.jpg)
“Bẫy” lãi suất
Khác với nhiều hình thức mua hàng trả góp, như mua xe gắn máy chẳng hạn, người mua thường sẽ trả góp theo hình thức dư nợ giảm dần thì trong lắp đặt điện mặt trời trả góp hiện phần lớn đều áp dụng lãi suất phẳng. Để so sánh giữa hai hình thức này chúng ta sẽ xem xét một trường hợp cụ thể sau:
Nhân viên sẽ chào mời: “Anh/chị vay 100 triệu, lãi suất chỉ có 0,8%/tháng (tức khoảng 9,6%/năm) thôi, tính ra mỗi tháng trả lãi có 800 ngàn”.
Sự thật là con số 0,8%/tháng mà họ đưa ra thực chất là lãi suất phẳng. Nếu quy đổi ra lãi suất trên dư nợ giảm dần thực tế, mức lãi suất đang phải gánh lên tới khoảng 17-18%/năm. Và ở các tháng cuối cùng, khi đã trả gần hết nợ gốc, người vay vẫn phải trả tiền lãi bằng với tháng đầu tiên. Như vậy, giả sử khách vay 100 triệu đồng trong vòng 36 tháng (ít hơn một chút thời gian trung bình để hoàn vốn hệ thống điện mặt trời) thì tổng tiền lãi phải trả là 28.800.000 đồng. Gần một phần ba chi phí đầu tư ban đầu. Vậy nên, cần chuyển từ lãi suất phẳng sang lãi suất trừ dần để đối chiếu xem có phù hợp hay không.
Phí ẩn và chi phí quản lý “ngụy trang”
Nhiều đơn vị chào mời gói lắp đặt với lãi suất 0% hoặc giá rẻ hơn nhiều so với các đơn vị khác để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, ở đây các khoản chi phí thực tế lại bị ẩn đi dưới dạng “phí quản lý hồ sơ”, “phí vận chuyển đặc biệt” hoặc “phí bảo dưỡng bắt buộc” cài cắm trong điều khoản hợp đồng.
Do vậy, khách hàng cần cảnh giác khi thấy đơn vị thi công báo giá cho vay trả góp 0% hoặc chia nhỏ hệ thống để báo một mức giá “sốc” nhằm chiếm lòng tin ban đầu.
Bẫy trả góp “lãi suất 0%”: Thực tế, có rất ít tổ chức tài chính hay đơn vị thi công nào chịu đứng ra cho vay không lãi suất. Trước khi quyết định, hãy xem xét bằng cách đối chiếu với những đơn vị khác để xem tiền lãi đã được cộng thẳng vào giá thiết bị (đẩy giá pin, inverter lên cao hơn thị trường), hoặc bên cho vay sẽ thu một loại phí gọi là “phí quản lý hồ sơ/phí chuyển đổi trả góp” đóng ngay một lần. Nếu khoản phí này chiếm từ 5-10% giá trị hệ thống thì tính ra lãi suất thực đôi khi hơn cả lãi suất ngân hàng.
Bẫy “phí vận chuyển đặc biệt” và phí hạ tầng: Nhiều hộ gia đình ở vùng sâu, vùng xa hoặc nhà mái cao (biệt thự, nhà phố nhiều tầng) rất dễ dính lỗi này. Đơn vị thi công sẽ không báo trước chi phí xe cẩu, chi phí gia cố giàn khung đặc biệt hoặc phí vận chuyển tấm pin cồng kềnh. Đến khi xe chở hàng đến cửa, họ mới ép chủ nhà ký phụ lục thanh toán các khoản này với lý do “địa hình thực tế phát sinh phức tạp”.
“Phí bảo dưỡng bắt buộc” nhằm trói buộc dài hạn: Để được hưởng chính sách bảo hành 10-12 năm của tấm pin hoặc 5 năm của inverter, hợp đồng cài cắm điều khoản: Khách hàng phải sử dụng dịch vụ vệ sinh, bảo dưỡng định kỳ của chính đơn vị đó với tần suất 2-4 lần/năm. Mức phí cho mỗi lần “lau pin, siết ốc” này bị đẩy lên rất cao. Nếu chủ nhà tự làm hoặc thuê bên ngoài, họ sẽ lập tức từ chối bảo hành khi hệ thống gặp sự cố.
.jpg)
Giải pháp cho chủ nhà: Quy tắc “Chốt giá trên một đầu điện”
Theo lời khuyên của những người có kinh nghiệm khi làm việc với bất kỳ đơn vị thi công nào, khách hàng chỉ cần đưa ra một nguyên tắc duy nhất: “Chìa khóa trao tay - Thuộc tính trọn gói”. Đó là: Yêu cầu bảng báo giá phải có điều khoản cam kết bằng văn bản: “Mức giá X là chi phí cuối cùng để hệ thống vận hành ổn định và bàn giao cho chủ nhà. Đơn vị thi công không được phép thu thêm bất kỳ khoản phí vận chuyển, cẩu hàng, hồ sơ hay kích hoạt thiết bị nào khác”.
