Như sợi màu phiêu diêu

Chị vẽ phố, vẽ cầu, vẽ những đêm đông lạnh giá, những ngọn đèn và bình hoa tĩnh vật. Những bức tranh gợi nhớ. Những bức tranh mang lại cho người xem cái u hoài bảng lảng, một thời tràn ngập trên đất kinh kỳ quê tôi. Những bức tranh sơn dầu tông màu tối, có gì đó đối chọi với những bức tranh rực rỡ sắc màu của các họa sĩ phương Nam cùng triển lãm. Tôi ấn tượng bởi những tia sáng lóe lên trong tranh, bởi cái không khí rất khó giải thích mà chị tạo ra. Chỉ biết rằng có một cái gì đó rất sâu, rất trầm, thậm chí là một nỗi buồn khó gọi tên trong những bức tranh sẫm màu ngày ấy. Một nỗi xót xa, một niềm kiêu hãnh. Âm thầm, lặng lẽ mà quyết liệt. Xem tranh biết người. Nhưng xem tranh chị, tôi không chỉ thấy chị. Tôi thấy tôi, thấy vô vàn phận nữ, như chị như tôi, như bao phụ nữ đất Việt xưa và nay. Cũng là một trải nghiệm khá lạ của riêng tôi, khi “đọc” được những điều đó từ tranh phong cảnh và tĩnh vật của chị.
Sau đó, chúng tôi có rất nhiều lần triển lãm chung ở khắp mọi miền đất nước. Sức làm việc khủng khiếp của chị, có lẽ khó ai bì kịp với một số lượng tranh đồ sộ, mà tranh nào cũng dài hàng mét. Hầu như không có chất liệu nào xa lạ với chị. Những bức tranh màu nước và ký họa chì thời kỳ đầu êm ái, đầy cảm xúc với bố cục chặt chẽ, những bức sơn dầu phong cảnh và trừu tượng với bút pháp mạnh mẽ gai góc, những bức tranh hoa, đăc biệt là sen với chất liệu acrylics, mà chúng tôi gọi là “quậy phá tưng bừng”. Những bức tranh chất chứa nội tâm và tinh lực. Chúng tôi gặp nhau ở cùng niềm đam mê không bao giờ cạn với sen. Sen của chị không giống bất cứ sen của ai khác. Chất của chị, nhựa sống của chị tràn căng mặt vải, chảy theo những sợi chảy của màu, tạo ra những điểm nhấn trên hòa sắc tinh tế, tưởng như đầy tính toán, mà vẫn  đậm chất ngẫu hứng. Có những bức tranh khiến người xem rùng mình vì sự biến tấu của chuyển động, của ánh sáng liêu trai, của sự giằng xé trong tâm tưởng người vẽ. Tất cả trong hình hài của sen, một loài hoa vẫn hay được đóng khung trong những mỹ từ: thanh thiện, thanh thoát, miễn nhiễm. Trong những bức tranh sen gần đây, vẫn là cái triết lý về cuộc đời làm mê hoặc người xem qua những nhát tút tát, những sợi màu bay trên nền toan lụa, hay sơn điều thô mộc trên vải gai, nhưng dường như cái “quậy” đã mang  một sắc thái khác. Sen của Lan Hương luôn là những đóa sen bừng bừng sức sống, những đóa sen oằn mình trong nỗi niềm chất chứa, vừa có sự chân chất của một người xuất thân từ vùng quê điền giã, vừa có sự bùng nổ của một cuộc đời nhiều thăng trầm, nhưng không bao giờ thiếu đi nét cọ của tính nữ, những sợi dây đan chặt một khao khát thiết tha về cuộc đời bình an, hạnh phúc.

 

 

 

 

 

 

 

Họa sĩ Nguyễn Lan Hương là người luôn yêu thích sự thử nghiệm. Không chất liệu nào lọt vào mắt chị mà không lên tranh, từ toan lụa mong manh, tới bố gai, vải thô sần sùi, gốm thô, gỗ mộc, tường sơn chóc lở, tới sơn dầu, acrylics, màu nước, sơn mài, sơn điều. Tất cả đều làm chị đều say, đều khiến chị vẽ như chưa từng được vẽ. Cùng nhau đi sáng tác gốm, tôi mới chứng kiến hết nội lực và sự đam mê vô tận của chị đối với nghệ thuật. Nhìn chị rẩy màu lên những viên gạch gốm, tung tẩy đầy phóng khoáng, bạn đừng nghĩ đó là sự vô tình. Tôi chưa thấy ai nắm vững kỹ thuật nung, lường trước được khả năng biến đổi của màu sắc dưới nhiệt độ cao như chị. Những bức tranh gạch gốm là công trình của bao năm nghiên cứu thực tế, những tác phẩm hội họa đúng nghĩa, hoàn toàn khác xa với loại tranh đắp gốm mỹ nghệ mang tính mô phỏng thường thấy. Ít người cảm, càng ít người mua vì đặc tính khó treo và nặng của chúng, nhưng đối với chị, nào có quan trọng gì. Miễn là chị được phiêu, miễn là chị được biến đổi theo sự thiên biến của các sắc màu. Miễn là chị được vẽ.
Lan Hương không đóng khung mình trong đề tài và cả phong cách khi sáng tác. Dù đam mê chất liệu, nhưng với chị, tư tưởng của tác phẩm là tối thượng, kỹ thuật hay chất liệu cũng chỉ là phương tiện. Phàm những người đã dính đời mình vào màu vào cọ, không ai là không có những trăn trở, day dứt về thời cuộc, về cuộc đời mình, về những gì xung quanh. Nhiều bức tranh của chị mang đậm tính cá nhân, gắn với mọi hỉ nộ ái ố mà người vẽ đã trải qua. Và trên đường đời cũng như trên con đường nghệ thuật, người nghệ sĩ luôn đi tìm kiếm mình, tìm kiếm những gì là chân, là giả, qua sự sáng tạo của mình. Cuộc tìm kiếm ấy như một guồng quay mà ít người vẽ thoát khỏi nó. Chị cũng không là ngoại lệ. Những bức tranh trừu tượng thời gian gần đây của chị, tiêu biểu là hai bộ tranh mang tên Không gian và Những con đường, cho người xem cảm nhận rõ nét về điều nói trên. Trong những bức trừu tượng ấy, vẫn là thứ ánh sáng lóe lên hút hồn người xem, nhưng không gian trong tranh dường như đã yên bình hơn. Con đường tìm kiếm cái tôi vẫn còn dọc ngang bộn bề, nhưng dường như đến đích không còn bao xa. Những sợi màu vẫn đang cùng chị phiêu diêu.
Có những bức tranh mang tính trang trí cho một không gian nào đó, có những bức tranh kể chuyện và có những bức tranh làm người xem phải nghĩ mãi không thôi. Câu chuyện về hội họa của họa sĩ Nguyễn Lan Hương là câu chuyện đời của chị, của một nữ họa sĩ đã vượt lên mọi nghịch cảnh, để cháy hết mình với đam mê.
 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 148