Kiến trúc “hàng hiệu”

8/1/2018 - Chuyên đề
Tác giả: Hy Hưng

Nói đến hàng hiệu ta nghĩ ngay đến chất lượng cao, thương hiệu nổi tiếng, được đa số thừa nhận. Chữ “hàng hiệu” kiến trúc ở đây để chỉ những tên tuổi kiến trúc nổi tiếng trên thế giới, có công trình đẹp, chất lượng cao, là những công trình có giá trị kiến trúc được thừa nhận rộng rãi cả trong và ngoài cộng đồng kiến trúc. 

 

 

 

Quy hoạch Thủ thiêm do Sasaki thực hiện

 

Nếu chỉ xét riêng trong những dự án nhà ở, “hàng hiệu” thường được các chủ đầu tư đưa vào quảng cáo để tạo ấn tượng tốt cho khách hàng, thuyết phục họ “xuống tiền”. Ở một số dự án, có các công trình được thông báo là sản phẩm cụ thể của cá nhân kiến trúc sư hoặc đơn vị kiến trúc nổi tiếng. Ở một số công trình, dự án khác, tên tuổi của các kiến trúc sư hoặc đơn vị kiến trúc nổi tiếng được thông tin là “đối tác” hoặc “hợp tác” với chủ đầu tư.
Nếu xét rộng hơn ở toàn bộ mảng kiến trúc bao gồm nhiều loại công trình xây dựng và cả quy hoạch thì số lượng công trình “hàng hiệu” hiện nay được ghi nhận tại TP.HCM là khá nhiều. 
Chỉ tính riêng khu vực trung tâm quận 1, với những tòa nhà có chiều cao nổi bật, có thể kể tòa nhà 68 tầng Bitexco Financial với tác giả thiết kế được công bố trên trang web của chủ đầu tư là KTS Carlos Zapata, Mỹ; tòa nhà Vietcombank Tower được thiết kế bởi nhà nhà tư vấn thiết kế Mỹ là Pelli Clarke Pelli Architect hoặc công trình đang thi công là tòa tháp Landmark 81 thiết kế bởi hãng kiến trúc Atkins, Anh…
Về quy hoạch thì ngay từ đầu thời kỳ mở cửa, năm 1993 đã xuất hiện khu đô thị Phú Mỹ Hưng - Nam Sài Gòn với tác giả thiết kế là tập đoàn Skidmore, Owings & Merrill và KTS John Kriken (Mỹ). Tiếp đó nữa, quy hoạch khu trung tâm bờ Đông của TP.HCM được giao cho công ty Sasaki (Mỹ) sau khi phương án của đơn vị này được giải cao nhất trong cuộc thi “Ý tưởng quy hoạch chung khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm” (2003). Rồi quy hoạch khu trung tâm bờ Tây của TP.HCM được giao cho công ty Nikken Sekkei (Nhật), sau khi phương án của công ty này được giải nhất trong cuộc thi “Ý tưởng thiết kế đô thị khu vực trung tâm hiện hữu mở rộng TP.HCM” (2007).
Với người trong giới thì đó là những cái tên chỉ cần nhắc tới là đã biết. Với người ngoài giới thì cũng không khó, chỉ cần copy những cái tên đó đưa lên mạng google tìm hiểu là sẽ thấy ngay tiểu sử hoặc quá trình thành lập và danh sách các công trình lớn của họ. 
Nhưng Sài Gòn - TP.HCM không phải đến thời mở cửa mới có những công trình kiến trúc “hàng hiệu” như vậy. Có thể kể Nhà thờ Đức Bà ở khu trung tâm thành phố là công trình của KTS Jules Bourard hoàn thành năm 1880, Tòa thị chính Sài Gòn - nay là trụ sở UBND TP.HCM do KTS Pháp Paul Gardes thiết kế và xây dựng năm 1907…
Trao đổi với KT&ĐS, TS.KTS Phạm Phú Cường, Trưởng khoa Kiến trúc - Đại học Kiến Trúc TP.HCM bổ sung thêm một số ví dụ như trường PTTH Lê Hồng Phong hiện nay do KTS người Pháp       Hebrard de Villeneuve thiết kế từ đầu thế kỷ 20, rồi tòa Đại sứ quán Mỹ trước đây với KTS Philip Johnson…
Ông Phạm Phú Cường cho rằng sự xuất hiện của những tên tuổi lớn trong làng kiến trúc thế giới qua những công trình, sản phẩm cụ thể tại thành phố ta là dấu hiệu tốt, tích cực. Nó vừa thể hiện tính chất mở, đi trước trong giao lưu văn hóa nói chung và kiến trúc nói riêng của TP.HCM so với các địa phương khác trong cả nước và vừa để lại những tác phẩm, những công trình giá trị cho thành phố. 
