các trường phái hội họa, có trường phái siêu thực hợp với bản chất của tôi, tôi thích cái gì đó bay bổng, thơ mộng, vậy là theo, sử dụng chất liệu sơn mài hay sơn dầu tôi đều vẽ theo phong cách siêu thực đó, vừa có hình, lại không có hình, cái không có hình là quá trình dài của nhận thức”.
Miệt mài lao động với nghệ thuật, sáng đến xưởng, cặm cụi vẽ, chiều hết giờ là trở về nhà, họa sĩ Hồ Hữu Thủ lý giải sự theo đuổi trường phái trừu tượng của mình: “Tại sao vẽ trừu tượng có người mê? Đứng trước tranh, có người nhận ra và cảm được cái tứ của tôi trong đó. Tôi có tư tưởng ảnh hưởng bởi Phật giáo, và tôi thấy trong Phật giáo là đường ra của hội họa, con đường này là con đường tôi tuân thủ và đi theo, nó giúp tôi thể hiện qua phong cách trừu tượng. Nhiều họa sĩ khi được hỏi họ vẽ gì? Họ trả lời: Vẽ tâm hồn. Nói thế là chung chung, bởi không ai hiểu tâm hồn là gì. Còn với tôi, trừu tượng của tôi là cốt lõi, những chất liệu như sơn mài, sơn dầu… chỉ là phương tiện để tôi đẩy tâm hồn ra ngoài. Muốn có tâm hồn ấy, tức phải tìm từ trong KHÔNG, để tạo ra cái CÓ mà cái CÓ phải hoàn toàn mới, nằm trong tâm thức chứ không phải trong kiến thức”.
Những đường nét, màu sắc, hình khối… theo khái niệm “không hình - có hình” trong các tác phẩm của họa sĩ Hồ Hữu Thủ, lại được ông phân tích ở khía cạnh ý tưởng - sáng tác, cũng với một cách rất khác lạ: “Tôi từng nói ý tưởng là rác, nghệ thuật là đóa hoa đang nở. Tôi suy niệm và thấy như thế trong quá trình làm việc của tôi về tranh trừu tượng. Có anh bạn quen, đến nhà tôi xem nhiều tranh, có hình lẫn không hình, riêng có một bức 4 vuông, tôi vẽ trừu tượng, bạn tôi không kinh nghiệm nghệ thuật, nhưng nhìn thấy chợt ồ lên bảo tấm đó đẹp nhứt. Tôi lấy làm lạ, hỏi sao hình nhiều không khen, lại đi khen trừu tượng? Bạn tôi trả lời thấy đẹp, nhưng không biết tôi vẽ cái gì. Tôi trả lời: Nói thiệt, tui còn không biết sao anh biết! Bởi đó là sản phẩm trong tâm hồn tôi phóng chiếu ra, khởi đầu anh nhận ra nó bằng tâm hồn của anh, nhưng khi chuyển cái anh nhận vào não để hỏi, nó lục tìm trong tích tắc và thấy không có. Ông hỏi tôi vế hai là tại sao tôi vẽ mà không biết mình vẽ gì? Tôi nhận ra mọi người đều cảm được tâm thức của mình, sáng tạo của mình. Nhưng sáng tạo trong hội họa là tạo ra vật thể hoàn toàn mới trên cuộc đời này. Mọi người hay nói một câu, tôi cho là… dở ẹc, lặp đi lặp lại: Anh hãy tư duy để sáng tạo! Tôi nghĩ đó là trật, vì tư duy thì không sáng tạo được, vì tư duy là có trong hiểu biết, nó thuộc quá khứ, nó là cái cũ. Một khi đã tìm trong quá khứ, tức cái cũ, thì sao tạo ra cái mới được”.
 
 

 

 
 
 
“Bản sắc, không mất đi đâu cả, đừng cố tìm nó, vì chẳng có gì biểu tượng cho bản sắc cả, nó thuộc về tinh thần, không thuộc về vật chất, cái chất là tinh thần, không là hình ảnh, không phải vẽ chuối mới là Việt Nam, vẽ chùa là Thái Lan… nhiều người hiểu sai về điều đó” – Hồ Hữu Thủ 
 
 

 

“Sự làm việc của tôi không nằm trong khái niệm sinh học bình thường, không có chuyện tức cảnh sinh tình, thấy mưa là vẽ buồn chẳng hạn. Tôi thoát khỏi những vòng xoay đó. Cái tôi vẽ, nó nằm trong tâm của tôi, và thể hiện ra bằng hội họa, đó là cách lý giải giản đơn nhất, cái nào về sinh học, cái nào về tâm hồn, rõ ràng lắm, không lẫn lộn” - Hồ Hữu Thủ 
 
 
“Đừng nhìn cái gì cụ thể, nghe cái gì cụ thể, mà phải nhận ra cái gì nghe được không qua ý tưởng. Tranh của tôi cũng vậy, muốn thấy và cảm được nó, thì đừng tìm ra ý gì trong đó, vì tranh tôi chả có ý gì trong đó cả. Độ rung cảm đến từ vô thức, khó lý giải, tôi tạo hình ra được để nó trở thành mỹ cảm, nhưng hỏi lí do vì sao tạo ra được thì tôi chịu” - Hồ Hữu Thủ 
 
Theo TC Kiến Trú & Đời Sống số 186

Các tin khác