Tách biệt bảo hành và bảo dưỡng: Bảo hành thiết bị (pin, inverter) là trách nhiệm của nhà sản xuất và đơn vị lắp đặt khi có lỗi kỹ thuật. Tuyệt đối không ký các hợp đồng ràng buộc việc bảo hành với việc phải mua dịch vụ lau rửa pin định kỳ.
Pin lưu trữ chất lượng kém và linh kiện mập mờ
- Bẫy linh kiện: Báo giá sử dụng các thương hiệu lớn nhưng khi thi công lại tráo đổi sang dòng pin, inverter thứ cấp, không rõ nguồn gốc.
- Chất lượng pin lưu trữ: Sử dụng cell pin tái chế hoặc pin lithium không đạt chuẩn, dẫn đến hiện tượng chai pin nhanh chóng chỉ sau 1-2 năm sử dụng, thậm chí gây nguy cơ cháy nổ cao.
Cam kết sản lượng “ảo”
Để dễ chốt hợp đồng, nhân viên tư vấn thường đưa ra con số sản lượng điện cực kỳ lý tưởng (tính theo số giờ nắng tối đa của mùa hè). Họ cố tình lờ đi yếu tố thời tiết mùa mưa, hiệu suất hao mòn tự nhiên của tấm pin và các góc khuất bóng do địa hình xung quanh.
Để hạn chế thiệt hại, chủ nhà cần chuyển từ nghe thuyết minh sang nhìn văn bản. Với linh kiện và pin lưu trữ, tuyệt đối không nhận hàng nếu không có mã Serial định danh rõ ràng trong hợp đồng và không kích hoạt được bảo hành điện tử chính hãng. Với sản lượng điện, hãy thẳng thừng từ chối các con số tính nhẩm ‘đếm cua trong lỗ’. Một đơn vị uy tín sẽ luôn tự tin xuất báo cáo kỹ thuật từ phần mềm PVSyst và sẵn sàng ký điều khoản giữ lại 10% ngân sách để bảo chứng cho sản lượng thực tế phát ra.
.jpg)
Rủi ro và lỗi kỹ thuật
- Đấu nối sai lệch pha giữa các đồng hồ điện: Với các hệ thống điện 3 pha hoặc hộ gia đình sử dụng nhiều đồng hồ, việc đấu nối không đồng bộ giữa các pha sẽ dẫn đến tình trạng pha thì dư điện phát lên lưới (không được ghi nhận sản lượng), pha thì thiếu điện vẫn phải mua từ điện lực với giá cao.
- Lỗi hệ thống chống phát ngược (Zero-Export): Hiện nay, việc phát điện dư lên lưới khi chưa có cơ chế mua bán rõ ràng có thể bị coi là vi phạm kỹ thuật. Nếu thiết bị chống phát ngược hoạt động không chính xác hoặc phản hồi chậm, dòng điện dư sẽ ngược về lưới, hệ thống điện lực sẽ quét thấy và có thể tiến hành xử phạt hoặc ngắt đấu nối.
- Chống thấm dột cẩu thả trên mái ngói/mái tôn: Đây là lỗi kỹ thuật cực kỳ phổ biến. Việc khoan đục để cố định khung giàn đóng chân đỡ (L-foot) nếu không được xử lý keo chuyên dụng, chống thấm nghiêm ngặt sẽ khiến phần mái nhà bị dột, thấm nước vào mùa mưa, gây hư hại nghiêm trọng kết cấu nhà ở.
Để hạn chế thiệt hại hoặc rủi ro, trước khi thanh toán hoặc đặt cọc cần xem xét
- Tiêu chuẩn linh kiện: Chỉ chấp nhận tấm pin đạt chuẩn Tier 1 (danh sách các nhà sản xuất uy tín nhất thế giới do BloombergNEF đánh giá).
- Giấy tờ pháp lý: Yêu cầu cung cấp đầy đủ chứng nhận CO/CQ (chứng nhận xuất xứ và chứng nhận chất lượng) của từng thiết bị (tấm pin, inverter, pin lưu trữ).
Làm rõ hợp đồng
- Bóc tách rõ ràng toàn bộ chi phí phát sinh (nếu có) trước khi ký.
- Cam kết sản lượng thực tế dựa trên phần mềm mô phỏng (như PVSyst) có tính đến hao mòn và vị trí địa lý thực tế.
- Quy định rõ trách nhiệm bảo hành: Đơn vị nào chịu trách nhiệm khi hệ thống gặp sự cố? Thời gian xử lý trong bao lâu?
- Nếu cần thiết nên chọn hệ thống có khả năng mở rộng linh hoạt về sau (inverter chịu được tải thêm pin, nâng cấp lưu trữ dễ dàng).
THEO KT&ĐS SỐ 240