Tuy nhiên nếu xét dưới góc độ môi trường hành nghề thì hiện tượng này cũng có hai mặt. Điểm tích cực là kiến trúc sư Việt Nam sẽ có cơ hội làm việc với những đồng nghiệp có đẳng cấp, chuyên nghiệp và học hỏi được nhiều kỹ năng, kiến thức. Mặt tiêu cực của hiện tượng này là các chủ đầu tư cả trong và ngoài nước khai thác tâm lý sính ngoại đưa ra những công trình, sản phẩm có sự tham gia của các đơn vị, các kiến trúc sư “nổi tiếng” nhưng không tương xứng như quảng cáo. “Tôi đã có nhiều dịp được mời phản biện các đồ án do công ty nước ngoài tại Việt Nam thực hiện và phải nói thật rằng không thiếu những đồ án không có gì vượt trội so với các đồ án của KTS Việt Nam hoặc không phù hợp với văn hóa, khí hậu Việt Nam, thậm chí chất lượng chuyên môn yếu”,  ông Cường nói. 
Nhìn nhận về sự có mặt tại Việt Nam của các KTS tên tuổi hoặc các thương hiệu lớn về kiến trúc, KTS Nguyễn Văn Hà, công ty HAD&T nói: “Các đồng nghiệp có tên tuổi, các thương hiệu lớn từ nước ngoài đã tạo ra một số công trình có giá trị. Ta phải thừa nhận là đào tạo ở trong nước vẫn còn có khoảng cách so với nước ngoài. Do đó nếu có cơ hội làm việc với các đồng nghiệp tên tuổi, các hãng kiến trúc lớn là ta có cơ hội học ở họ những điều mà ta còn thiếu và yếu”.
KTS Nguyễn Huy, người tốt nghiệp cùng năm 1999 với KTS Nguyễn Văn Hà chia sẻ một thực tế là có nhiều đơn vị kiến trúc nước ngoài vào Việt Nam vẫn hợp đồng với các kiến trúc sư Việt Nam cho nhiều khâu cụ thể trong công việc. Anh cũng cho biết là các đơn vị kiến trúc nước ngoài rất giỏi trong việc xây dựng thương hiệu. “Chuyên môn giỏi nhưng thương hiệu cũng phải tốt thì mới được các chủ đầu tư chọn”, Ông Huy nói. 
Có cơ hội làm việc với một liên danh gồm các đơn vị trong và ngoài nước tham gia thi tuyển chọn phương án thiết kế sân bay Long Thành, Ông Hà cho biết phương án ông được tham gia là 1 trong 3 phương án được chọn vào vòng cuối. “Với những công trình lớn như sân bay Long Thành, sự có mặt của các đơn vị lớn, có thương hiệu mạnh, có kinh nghiệm là điều kiền cần để có được đồ án kiến trúc tốt. Tôi rất ấn tượng về trình độ chuyên môn cao, về phong cách làm việc chuyên nghiệp của các đồng nghiệp nước ngoài”, KTS Nguyễn Văn Hà chia sẻ. 
Nói về sự hội nhập hiện nay trong thị trường xây dựng, kiến trúc, TS.KTS Phạm Phú Cường cho rằng các đơn vị ngành xây dựng có vẻ “làm chủ được cuộc chơi”, những công trình lớn nhất đều có các đơn vị trong nước đảm nhận thi công, giám sát. Tuy nhiên, với ngành kiến trúc thì “sự hụt hơi” thể hiện rõ hơn. Công trình nổi bật của các kiến trúc sư, các đơn vị trong nước là có nhưng không nhiều. 
Để khắc phục điều này, theo ông Cường, về khách quan, nhà nước phải có chính sách hợp lý về thiết kế phí, về đấu thầu… Tuy nhiên, về chủ quan, các KTS Việt Nam phải nỗ lực tự hoàn thiện mình. TS.KTS Phạm Phú Cường kết luận: “Các KTS Việt Nam mạnh về cá nhân nhưng yếu về tập thể, yếu về tinh thần hợp tác; mạnh về tay nghề chuyên môn nhưng yếu về kỹ năng mềm như quảng bá thương hiệu, đàm phán. Một điểm yếu mà tôi muốn nhấn mạnh là KTS Việt Nam hiện nay có vẻ mạnh về sáng tác nhưng thiếu và yếu về kinh doanh. Nếu khắc phục được những điểm yếu này, họ sẽ đủ tự tin để bước vào sân chơi lớn”. 
Khi đó, các chủ đầu tư lớn bao gồm cả đơn vị nhà nước và tư nhân sẽ công bố dự án, quảng cáo là “kiến trúc hàng hiệu” với những tên tuổi Việt Nam.
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 135

Các tin khác