Dài ngắn dòng đời

6/2/2019 - Nhà ở
Tác giả: Bài Trương Gia Hòa ảnh Left Studio

Đom đóm và ve sầu, bằng cách sống vô tư như thế, vẫn bị loài người chúng ta xem thường. Nhưng có vẻ, chúng ta hơi sai. Nếu bạn chỉ có 60 ngày để sống, liệu bạn sẽ làm gì với ngần ấy thời gian.

 
 
1. Đó là bến phà Lá Mai, nằm ở cuối con đường xuyên qua khu công nghiệp. Buổi tối vắng lặng, vài phút mới có một chiếc xe gắn máy trờ tới chờ phà để qua sông. Nhà chờ không có vách, gió thổi liu riu ngang qua lười biếng. Hầu hết khách qua sông là công nhân tăng ca về trễ. Họ mệt, chẳng buồn cầm điện thoại lên để giết thời gian. Vài người gục đầu xuống chợp mắt, đôi vai nhô lên mờ mịt niềm khổ hạnh. Hôm ấy không trăng, trời tối đen không nhìn rõ được mặt nhau. Bên kia sông, là một khu dân cư đã cũ và nghèo. Nhà cửa bên đó thưa, nên những đốm sáng của đèn cũng thưa, nhà này cách nhà kia như thể hai vì sao trên trời. Ở phía bên này sông, là đất thuộc khu công nghiệp, nhưng điện chưa có. Một dự án năng lượng điện mặt trời đang được xây dựng… 
Hôm ấy chúng tôi rảnh và không muốn trà sữa hay xiên que, chúng tôi muốn chở bọn nhỏ đi đâu đó thật lạ và thật quen. Vậy là chạy vô đây, hy vọng ngang qua mảnh ruộng ngày xưa của gia đình mình. Cứ chạy về hướng sông mà thôi. Một bến phà sẽ giúp mình dừng lại. Rồi từ đấy, ước lượng khoảng cách để xác định đâu là ruộng của bác Hai, đi bao nhiêu mét là ruộng của các cậu. Vậy thì ruộng nhà mình sẽ ở đây, cũng cặp theo một mương nước nhỏ, nhỏ nhưng đủ cho một chiếc ghe to mà ba tôi chất lúa lên rồi nặng nhọc kéo ra phía sông lớn… Mảnh ruộng bây giờ nhìn thẳng qua bên kia đường nội bộ, mai này là nhà máy điện mặt trời. Đất đai quy hoạch thành khu công nghiệp, đã được san lấp trọc lóc, không còn một bóng cây. Gió mặc tình ngang dọc. Thằng em tôi chép miệng, giờ mà được cất cái nhà ở đây thì mát phải biết…
Bọn nhỏ có vẻ không có gì hào hứng với cảnh quan ấy trong khi người lớn thì cứ ồ à vì ngạc nhiên trước những đổi thay. Khi xe dừng hẳn để mọi người bước ra sát mé sông đứng chơi, một thứ đáng giá đã xuất hiện. 
Một bầy đom đóm đang bay lên từ đám rác lá mục sát cầu phà. Tôi đã rất vui vì gặp lại những người bạn nhỏ của mình sau bao nhiêu năm thị thành. Vui hơn nữa vì cuối cùng, các con cũng đã được gặp loài côn trùng đáng yêu như một ngôi sao nhỏ ấy. Đôi khi tôi vẫn nghĩ một cách bảo thủ rằng, nếu một đứa trẻ lớn lên, mà chưa từng nghe tiếng con ve sầu kêu, thì cuộc đời chúng sẽ kém sôi động một chút, chưa từng cầm một sợi dây diều khi nó đang bay cao thì tương lai sẽ kém bay bổng hơn một chút, chưa từng ăn xoài chua, cóc non và dái mít thì tuổi trưởng thành của chúng sẽ ăn gì cũng kém ngon hơn một chút. Và đom đóm, nếu chưa từng thấy một bầy đom đóm trong quãng trời thơ ấu thì khi lớn lên, mắt chúng sẽ kém lung linh đi một chút. Các con hôm nay cuối cùng đã gặp được người bạn nhỏ của loài người, mà lạ sao, chúng cũng chỉ vui được có một chút…
Đom đóm ở bên này sông, trong không gian lịm tắt ánh sáng hình như cũng không lung linh bằng ánh điện sáng trong các tổ ấm bên kia sông. Đom đóm ở bên này sông, chỉ cần ai đó mở điện thoại lên nhắc vợ dọn cơm lên sẵn vì anh sắp về, thì ánh sáng của chúng lại trở nên nhạt nhòa yếu ớt. Các con không hào hứng như tôi tưởng tượng. Đứa lớn nhất 17 tuổi, thì cầm điện thoại lên để chụp hình, nhưng có vẻ ánh sáng dưới bụng chúng quá yếu, bức nào cũng tối đen, cái quầng sáng thần tiên ấy không nổi bật lên được trên màn hình…
 
 

