Trôi trong dải hẹp của bầu trời

Nguyễn Ngọc Đan là họa sĩ thuộc thế hệ 8x của Sài Gòn. Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ Viện Mỹ thuật Surikov, thuộc Học viện Hàn lâm quốc gia Nga, Matxcova, cô đã có 9 năm sinh sống và làm việc tại Nga trước khi về Việt Nam. Quen biết từ ngày Đan mới chân ướt chân ráo về nước, nhưng tôi chỉ nhìn thấy tranh của cô lần đầu tiên trong triển lãm cá nhân mang tên “Sự sống mong manh” cách đây vài năm. Lần ấy Đan bày những bức tĩnh vật, chủ yếu là hoa trong bình thuỷ tinh, thật hồn nhiên, thật trong trẻo, bố cục gần như tối giản. Tối giản tới độ tôi đã nghe nhiều người đặt câu hỏi: tranh vậy có gọi là đẹp được không? Trong trẻo tới độ tôi tự hỏi: cô ấy là người thế nào? Tại sao những góc nhìn giản dị có thể mang lại cảm xúc trái chiều như vậy?

 

 

 

 

Với bộ tranh Sự sống mong manh, Đan muốn bày tỏ điều gì?
Series này bao gồm những bức tranh tĩnh vật ra đời  trong 2 năm 2015-2016, đó là khoảng thời gian tôi bắt đầu công việc dạy học mỹ thuật cho các em thiếu nhi và hình thành trung tâm đào tạo mỹ thuật D.A.N Studio, tác phẩm của tôi giai đoạn này có sự chuyển hướng đặc biệt về màu, cụ thể như hòa sắc trở nên trong trẻo và tươi mới mang xu hướng hiện đại nhờ nguồn cảm hứng lớn lao từ tâm hồn thánh thiện và bảng màu tươi sáng của các học viên bé nhỏ. Tôi sử dụng hình tượng hoa chứa trong nhiều kiểu dáng của bình thủy tinh là hình tượng chính của bộ tác phẩm này, hoa thì có đời sống thật ngắn ngủi và thủy tinh lại rất dễ vỡ, đặt chông chênh trên những góc bàn trong những bố cục với bề mặt được lược giản tối đa chỉ còn sự tồn tại của bình hoa và nền để nêu bật lên sự hữu hạn và mong manh của phận hoa, cũng như  nhấn mạnh sự trong suốt nhưng dễ vỡ của bình thủy tinh.
Vài năm sau đó, tôi lại ngỡ ngàng khi thăm phòng tranh Đan bày tại Gallery The Factory. Những bức vẽ  gam trầm u tối, mang ngôn ngữ của nghệ thuật biểu hiện thuộc giai đoạn sáng tác 2011-2014, đập thẳng vào tôi, nhấn chìm tôi trong một nỗi xót xa tê dại đến bàng hoàng. Cảm xúc oà ập đến khiến tôi không thể không viết về những bức tranh ấy.
Những bàn tay chới với. Những bàn chân chơi vơi. Những chiếc giày lăn lóc. Có đôi và không đôi. Bậc thềm. Bức tường. Chiếc cầu thang. Bờ nước mênh mông và một cái cây.
Người phụ nữ. Không điểm tựa. Cả khi ngồi trên ghế. Cả khi tựa vào bàn. Người phụ nữ. Như nét chấm phá không mặt mũi, thiếu hình hài. Sống có tròn vai? Đơn độc. Cả khi bên con chó hay bên cửa sổ. Cả khi bên chiếc bóng hay đối diện mình.
Một sắc nâu ánh xám. Một sắc tím ánh xanh. Vài nét vàng hào nhoáng. Vài vùng xanh phủ tối. Tôi là ai? Và ta đang ở nơi đâu???
Người xem trôi trong không gian ấy. Bàng hoàng. Xót xa. Nhớ lại những gì từng trải qua, lòng quặn thắt trong sự hồ hởi nói cười vốn thường của buổi khai mạc. 
Những bức tranh trầm mặc trên tường, như chìm trong thế giới riêng của chúng.
Vậy mà sao lại thấy như chúng đang bủa vây, xâu xé người xem?
Thương Em. Thương Tôi. Thương Ta. Thương Người. Thương ai luôn phải diễn trên sân khấu cuộc đời. Bởi, đời người không phải là một buổi trình diễn. Đời chỉ có một, và chỉ là một mà thôi. Đời là những sắc nâu ánh xám, sắc tím ánh xanh, là vài nét vàng hào nhoáng và vài vùng xanh phủ tối. 
Nhưng đó cũng chỉ là cảm nhận của riêng tôi. Hãy nghe nữ họa sĩ giãi bày:
Tôi bắt tay vào vẽ bộ tranh Desolation ngay từ những ngày đầu chân ướt chân ráo trở về Việt Nam với những nỗi niềm và tâm sự nặng nề của một kẻ xa quê hương lâu năm. Sự bỡ ngỡ, lạc lõng và bơ vơ là không thể tránh khỏi trong quá trình tìm cách hòa nhập với đời sống nhiều biến chuyển ở Việt Nam. Bộ tranh là những câu chuyện kể về tâm trạng u sầu của những người phụ nữ cô độc, khép mình trong không gian chật chội với những vấn đề bủa vây của xã hội hiện đại. Trong vòng 3 năm liên tiếp, từ 2011 đến 2014 tôi tập trung vào thế giới nội tâm của mình thông qua hình tượng người phụ nữ đa số như trong trạng thái nude với sắc thái lạnh lẽo và u tối của màu. Tôi vẽ chậm, từng bước một, bộc lộ trên bề mặt canvas sự chiêm nghiệm mà cuộc sống tha hương với những thăng trầm đã mang lại cho mình. Những bức phong cảnh của tôi trong quãng thời gian đó cũng hoàn toàn vắng lặng, mang sắc thái xám lạnh không hề có sự hiện diện của con người, khiến tăng thêm cảm giác trống vắng u tịch.

