Kieán truùc laø moät ngheà laøm ngheä thuaät baèng kyõ thuaät. Saùng taïo khoâng gian vaø goùp phaàn naâng cao chaát löôïng soáng cho con ngöôøi laø ñieàu lôùn nhaát maø kieán truùc sö mang laïi cho xaõ hoäi. Moãi taùc phaåm cuûa kieán truùc sö laø moät saûn phaåm ñoùng goùp vaøo vieäc taïo laäp hình aûnh cho ñoâ thò. Vaäy maø hieän nay naïn “oâ nhieãm kieán truùc” ñang laøm xaáu ñi hình aûnh cuûa ñoâ thò noùi chung vaø cuûa kieán truùc sö noùi rieâng.
OÂ nhieãm kieán truùc caàn nhìn nhaän khaùch quan döôùi nhieàu goùc ñoä khaùc nhau, ñeå töø ñoù tìm ra ñöôïc phöông thöùc höõu hieäu nhaèm ngaên chaën naïn dòch naøy. Naïn oâ nhieãm kieán truùc coù theå thaáy ôû nhieàu theå loaïi kieán truùc khaùc nhau, töø caùc coâng trình lôùn ñeán caùc nhaø daân nhoû leû trong ñoâ thò. Xaõ hoäi döôøng nhö baát löïc tröôùc söï phaùt trieån kieåu töï phaùt cuûa nhöõng coâng trình kieán truùc kieåu “khoâng gioáng ai” ñang ngaøy caøng ñöôïc moïc leân ôû haàu khaép caùc ñoâ thò Vieät Nam.
Nguyeân nhaân saâu xa cuûa naïn oâ nhieãm kieán truùc chính laø söï buoâng loûng trong vieäc quaûn lyù ñoâ thò, daãn ñeán tình traïng tuyø tieän trong thieát keá, hình aûnh cuûa ngoâi nhaø ñöôïc quyeát ñònh bôûi chuû ñaàu tö, bôûi yù thích caù nhaân cuûa töøng chuû nhaø. Seõ khoâng coù ñöôïc moät coâng trình ñeïp neáu nhö khoâng coù ñöôïc moät chuû ñaàu tö thoâng minh. Beänh hình thöùc coäng vôùi söï hieåu bieát “ngoâ ngheâ” veà kieán truùc ñaõ laøm neân nhöõng hình aûnh meùo moù veà ñoâ thò cuûa Vieät Nam trong thôøi gian qua. Coâng trình kieán truùc phaûi mang hôi thôû cuûa thôøi ñaïi laøm ra chuùng, moãi moät coâng trình phaûi laø moät thoâng ñieäp thôøi gian ñeå göûi gaém cho theá heä töông lai veà töøng giai ñoaïn phaùt trieån cuûa xaõ hoäi. Vaäy maø ôû Vieät Nam, chuùng ta ñang ñi ngöôïc laïi quy luaät ñoù, trong moät thôøi gian daøi vaø caû hieän taïi chuùng ta vaãn cho xaây leân nhöõng coâng trình mang hình thöùc kieán truùc kieåu “nhaïi coå”, nhaùi kieåu Phaùp coå vôùi nhöõng chi tieát gôø phao ñaép ñieám moät caùch vuïng veà, phi tyû leä. Thaät ñaùng buoàn laø hieän taïi ngay taïi nöôùc Phaùp, nôi sinh ra nhöõng hình thöùc kieán truùc ñoù hoï cuõng khoâng laøm nhö vaäy. Coøn ôû nöôùc ta neáu ñieåm qua caùc truï sôû laøm vieäc cuûa hoäi ñoàng nhaân daân, uyû ban nhaân daân, caùc truï sôû laøm vieäc cuûa caùc sôû ban ngaønh cuûa caùc tænh Baéc Ninh, Höng Yeân, Phuù Thoï, Vónh Phuùc, Haø Nam, Yeân Baùi... vaø ñaùng buoàn laø ngay caû ôû thuû ñoâ Haø Noäi nhöõng hình thöùc kieán truùc “ngaây ngoâ” ñoù cuõng vaãn qua ñöôïc nhöõng voøng xeùt duyeät ñeå xaây döïng. Tieâu bieåu phaûi keå ñeán nhöõng coâng trình nhö: baûo taøng Phoøng khoâng - khoâng quaân treân ñöôøng Tröôøng Chinh - Haø Noäi, truï sôû boä Taøi Chính, truï sôû boä Coâng Thöông, truï sôû sôû Taøi nguyeân - moâi tröôøng Haø Noäi... vaø coøn raát nhieàu caùc coâng trình khaùc nöõa ôû caùc ñòa phöông trong caû nöôùc. Ñieàu ñoù chöùng toû moät söï baát löïc trong quaûn lyù kieán truùc ñoâ thò hoaëc laø söï voâ caûm tröôùc caùi ñeïp cuûa moät boä phaän nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm ñoái vôùi vieäc taïo laäp hình aûnh ñoâ thò.
