“Lạc trôi” trong những giấc mơ đời

Vài năm gần đây, Trần Thùy Linh là một trong những nữ họa sĩ gây được sự chú ý của công chúng khi chị đều đặn xuất hiện trong các triển lãm với tư cách là họa sĩ tham gia trưng bày tranh. Tôi thật sự ngưỡng mộ sức làm việc của chị, không hiểu chị lấy đâu ra nguồn năng lượng tràn đầy để vẽ-như-chưa-từng-được-vẽ như thế.

Với họa sĩ Trần Thùy Linh, hội họa là cuộc sống, tranh là tiếng nói, là tâm hồn. Mỗi bức tranh của chị là một câu chuyện về cuộc sống, xã hội, thiên nhiên và vũ trụ... Thùy Linh thả mình vào thế giới vô cùng, vô tận, phiêu linh, không để vướng bận một tạp niệm nào

 

 

Mỗi triển lãm là một chủ đề, không lặp lại. Mỗi đề tài, mỗi cảm hứng là cả một series tranh. Và dù vẽ theo phong cách gì, tranh của chị vẫn rất riêng, không lẫn với ai được. Bởi tranh không khác gì cá tính, con người chị: mạnh mẽ, phóng khoáng, tinh tế, yêu thiên nhiên, những điều thiện mỹ bằng cả tâm hồn nhạy cảm nhất, lắm lúc hay giấu những con sóng ngầm dưới lòng đại dương để rồi lúc phẳng lặng nhất lại bùng lên dữ dội. Trong mắt nhiều người, tranh của nữ họa sĩ thường “lành”, dễ cảm, ít khi có sự “nổi loạn”, chạm đến đường biên của sự khốc liệt, vượt ngưỡng sự nhìn thông thường. Bởi tâm hồn người phụ nữ dù có làm gì, nghĩ gì rồi cũng neo về bến đỗ bình yên bên gia đình. Nhưng Trần Thùy Linh cho tôi thấy một cá tính khác. Hoàn toàn khác. Không “nổi loạn” nhưng luôn muốn khám phá chính bản thân mình, để hòa mình vào vũ trụ, để vẽ những giấc mơ đời trong cõi mênh mang vô cùng vô tận này. Điều đó thể hiện rõ nhất qua loạt tranh trừu tượng có chủ đề Miền tâm thức mà chị mới sáng tác và giới thiệu tại cuộc triển lãm nhóm gần đây.
Với họa sĩ Trần Thùy Linh, tôi thật sự không biết bắt đầu từ đâu để nói về chị. Người phụ nữ đa tài này có lắm người ngưỡng mộ. Tôi cũng ngưỡng mộ lẫn chút ganh tỵ vì chị không những vẽ đẹp mà còn viết hay nữa. Mê đi và đã đi từ Đông sang Tây, mỗi chuyến đi của chị là một hành trình khám phá văn hóa bản địa thú vị. Những bài viết du ký của chị ra đời sau đó có đủ hương vị thơ mộng, suy tư làm người đọc cứ lưu luyến nhớ… Chị viết về hội họa tràn đầy cảm xúc, mở ra một thế giới quan mới chia sẻ cùng những tâm hồn đồng điệu và làm người xem và nghe bỗng thấy hội họa trở nên gần gũi hơn.
Những ai dõi theo quá trình sáng tác của chị sẽ thấy chị “đốt” mình với tranh như thế nào. Có người hay nói xem nghệ thuật như một cuộc dạo chơi, nhưng với chị không có cuộc dạo chơi nhàn nhã nào. Hội họa là cuộc sống của chị. Tranh là tiếng nói, là tâm hồn chị. Với hoa, đề tài sớm ghi dấu ấn được yêu thích trong lòng công chúng, chị gom cả sắc lẫn hương vào những đóa hoa lộng lẫy, rực rỡ sắc màu, kiểu tận hiến những phút giây mãn khai nồng nàn rồi chuẩn bị hành trình trở về với đất, thì với dòng tranh trừu tượng, chị như biến mình thành một người lặng lẽ hơn. Chị không đến với tranh trừu tượng như một sự tình cờ mà có sự chuẩn bị, tiếp nối những mạch cảm xúc để dẫn dắt người xem một cách rất tự nhiên. Một vĩ nhân nào đó có nói đại ý là ngôn ngữ của hội họa trừu tượng là ngôn ngữ của thi ca. Linh chọn ngôn ngữ trừu tượng lãng mạn. Khi không nệ hình và nét, chỉ để màu sắc lên tiếng, thì bản thân người nghệ sĩ phải có đủ nội lực vẽ nên những âm tiết thì ẩn ngữ ấy mới đủ mạnh, mới có sức lay động người xem bằng tâm cảm. Vì thế tôi ít trông chờ điều gì khi xem tranh trừu tượng, vì bản thân mình cũng có những giới hạn chưa trải nghiệm hết. Nhưng với họa sĩ Thùy Linh, có những suy tư, trăn trở, chiêm nghiệm, những khoảng trống chông chênh, những câu hỏi-chỉ-để-hỏi hoặc những câu trả lời chỉ cho chính mình đều được chị diễn tả qua ngôn ngữ của hội họa trừu tượng một cách khá nhẹ nhàng, mà cũng đủ để người xem tự vấn và tìm thấy chính mình trong đó.