 
2. Tôi đã từng nghĩ rất nhiều về đom đóm và ve sầu, khi ai đó mất đi, khi mùa xuân về cho mình thêm một tuổi.
Đom đóm và ve sầu, bản thân vòng đời kỳ lạ của chúng, là một bài học lớn lao cho chúng ta.
Bạn hãy tưởng tượng mình đang đậu trên một cành cây và chứng kiến hai chú ve giao phối nhé. Xung quanh là một dàn hợp xướng - giao hưởng của cộng đồng ve, (nói theo ngôn ngữ của các anh bợm thì đúng nghĩa là “giao hợp hưởng xướng”). Sau cuộc yêu lãng mạn đụng nóc đó, ve cái sẽ đào những cái rãnh nhỏ trên vỏ cây để đẻ trứng vào đấy. Ve cái miệt mài đào và đẻ, cho đến khi hết vài trăm trứng trong bụng mình. 
Tôi không tìm được tài liệu nào cho biết, từ cái trứng trên vỏ cây ấy, bao lâu thì chúng nở ra thành những ấu trùng. Nhưng ấu trùng ve chắc chắn sẽ rơi xuống đất, lách mình lách mình chui sâu xuống nữa. Chúng sẽ hút nhựa rễ cây mà tồn tại. Có thể là 2 năm, nhưng có loài đến 17 năm im lìm trong lòng đất dưới hình hài ấu trùng như thế. Làm bạn với chúng đã có giun và dế, và đất cát lặng câm, và rễ cây cần mẫn. Chúng cứ nằm im đợi, đợi ngày lễ hội cuộc đời bắt đầu. Khi ấy, chúng sẽ bò lên mặt đất, bò lên cao chút nữa để bám vào những thân cây. Đau đớn thoát mình khỏi chiếc áo mỏng cứng màu trắng. Gió và bóng đêm sẽ giúp chúng cứng cáp, sẫm màu trong vài tiếng đồng hồ. Rồi chúng sẽ bay lên bay lên. Tiếng hát cũng bay lên bay lên. Cho những phút giây huy hoàng của tình yêu. Của giao hoan. Của đời sống gia đình (nếu ta tin là có). Ngần ấy năm dưới đất, chỉ để chuẩn bị cho 40 đến 60 ngày, cho những rực rỡ đắm say ấy. Sau 60 ngày đáng giá ấy, chúng sẽ chết đi, tiếng hát lịm tắt. Đã có một cuộc hôn nhân viên mãn với con đàn cháu đống diễn ra.
Vòng đời của đom đóm dường như cũng không khác mấy. Ít ngày sau khi giao phối, con cái sẽ đẻ trứng, trứng sẽ nở thành ấu trùng. Ấu trùng sẽ kiếm ăn suốt mùa hè rồi bắt đầu ngủ đông, ngủ một mùa hoặc thậm chí vài mùa đông. Tức là khoảng hai ba năm sau đó để rồi hóa nhộng trong mùa xuân. Mười ngày sau nữa, một chú đom đóm sẽ bay lên… Bằng tín hiệu ánh sáng đời mình, chúng tìm một nửa phù hợp nhất còn lại để giao hoan. Con đom đóm đực thường bay sát xuống mặt đất, phát tín hiệu. Con cái tuy không biết bay, nhưng cảm nhận được đâu là tình yêu của mình, là mảnh ghép lập lòe của mình, sẽ nhấp nháy đáp lời. Con đực sẽ sà xuống, chúng cùng nhau hát bài Khi hai ta chung một nhà, khép đôi mi chung một giường… Như là kết thúc một câu chuyện cổ tích có hậu, đôi lứa từ đây mãi mãi hạnh phúc.

3. Đom đóm và ve sầu, thời gian tồn tại ý nghĩa nhất phía trên mặt đất của chúng là 60 ngày. Còn con người chúng ta, tuổi thọ trung bình 60 năm bây giờ đã là thấp. Một ngày của ve và đom đóm, bằng một năm chúng ta nói cười! Đóm và ve, dùng 60 ngày ấy cho tình yêu hạnh phúc, cho hoan lạc và hát ca, cho tỏa sáng và tìm kiếm. Bạn có làm được như thế không? Nếu bạn nói là được, e rằng hơi hấp tấp và có thể, bạn sẽ chết trước tuổi 20 vì suy kiệt do ăn chơi quá đà. Đúng là không thể làm phép so sánh thời gian tương đồng như thế, nhưng triết lý thì có.
Đóm và ve đã dùng 3 năm, thậm chí 17 năm chỉ để nằm ngẫm nghĩ trong lòng đất. Chắc chúng phải nghĩ rất nhiều về những gì chúng sẽ làm khi được chắp cánh bay lên không trung. Không phải là kiếm tiền, không phải là danh tiếng hay chức quyền. Đó phải là điều điên rồ nhất, phải là say đắm nhất và nhất thiết, phải ý nghĩa nhất. Và tình yêu là câu trả lời cho mọi thai nghén, mọi suy tưởng cân nhắc.
Đom đóm và ve sầu, bằng cách sống vô tư như thế, vẫn bị loài người chúng ta xem thường. Nhưng có vẻ, chúng ta hơi sai. Nếu bạn chỉ có 60 ngày để sống, liệu bạn sẽ làm gì với ngần ấy thời gian. Có điên cuồng kiếm tiền hay không, có chịu khó nịnh nọt để mưu cầu chức quyền không, hoặc thậm chí, có phải giận hờn con cháu vì chúng không về nhà ăn tết mà lại bỏ đi du lịch hay không. Mọi thứ đều vô nghĩa vì 60 ngày là thời gian quá ngắn. Ngắn đến nỗi, khi bạn bỏ ra 30 phút để tạo một nick ảo trên mạng xã hội, điều ấy sẽ thành hoang phí và lố bịch. Nếu bạn chỉ có 60 ngày, thì đúng là chỉ nên yêu thôi. Say đắm và điên rồ như ve sầu và đom đóm. Tình yêu sẽ cho trái đất một chút ánh sáng, và những tiếng ngân vui.
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 153

Các tin khác