Những nỗ lực chống ngập úng của TP.HCM trong những năm qua chưa mang lại hiệu quả mong muốn: các điểm ngập cũ trong nội thành chưa giải quyết xong thì ngập đã lan mạnh ra ngoại thành. Ở những vùng đang đô thị hoá, cụ thể các quận 7, 9, 12, Thủ Đức... đã phát sinh hàng loạt điểm ngập mới. Người dân thành phố đang trông chờ các cơ quan chuyên môn xác định cốt nền xây dựng làm cơ sở cho việc xây nhà, tránh ngập.
“Chạy đua” nâng nền với mặt đường
Năm 2002, anh Lê Xuân Huân (tổ 4, khu phố 2, đường Ụ Ghe, phường Tam Phú, Thủ Đức, TP.HCM) xây nhà. Nhìn thấy tình trạng ngập từ những căn nhà hàng xóm, anh quyết định xây trội, tôn cao nền nhà khoảng gần 1m so với những nhà lân cận. Nhờ đó, “thuỷ thần” đã không với tới được nhà anh. Tuy nhiên theo năm tháng, cuộc “chạy đua” nâng nền nhà trên cùng mặt đường đã khiến nền nhà anh Huân hiện chỉ cao xấp xỉ mặt đường và thấp hơn nhiều căn nhà khác. Kết quả, đợt triều cường tháng 11.2007 và một vài cơn mưa lớn trong năm nay, nước đã “leo” vào nhà anh Huân.
Kiến trúc sư Nguyễn Ngọc Dũng, giám đốc công ty TNHH tư vấn xây dựng Việt Kiến Trúc cho biết căn nhà của ông trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, Bình Thạnh cũng bị rơi vào hoàn cảnh tương tự, thường xuyên hứng những đợt nước tràn vào.
Cả hai trường hợp trên, một là tự người dân xác định cao độ nền nhà và một là KTS dựa vào chuyên ngành, tính toán cao độ nền nhà, có một điểm chung là: nhà mới xây thường được nâng nền cao hơn mặt đường và nhà cũ. Cao độ của nền nhà mới được xác định dựa trên tính toán và “kinh nghiệm” từ các căn nhà cũ và độ cao nền đường hiện hữu. “Lẽ ra, nền nhà trong một khu vực phải bằng nhau, được xác định dựa trên các thông số về cốt nền của tuyến đường đó”, KTS Nguyễn Ngọc Dũng giải thích. “Tuy nhiên, do chưa tính được cốt nền xây dựng cho từng khu vực nên khi cấp phép xây dựng thì không khống chế được cao trình nền nhà và dẫn đến tình trạng nền nhà “lôm chôm” như hiện nay”.
Theo ông Dũng, việc tôn nền ngập gây nhiều tốn kém, nhưng trong nhiều trường hợp nhà đã xây xong, muốn nâng cao nền thêm cũng không được, trừ khi... xây lại nhà.
Dân chuyên môn cũng phải “đoán mò”
Cốt khống chế xây dựng sẽ do Nhà nước xác định, còn cốt nền do các cơ quan quản lý dự án xác định chi tiết, cụ thể. Lẽ ra đến thời điểm hiện nay, cốt nền xây dựng cơ bản cho toàn khu vực thành phố trên nền bản đồ địa hình tỷ lệ 1/2.000 phải có. Thế mà những thông tin liên quan hiện vẫn còn rất chung chung: cao độ xây dựng khống chế đối với TP.HCM, Hxd > 2,05m. Với khu đô thị cũ, nơi có mật độ xây dựng cao sẽ san lấp cục bộ, tôn nền tạo hướng thoát nước; còn khu đô thị mới thì san nền đạt cao độ khống chế.
Về các thông số trong một vài quy hoạch chung xây dựng vừa được công bố, trưởng phòng đô thị một quận nhận xét rằng chúng rất mơ hồ. Thông số kỹ thuật phải thể hiện rõ ràng để làm cơ sở tính toán, chứ không thể là nguyên tắc mang tính chung chung. “Ngay cả chúng tôi là người tư vấn mà hầu hết cũng phải mò mẫm dò tìm số liệu để tính toán cao trình của nền nhà. Còn cơ quan cấp phép thì lại duyệt bản vẽ với những phán xét chủ quan đối với từng công trình chứ không phải theo cốt nền, quy chuẩn chung đã được lập”, KTS Dũng nói thêm.
Lẽ ra, cốt san nền phải được xác định trước, làm căn cứ triển khai các hạng mục như giao thông, thoát nước... khi xây dựng một đô thị; rồi từ đó các tiêu chí, thông số của con đường theo quy hoạch sẽ được cung cấp cho người dân. Nhưng lâu nay, thành phố lúng túng trong việc xác định cốt nền và bỏ qua những bước này. Kiến trúc sư Dũng kiến nghị cần lập ra một quy ước đô thị (gọi nôm na là “luật” đường phố) với nguyên tắc cơ bản là quan hệ giữa nhà dân với các công trình công cộng, lề đường. Theo quy ước này, nền nhà không thể tuỳ tiện nâng lên, hạ xuống; màu sắt, vật liệu của căn nhà cũng phải tuân theo những nguyên tắc chung... Tuy nhiên, đi kèm với quy ước này thì phải xây dựng được cốt xây dựng và có xét đến sự biến đổi khí hậu, tình trạng nước biển dâng lên cũng như hiện tượng lún đất.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 29