Vai troø kieán truùc sö ôû vò trí naøo ñoái vôùi vieäc phaùt trieån boä maët kieán truùc ñoâ thò?
Nöôùc ta taïi thôøi ñieåm hieän taïi coù khoaûng 7.000 kieán truùc sö treân 84 trieäu daân, nhöng chæ khoaûng 1/3 trong soá ñoù laø ñang hoaït ñoäng ñuùng ngheà nghieäp, con soá coøn khaù khieâm toán, hôn nöõa saân chôi laïi khoâng coâng baèng. Saûn phaåm cuûa kieán truùc sö laø saûn phaåm cuûa trí tueä, noù ñoøi hoûi söï tìm toøi saùng taïo beàn bæ cuûa kieán truùc sö, nhöng ôû Vieät Nam, chuû theå cuûa söï saùng taïo kieán truùc khoâng haún laø caùc kieán truùc sö, maø noù luoân bò can thieäp bôûi yù kieán chuû ñaàu tö, bôûi nhöõng toan tính mang tính vuï lôïi. Trong boái caûnh ñoù khoâng theå coù nhöõng saûn phaåm toát, khoâng theå coù söï saùng taïo vaø ñoät phaù, noù chæ döøng laïi ôû ôû saûn phaåm ÑUÙNG nhöng chöa ÑEÏP. Ñaây cuõng laø nguyeân nhaân daãn ñeán nhöõng saûn phaåm mang tính saûn xuaát haøng loaït, töø ñòa phöông naøy sang ñòa phöông khaùc chæ vì caùi “thích” raát taàm thöôøng cuûa chuû ñaàu tö. Trong ñoù cuõng phaûi keå ñeán söï thieáu baûn lónh cuûa moät soá boä phaän kieán truùc sö, hoï deã daøng thoaû hieäp ñeå döï aùn “troâi”, hoaëc chaáp nhaän veõ cho xong, ñieàu naøy laøm cho naïn oâ nhieãm kieán truùc caøng theâm traàm troïng, bôûi noù ñöôïc taïo ra bôûi chính nhöõng ngöôøi coù hieåu bieát veà kieán truùc vaø ñoâ thò.
