Nhà tả - hữu vu trống trải, gợi nhớ về cảnh người dân quê ghé vào nghỉ chân sau buổi làm đồng
Từ một vùng nước hoang vu, người ta đã cho dựng nên hàng loạt công trình kỳ vĩ nhằm thu hút khách du lịch và trong đó, đình làng Tam Chúc tọa lạc trên hòn đảo nhỏ giữa hồ Lục Nhạc được nhiều người yêu thích bởi vẻ đẹp thanh nhã, thuần khiết, mang dấu ấn của kiến trúc Bắc bộ với những hình ảnh cây đa, bến nước, con đò. Cần nói rõ, đây là công trình hoàn toàn mới nhưng được xây dựng dựa trên các truyền thuyết cổ còn lưu lại, cộng thêm các di tích khai quật được trong quá trình cải tạo lòng hồ, từ đó chủ đầu tư đã kiến tạo một ngôi đình phối thờ Đinh Tiên Hoàng đế (Đinh Bộ Lĩnh) và thần Linh Lang đại vương dựa trên dấu tích xưa.
Sẽ có câu hỏi tại sao ở vùng đất khá xa Hoa Lư lại có ngôi đền thờ vua Đinh? Câu chuyện gắn liền với sự tích Đinh Bộ Lĩnh khi đi chiêu mộ binh lính dẹp loạn 12 sứ quân đã từng tới đây cầu khấn trong đền thờ Linh Lang bạch mã và đã được thần phù trợ. Sau này, vua Đinh cho lập đền thờ Linh Lang đại vương để tạ ơn. Thời gian qua đi, những công trình cổ đã bị hủy hoại, chỉ còn đó, bảng lảng trong đời sống dân gian những lời kể từ đời này sang đời khác. Khi cải tạo lòng hồ, người ta đã tìm thấy các di vật còn sót lại của một công trình kiến trúc cổ, có thể là chùa hoặc đình làng, điều này được minh chứng qua các hiện vật trụ cột gỗ, xà ngang bằng đá, bệ trụ cột đá có chạm hoa văn họa tiết cánh sen, đây là chi tiết đắt giá để minh chứng cho một dấu ấn lịch sử thời Đinh - Tiền Lê, khi đạo Phật rất được tôn sùng. Từ đó mà người ta đã cho xây dựng một ngôi đình tuyệt đẹp giữa hồ nước, xung quanh là rặng núi Thất Tinh bao bọc, nơi mỗi sớm chiều rợp bóng cò trắng bay lượn đón khách tham quan.
Được dựng theo phong cách kiến trúc Bắc bộ, đình Tam Chúc là công trình mang ý nghĩa văn hóa dân gian, hoàn toàn bằng gỗ trên diện tích 3.700m2 với các hạng mục đình, nhà tả - hữu vu, nhà thủ từ, tất cả quây quần trên hòn đảo giữa hồ
Giếng nước được xây bằng đá ong tròn ở gần mép nước gợi hình ảnh về những ngôi làng cổ mà bờ giếng là nơi quần tụ, sinh hoạt cộng đồng mang tính dân dã
Được dựng theo phong cách kiến trúc Bắc bộ, đình Tam Chúc là công trình mang ý nghĩa văn hóa dân gian, hoàn toàn bằng gỗ trên diện tích 3.700m2 với các hạng mục đình, nhà tả hữu vu, nhà thủ từ, tất cả quây quần trên hòn đảo giữa hồ. Trên sân đình, rất thú vị là những hiện vật cột gỗ, xà đá, trụ đá chạm họa tiết hoa sen được khai quật dưới lòng hồ, nay đặt ở đây để du khách tận mắt chứng kiến những dấu tích về thời kỳ đầu tiên của nền độc lập tự chủ dân tộc. Không phải vô cớ mà người ta đặt các hiện vật đã có nghìn năm tuổi ở phía trước sân đình, đó là minh chứng cho sự tồn tại từ xưa những công trình tâm linh của người Việt trên đất này, sau này con cháu cho dựng lại, dù thiếu hụt tài liệu, thiếu mọi ghi chép chính thống nhưng các họa tiết chạm đá cổ xưa là chứng tích có giá trị, góp phần giảm thiểu mọi tranh luận về tính hợp lý của công trình.
Một giếng nước được xây bằng đá ong tròn ở gần mép nước gợi hình ảnh liên tưởng về những ngôi làng cổ mà bờ giếng là nơi quần tụ, sinh hoạt cộng đồng mang tính dân dã hơn là các buổi họp đình của các cụ trưởng thượng. Nhà tả vu, hữu vu trống trải, gợi nhớ về cảnh người quê ghé vào nghỉ chân sau buổi làm đồng. Nội đình rộng, hai bên có sàn gỗ được nâng lên khỏi nền đất, rất giống với lối kiến trúc ở Đình Bảng hay Đường Lâm. Kỹ thuật xây dựng của người xưa thật khiến đời sau khâm phục bởi cách nâng nền này là tối ưu nhất cho một công trình gỗ ở miền đất nóng ẩm, mưa nhiều. Hai pho tượng bạch mã, xích mã chầu hai bên, chính giữa là khám thờ rực lên sắc vàng đỏ tươi với các họa tiết chạm trổ tinh xảo và sơn son thếp vàng. Bức đại tự chạm 3 chữ Hán “Ân dĩ hải” có nghĩa “Ơn như biển lớn” nhắc hậu thế nhớ tới công đức tiền nhân đã kiến tạo nên nền độc lập, tự chủ của dân tộc thưở bình minh dựng nước. Hệ rường cột, vì kèo đều bằng gỗ lim, phục dựng theo đúng phong cách kiến trúc Bắc bộ xưa tạo cảm giác thân thuộc với mỗi người tới chiêm bái.
Về tổng thể, đây là một công trình kiến trúc dù mới nhưng tuân thủ nghiêm ngặt những đường nét xưa của một nơi chốn lui tới cho cộng đồng làng xã Việt Nam.
Giữa điện là khảm thờ rực sắc vàng đỏ tươi với các họa tiết chạm trổ tinh xảo
Những hiện vật được khai quật dưới lòng hồ được đặt ở sân đình như một minh chứng cho sự tồn tại một công trình kiến trúc tâm linh trên vùng đất này
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 175