Người lữ hành đơn độc hạnh phúc

 

 

Sơn ta là một chất liệu mà những người cơ địa dị ứng như tôi không bao giờ dám “rớ” tới, dù có mê tới đâu. Sơn chọn người chứ người không chọn được sơn, tôi luôn nghĩ vậy. Chẳng thấy “em” chất liệu nào đỏng đảnh và khó lường như sơn mài. Người ta nói sơn là chất liệu “sống” hoàn toàn có lý. Hiếm có chất liệu nào phụ thuộc vào “ông trời” nhiều đến vậy. Khi thời tiết trêu ngươi, cứ hanh khô dài dài, thì những lớp sơn bắt hanh, không thể khô. Muốn khô, thì lại phải ủ ẩm. Mà nếu độ ẩm thấp, thì “em” cứ lình xình, õng ẹo mãi. Muốn thấy hình vẽ, thì lại phải mài mới thấy. Vì độ bóng của tranh chìm trong những lớp cốt màu, nên phải mài thì bức tranh mới có được độ sâu thẳm. Sự thành công của tranh còn phụ thuộc rất nhiều vào công đoạn mài và đánh bóng sau cùng, đương nhiên tất cả là thủ công. Mà không chỉ có thế, tranh sơn mài còn đòi hỏi biết bao yêu cầu khác về kỹ thuật xử lý sơn, về vóc, và đặc biệt là chất lượng sơn. Họa sĩ phải đánh sơn sống thành sơn chín mới có thể vẽ. Một chất liệu khó như vậy, sẽ luôn cuốn hút những người thích nghiên cứu khám phá và yêu thách thức. Họa sĩ Trần Quang Hải là một người như vậy. 

 

Khi thấy những bức tranh sơn mài lần đầu trong một triển lãm nhóm tại Galery Tự do, thành phố Hồ Chí Minh, tôi đã bị mê hoặc ngay.  Tôi bị hút vào cái thế giới đàn bà thăm thẳm anh tạo ra trong tranh. Khi ấy, tôi đã viết ngay một bài về tranh của anh, dù chúng tôi không hề quen nhau. Tôi còn cố tình không tìm gặp anh, để những cảm nhận của mình được độc lập. Bố cục chặt chẽ và nhuần nhuyễn trong xử lý chất liệu dường như là đương nhiên đối với một người xuất thân là nhà khoa học như anh (trước khi bước vào nghiệp vẽ, anh từng là kỹ sư xây dựng). Mạnh về tiết tấu và nhịp điệu, mà vẫn bay bổng về tạo hình đến độ “thoát xác”, cũng là đương nhiên với một người có nền tảng mỹ thuật vững chắc như anh (anh tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam). Nhưng để kết nối được những thế mạnh ấy trong tranh, để tất cả cùng nhau cất lên một giai điệu vừa sâu lắng, vừa uyển chuyển một cách đầy sang trọng, không hề là chuyện đương nhiên. 
Ngôn ngữ hội họa trong tranh của Trần Quang Hải mang tính ước lệ cao qua bút pháp trừu tượng lập thể, một sự phá cách “diễm lệ”, khi những tư tưởng hiện đại được thể hiện trên chất liệu và qua kỹ thuật truyền thống. Ngôn ngữ tạo hình trong tranh tưởng như vô định, nhưng đầy tính toán. Đó là một trò chơi trực giác của nghệ sĩ dành cho người xem, với những đường nét khi mỏng khi dày, những mảng màu như thực như hư, hài hòa đến sâu thẳm của son then, vàng bạc. Những bức tranh của anh luôn đưa tôi vào một thế giới đầy mâu thuẫn: chơi vơi mà vững chãi, nhanh mà chậm, gợi cảm mà kín đáo. Một thế giới với đầy đủ hỉ, nộ, ái, ố… tư duy phương Đông mà đậm chất triết học phương Tây. Một điều gì đó rất khó lý giải, nhưng lại vô cùng hợp lý với “chất” của sơn mài, khi bản thân chất liệu và kỹ thuật làm tranh đã là hai cực - vừa đối lập mà vừa bổ sung cho nhau.

Đó chính là ngôn ngữ hội họa của anh, tình yêu của cuộc đời anh. Không giống ai và không bao giờ lặp lai. Dường như, mỗi bức tranh, mỗi loạt tranh trong từng giai đoạn sáng tác, đều là những khám phá mới mẻ của một họa sĩ-nhà khoa học, người rất biết mình muốn gì trên con đường khám phá bản thân mà anh tự gọi  mình là “người lữ hành đơn độc”, nhưng hạnh phúc.

 

 

 

 

Nếu nói về đề tài, thì có lẽ Trần Quang Hải lại là người cực đoan đầy dễ thương, nhất là đối với phụ nữ. Nhiều tác phẩm gốm của anh là những người nữ. Với tranh sơn mài, anh chỉ vẽ đàn bà. Từ “đàn bà”, tôi muốn dành riêng cho những người nữ trong thế giới tranh của Trần Quang Hải. Những người đàn bà không thể đàn bà hơn, quyến rũ đến không thể quyến rũ hơn, dù đôi khi họ chỉ là những đường cong, khi ẩn, khi hiện, phần nhiều là ma mị. Có vài bức tranh trong loạt tranh chưng bày tại triển lãm của nhóm G8  đầu năm 2017 đã khiến tôi nổi da gà, khi liên tưởng tới nàng Medusa, người đàn bà phù thủy trong thần thoại Hy lạp, với mái tóc là những con rắn, có sắc đẹp ma quái và đôi mắt khiến tất cả đàn ông nhìn vào đều hóa đá. 
Medusa không bao giờ làm hại phụ nữ, cũng như Trần Quang Hải luôn tôn thờ đàn bà. Với anh, đàn bà là cái rốn của vụ trụ, là một hành tinh lớn mà tất cả các hành tinh khác phải xoay quanh. Ngôn ngữ tạo hình trong tranh anh được tạo nên từ ý tưởng đó. Những đường cong mềm mại đầy nhịp điệu kề bên những nhát cắt mạnh bạo hay những đường thẳng chắc chắn tạo dựng không gian. Vỏ trứng, vỏ sò điệp được anh xử lý đầy tinh tế, nên người nữ trong tranh anh nude mà không nude, trừu tượng đó mà cũng hiện thực đó, phồn thực ngồn ngộn mà đầy duyên dáng. Son then, vàng bạc, được nhấn nhá ở những vị trí đắt giá, những mảng sơn dày mỏng khác nhau, những chỗ mài nhiều, nơi mài ít, đầy tinh tế và được tính toán chặt chẽ trong bố cục tổng thể khiến cho tranh của anh “nói” được rất nhiều về thế giới đàn bà, những thầm kín nội tâm, những khát khao hay đam mê cháy bỏng của họ. Và chúng luôn khiến người xem say mê, muốn đắm mình vào trong đó.
Xem tranh của Trần Quang Hải, tôi luôn có cảm giác như đang nghe bản Sonata Ánh trăng của Bethoven. Sự ảo diệu tràn đầy trong những tiết điệu và nhịp điệu không theo lối thông thường. Một sự ảo diệu giữa trầm lắng và cuốn hút, giữa nhanh và chậm, giữa cái sâu thăm thẳm và vẻ đẹp lồ lộ, tôn vinh vẻ đẹp tính nữ. Vẻ đẹp đích thực của ngôn ngữ sơn mài, mang tên Trần Quang Hải.

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 143