Coù leõ khoâng ôû ñaâu treân theá giôùi caùc kieán truùc sö laïi “ñöôïc” veõ nhieàu nhöõng maãu nhaø daân töï xaây nhö ôû Vieät Nam. Treân cuøng moät daõy phoá chuùng ta coù theå ñieåm maët ñöôïc raát nhieàu phong caùch kieán truùc khaùc nhau, töø coå ñieån ñeán hieän ñaïi, trong moät thôøi gian daøi töø nhöõng naêm 90 khaùi nieäm quy hoaïch kieåu “chia loâ” maët tieàn ñaõ toàn taïi laøm giaûm giaù trò söû duïng ñaát ñoâ thò, giaûm giaù trò ñaàu tö vaø kinh doanh cuûa Nhaø nöôùc vaø heä quaû cuûa noù laø nhöõng daõy phoá moïc leân nhö “naám sau möa” moãi ngoâi nhaø laø moät caùi “toâi” cuûa oâng chuû sôû höõu noù. Baøi hoïc ñau xoùt phaûi keå ñeán ñoaïn ñöôøng vaønh ñai I ñoaïn Kim Lieân - OÂ Chôï Döøa ôû Haø Noäi, nuùt giao thoâng Ngaõ tö Sôû, Ngaõ tö Voïng Haø Noäi vôùi nhöõng ngoâi nhaø sieâu moûng, sieâu nhoû, nhöõng daõy phoá vöøa xaây xong ñaõ “cuõ”. Naïn oâ nhieãm kieán truùc ôû caùc ñoâ thò lôùn ñaõ nhö moät beänh dòch chöa coù thuoác ñaëc trò thì nay noù laïi ñang laây lan sang caùc ñoâ thò veä tinh, ñeå ngaøy ngaøy chuùng ta phaûi chöùng kieán caûnh “nhaø saøn xuoáng phoá” coøn “choùp nhaø haùt Lôùn” laïi moïc khaép caùc thoân queâ. Thaät ñaùng buoàn khi caùc laøng queâ Vieät Nam ñang bò “thaønh thò hoaù” bôûi nhöõng coâng trình kieán truùc xa laï ñang daàn thay theá nhöõng neáp nhaø daân gian. Nhöõng giaù trò cuûa kieán truùc truyeàn thoáng ñang xoùi moøn vaø coù nguy cô phaù vôõ nhöõng chuaån möïc veà kieán truùc coå toàn taïi bao ñôøi nay. Ñaâu ñoù ngöôøi ta vaãn thaáy nhöõng ngoâi chuøa, ngoâi ñình maùi ñöôïc ñoå baèng beâ toâng daùn ngoùi, maùi lôïp toân thay cho maùi ngoùi, nhöõng coät beâ toâng thay theá caùc coät goã bao ñôøi...
Vaäy phaûi laøm gì ñeå choáng laïi naïn oâ nhieãm kieán truùc hieän nay? Ñaõ coù raát nhieàu hoäi thaûo chuyeân ñeà vaø chuùng ta cuõng toán khoâng bieát bao nhieâu giaáy möïc ñeå vieát veà noù, nhöng keát quaû thì döôøng nhö khoâng theo yù muoán. Khoâng theå coù ñöôïc moät boä maët ñoâ thò ñeïp vaø hoaøn chænh neáu nhö chuùng ta vaãn cöù ñeå toàn taïi nhöõng khaùi nieäm “nhaø daân töï xaây”, söï manh muùn cuûa töøng ngoâi nhaø nhoû leû vôùi 3m ñeán 4m maët tieàn mang phong caùch kieán truùc khaùc nhau seõ khoâng bao giôø cho ta ñöôïc moät daõy phoá ñeïp. Ngoaøi nhöõng bieän phaùp mang tính phaùp lyù caàn ñöôïc xem xeùt vaø quy ñònh cuï theå hôn chuùng ta caàn coù nhöõng keá hoaïch tuyeân truyeàn ñeå naâng cao daân trí veà maët thaåm myõ kieán truùc. Caùc cuoäc trieån laõm vaø hoäi thaûo veà kieán truùc coøn quaù ít trong ñôøi soáng xaõ hoäi, hoaëc noù môùi chæ höôùng tôùi moät boä phaän nhoû cuûa giôùi kieán truùc maø chöa coù tính tuyeân truyeàn saâu roäng trong caùc taàng lôùp nhaân daân. Vai troø cuûa kieán truùc sö trong xaõ hoäi phaûi ñöôïc toân troïng, ngöôøi quyeát ñònh ñeán veû ñeïp cuûa coâng trình phaûi laø kieán truùc sö hoaëc laø moät hoäi ñoàng coù chuyeân moân veà kieán truùc. Vieäc xaõ hoäi hoaù kieán truùc phaûi ñöôïc theå hieän cuï theå hôn, ñeå thöïc söï moãi ngöôøi daân phaûi thaáy roõ traùch nhieäm cuûa mình ñoái vôùi ñoâ thò vaø moâi tröôøng soáng cuûa chính mình.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 26