 

 

 

 

 

Bên cạnh hoa, những bộ tác phẩm đan xen nhau qua từng giai đoạn sáng tác của chị đều là trường phái bán trừu tượng như bộ tranh Rừng (2013-2018), hay trừu tượng như Ký ức ảo giác (2017), Tựa vào mênh mông (2017, 2018),… cho đến bộ tranh siêu thực mới đây nhất Miền tâm thức/The Realm (2018) thì cái tên cũng đã có màu trừu tượng rồi. Dù là chủ đề nào thì thiên nhiên vẫn là nét chấm phá chủ đạo trong tranh của chị. Nếu Ký ức ảo giác là những gam màu nóng chuyển sắc trầm, những đường nét khi dứt khoát, khi ngập ngừng, những vệt sáng lóe lên, như rơi vỡ trong màu của đêm, có những sợi mong manh níu kéo… Tất cả như một ảo giác khó gọi tên thì Tựa vào mênh mông như một người lữ khách trước biển cả khi thì lặng yên, mênh mông, khi thì dữ dội, cuộn trào. Màu lạnh thoáng chút sương khói hay mạnh mẽ vẫn gợi lên hình ảnh con người thật bé nhỏ, cô đơn. Còn Rừng là tiếng nói công dân phản ứng những việc làm sát hại rừng, hủy diệt thiên nhiên một cách thô bạo như nhiều người vẫn đối xử hiện nay. Rừng cũng có linh hồn. Rừng ứa máu. Đau đớn. Phẫn nộ. Những người có lương tri khóc cho rừng, cũng là khóc cho mình. 
Dù là ngôn ngữ trừu tượng hay siêu thực, tranh của Thùy Linh luôn có sự biến đổi trong bút pháp và chất liệu. Màu sắc trong tranh của chị cũng biến chuyển đa dạng, bởi khi không còn phụ thuộc vào hình, thì tính biểu đạt của màu thực sự được phát huy và đem lại giá trị đích thực mà họa sĩ nhắm tới. Nếu như bộ tranh Rừng hay Tựa vào mênh mông hình thành từ những nhát bay bạo liệt, từ độ dày chồng lấp của nhiều lớp màu sơn dầu, từ bề mặt matiere, từ sự đối lập hay hài hòa của màu sắc, dẫn dụ người xem vào những không gian khác biệt tùy vào cảm nhận của mỗi người, thì Ký ức ảo giác và Miền tâm thức là những cuộc phiêu lưu kỳ thú của nữ họa sĩ với acrylic và chất liệu tổng hợp. Ngôn ngữ hội họa siêu thực đậm nét nhất trong bộ tranh Miền tâm thức, nơi mà mọi lý trí, logic, mọi xiềng xích gò bó đã được giải phóng, nơi mơ mộng và thực tại đã kết hợp lại thành một “siêu thực tại”. Những vật thể mang dáng dấp hoa lá, chim muông, tinh cầu... được đặt trong “cõi” nào đó, ảo mộng nào đó chỉ hiện hữu trong trí tưởng tượng của người vẽ, là những cảnh sắc, những tầng không gian hư ảo phản ánh sự chuyển biến trong tiềm thức và vượt ra khỏi ranh giới của sự đúng sai thông thường. Có cảm giác những kỹ thuật như màu loang, in nét, tạo mảng, tạo khối... đã được họa sĩ sử dụng theo một cách “vô tình đầy toan tính”. Cứ thế từng tầng không gian hiện ra, những sắc giới hiện ra, cuốn người xem vào hành trình của sự tưởng tượng tới vô tận. Và dù là gì, thì những kỹ thuật và màu sắc ấy đều toát ra cái tinh lực tràn đầy của người vẽ trong cuộc tìm kiếm câu trả lời cho sự tồn tại của thế giới, của thực tại và tâm linh.

