Văn Cao - Tư mã áo xanh
Một chiều cuối thu nhiều sương mù ở nghĩa trang Mai Dịch, đạo diễn Đinh Anh Dũng mang hoa đến thăm mộ nhạc sĩ Văn Cao, anh thoáng thấy bóng một người con gái lặng lẽ ngồi bên mộ ông - chỉ thoáng chốc rồi đứng lên đi về, trong buổi chiều hiu quạnh chỉ những cánh hoa còn đặt lại trên mộ chí Văn Cao. Không biết đấy là ai nhưng hình ảnh rất đẹp cũng rất buồn ấy được Đinh Anh Dũng tái hiện trong một cảnh quay chưa công bố của mình, người phụ nữ vô danh được thay bằng một cô người mẫu xinh đẹp cho cảnh quay buổi chiều thu vào năm 2000 ấy...
Cho đến khi tôi, người viết gặp được con gái ông - Hương Hương, từ Ba Lan trở về vào Sài Gòn cũng để đến thăm nhà tưởng niệm khu du lịch Bình Quới và nơi yên nghỉ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, người bạn vong niên của cha mình. Câu chuyện về người phụ nữ vô danh gặp nơi nghĩa trang được kểlại cũng là để tìm hiểu thêm hư thực thế nào.
Chị Hương Hương nói chậm rãi...”Bố tôi làngười kín đáo trong tình cảm, ông cũng không giao tiếp nhiều với phụ nữ... chắc đấy là một người yêu mến ca khúc của cụ thế thôi...”. Vâng! Rất có thể và suy luận ấy cũng hợp lý ít nhất trong trường hợp tình cờ ngắn ngủi mà Đinh Anh Dũng gặp được tại nghĩa trang chiều nọ.
Văn Cao đã mất nhưng mùa thu Hà Nội theo nhịp tiết mùa vẫn còn đó, vẫn trở về hàng năm... Giữa bao nhiêu bài hát về mùa thu thì Buồn tàn thu của ông vẫn còn vang vọng trong tâm thức những ai yêu mến âm nhạc của ông.
Vợ chồng nhạc sĩ Văn Cao - Thuý Băng, trong căn nhà đạm bạc tại phố Yết Kiêu, Hà Nội. Ảnh chụp 11.1991
Trịnh Công Sơn - Bốn mùa thay lá
Âm nhạc của Trịnh Công Sơn có đủ nhịp điệu luân chuyển bốn mùa. Nhưng mùa thu trong ca khúc của ông luôn lộng lẫy và đẹp: Nhìn những mùa thu đi, Nắng thuỷ tinh, Chiều một mình qua phố, Tuổi đá buồn... và còn nhiều, rất nhiều mùa thu thấp thoáng, chấm phá trong sáng tác của Trịnh Công Sơn. Căn phòng nho nhỏ tầng trệt của ngôi biệt thự giờ đây đã vắng vẻ trong con ngõ 47C PhạmNgọc Thạch từng một thời có bóng dáng của bạn bè ông lúc sinh thời. Căn phòng ấy lẽ ra chỉ là căn phòng nhỏ bình thường như của mọi căn nhà, nhưng đấy là chỗ Trịnh Công Sơn uống rượu, tiếp bạn bè, vẽ tranh, ca hát... tất cả cộng lại để tạo thành một linh hồn sống động từ vật dụng lẫn dấu ấn chủ nhân của nó để lại. Căn phòng ấy nhìn ra cây lá, mưa nắng tưởng cũng như mọi chỗ khác, nhưng nó đã trở nên bất hủ như một địa chỉ văn hoá cho bạn bè của ông khắp nơi tìm đến lúc ông sinh thời. Trong những năm tháng vất vả nhất có khi người nghệ sĩ ung dung đi qua được những khốn khó vật chất cũng nhờ một không khí, không gian đủ ấm áp và lãng mạn dành cho sáng tạo.
Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trong khoảng sân nhỏ ở ngôi nhà của mình. Ảnh chụp 11.1991. Căn phòng này ở ngôi nhà 47C Phạm Ngọc Thạch, Q.3, TP.HCM là nơi bạn bè âm nhạc, hội hoạ và cả nhiều nhan sắc đã đến và đi qua cuộc đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ảnh chụp 5.1995
Phạm Trọn g Cầu , Vườn Lục Xâm
Người nhạc sĩ đã quá cố sớm hơn những người cùng lứa, cùng thời, người ít chịu ở trong nhà, đôi chân khập khễnh nhưng lại di động nhiều hơn bất cứ ai trong giới. Chỗ của ông là sân vườn số 81 Trần Quốc Thảo nơi Hội Âm nhạc thành phố lấy làm trụ sở, chỗ của ông là xí nghiệp, nhà máy, sân khấu ngoài trời. Con người vui tính và vạm vỡ sinh ở Phnom Penh nhưng học hoà âm ở Paris. Từ thập niên 60 Mùa thu không trở lại của Phạm Trọng Cầu đã kịp để lại cho vườn Lúc-Xăm- Bua một ca khúc lấp lánh đầy chất Paris nhưng cũng rất gần với tâm hồn trí thức Việt Nam.
Lê Hựu Hà, lặng lẽ
Và Lê Hựu Hà... con chim phượng hoàng đầu đàn của ban nhạc trẻ Phượng Hoàng thập niên 70. Người đã “Việt hoá” nhiều ca khúc nước ngoài cho xu hướng hội nhập, tiếp thu tinh hoa của nhạc trẻ thế giới. Người nhạc sĩ hiền lành lịch lãm đã ra đi trong cô quạnh để lại nhiều thương tiếc cho anh em bè bạn. Căn nhà nhỏ của ông thật sự đơn sơ, chỉ chiếc giường, chiếc bàn vi tính, cây đàn organ dành cho sáng tác. Và mùa thu trong âm nhạc của Lê Hựu Hà rộn ràng hơn, trong trẻo hơn những nhạc sĩ khác, nó như tính cách của ông: hài hước và sợ nổi cô đơn... Lặng lẽ hơn Văn Cao, Trịnh Công Sơn, căn nhà nhỏ của anh ở quận 1 giờ đây khép cửa. Chỉ chiếc bàn thờ nhỏ nơi có bức hình với ánh mắt tinh nghịch và nụ cười rất tươi của người nhạc sĩ ra đi lúc 57 tuổi...
Chỉ là chọn lựa ngẫu nhiên trong những ngày trời Sài Gòn bỗng đẹp lạ thường, nhiều mây, lộng gió như mùa thu Hà Nội. Họ, những nghệ sĩ đã đi qua cõi đời này và để lại cho ta những tác phẩm còn đứng vững với thời gian nếu không nói là bất hủ...
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 6