 

 

 

 

Cái hay trong tranh của Nguyễn Ngọc Đan là sự biến chuyển của những mảng màu, khi thì trầm ấm, khi thì chát chúa, những sự kết hợp màu kỳ lạ ít khi giống ai. Những không gian mà Đan tạo ra luôn thu hút người xem ở độ sâu, thoạt nhìn tưởng như đơn sắc mà thực chất là biết bao lớp màu chất chồng trong đó. 
Và dù Đan có dùng màu gì, thì tranh của cô trong gian đoạn này luôn trầm buồn, u tối, đôi khi ma mị, nhưng đầy cuốn hút. Chúng không đập vào mắt người xem ngay lập tức, nhưng khi đã dừng lại và ngắm rồi, thì sẽ khó để dời đi.
Từ đó, tôi dõi theo Đan thường xuyên hơn qua những trại sáng tác quốc tế, những lần bày tranh và cả những đối đáp chao chát trên những diễn đàn nghệ thuật, mà cá tính ấy luôn lập luận sắc bén cho những gì mình tin là đúng. Những bức tranh mới nhất vào năm 2017 của Nguyễn Ngọc Đan là một bước tiến mới trên hành trình mà nữ họa sĩ này đã dày công xây dựng. Bộ tranh “Dải hẹp của bầu trời” sắp được bày trong triển lãm cá nhân cùng tên tại TP.Hồ Chí Minh lấy những chiếc lồng chim làm biểu tưởng. Một biểu tượng thường được giới họa sĩ yêu thích, được làm mới qua một không gian hư hư thực thực, mở ra nhiều góc nhìn mới lạ. Màu sắc tươi sáng hơn, dụng nhiều kỹ thuật hơn. Vẫn rất cá tính, rất “Đan”. Không  còn nữa nỗi u buồn, phảng phất đâu đó vẫn là sự chênh vênh. Nhưng rõ nét nhất, bao trùm nhất vẫn là một khát vọng sống, khát vọng vươn tới tự do ào ạt, mãnh liệt, tràn trề chảy trên mặt tranh, qua những sắp đặt màu, qua tiết tấu và nhịp chuyển động nóng lạnh tạo ra những không gian hun hút cho những bức tranh tưởng như chỉ bày tỏ sự tĩnh lặng hay chật hẹp: góc phố, con hẻm, những mái hiên và khung cảnh thiên nhiên. Tất cả những điều ấy Đan vẽ không phải để tả cảnh, để ngợi ca vẻ đẹp nào đó. Chúng chỉ là cái cớ cho cô bày tỏ nội tâm và quan điểm về những gì đang diễn ra quanh mình. Không cần hỏi, tôi cũng biết cô đã “phiêu” thế nào khi vẽ, đã trút hết tinh lực như thế nào vào mỗi bức tranh. Và tôi cũng biết Đan đang vẽ Đan.
Tôi lại thấy mình trôi trong không gian ấy. Bàng hoàng. Nhưng không xót xa. Nhớ lại những gì từng trải qua, tôi thấy Em. Tôi thấy Tôi. Tôi thấy Ta. Tôi thấy Người. Những bức tranh trầm mặc trên tường, như chìm trong thế giới riêng của chúng. Vậy mà sao lại thấy như chúng như đang nâng ta lên, đưa ta thoát ra khỏi dải hẹp của bầu trời. Đưa ta về cõi vô tận.
Cho ta tựa vào mênh mông.

 

 

 

 

 

 

Cái hay trong tranh của Nguyễn Ngọc Đan là sự biến chuyển của những mảng màu, khi thì trầm ấm, khi thì chát chúa, những sự kết hợp màu kỳ lạ ít khi giống ai. Những không gian mà Đan tạo ra luôn thu hút người xem ở độ sâu, thoạt nhìn tưởng như đơn sắc mà thực chất là biết bao lớp màu chất chồng trong đó

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 150