 

   

 

 

Chị đã nhiều lần tự hỏi mình rằng “Có gì liên quan giữa hội họa và khoa học? Thoạt nghe có vẻ hơi lạ lẫm, vì cho đến sau khi bộ tranh Miền tâm thức hoàn tất, chị mới biết rằng, những tinh cầu mong manh, những mảng nét, sợi dây... chị vẽ trong tranh, cũng như đề tài mà chị nhiều năm theo đuổi, cũng chính là đề tài đã và vẫn được khoa học nghiên cứu bấy lâu. Chị cũng phải đi tìm rất nhiều câu trả lời cho những câu hỏi khác của mình như: Ý thức có thể vượt qua thời gian, không gian không? Ý thức có tác động lên thực tại và thực tại có hoàn toàn độc lập với ý thức như mặc định xưa nay của nhân loại không?”. Tạm gác lại những định nghĩa của lý trí, vì nghệ thuật là để cảm nhận. Chỉ cần ở đâu đó, điều gì đó làm mình bỗng phút chốc quên đi hiện tại, liên tưởng đến những giấc mơ, chạm vào những xúc cảm đẹp đẽ hoặc có thể là đau đớn... thì đó là lúc sợi dây mỹ cảm được cái-gì-đó-có-thể-gọi-là-nghệ-thuật đánh thức. Bởi trong guồng quay của đời sống thực tại luôn hối hả và nhiều áp lực, dường như người ta bị cuốn vào những con đường, những cuộc đua đôi khi không có sự lựa chọn. Thời gian sẽ trở nên xa xỉ khi dùng cho việc chiêm nghiệm, đối thoại với bản ngã của chính mình. Tuy vậy, tìm được sự đồng cảm với nghệ thuật cũng không phải là điều dễ dàng. Vì nếu dễ tìm, con người đâu phải sống trong ốc đảo cô đơn của chính mình!
Chị khẽ khàng chạm đến Thiền mong giải tỏa mọi cảm xúc để đạt đến sự tự do. Con đường ấy của người nghệ sĩ cô độc lắm. Chị níu vào thiên nhiên. Đơn sơ. Huyền bí. Gần gũi. Thẳm sâu. Và chị tìm thấy chính mình, tìm thấy bản thể của mình trong thế giới siêu thực từ tâm thức. Một sự minh định đã hình thành sau bao hoài nghi... Và những mảng màu nhẹ như hơi thở đã xuất hiện thay cho dồn nén, chất chứa trước đây. Có thể thấy mỗi bức tranh là một câu chuyện về cuộc sống, xã hội, thiên nhiên và vũ trụ... Chị thả mình vào một thế giới vô cùng vô tận, phiêu linh, không để vướng bận một tạp niệm nào. Lửa thử vàng, gian nan thử sức. Với người nghệ sĩ, cuộc đời cần có những giây phút như thế để nghệ thuật tỏa sáng. Vẽ những giấc mơ. Để tìm đến những ước mơ. Sau tất cả, có thể thấy qua tranh, tâm chị giờ đã an yên. Và như thế, những người yêu tranh chị hoàn toàn có niềm tin rằng, người phụ nữ mạnh mẽ mà quyến rũ này sẽ còn mang đến nhiều bất ngờ nữa. Bởi trong hành trình vô tận của vũ trụ, của nghệ thuật, chị luôn muốn chạm đến từng sát-na để tìm thấy chính mình trong cõi nhân sinh hữu hạn và chật hẹp... để rồi:
              “Những giây phút hiện thực,
               mà cứ tưởng như mơ
              Những giây phút trong mơ,
              lại ngỡ là hiện thực…” 
                                   (thơ Trần Thùy Linh)

 

 

 

 

 

     

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 151