Kiến trúc sư huyền thoại I.M.PEI qua đời ở tuổi 102

10/6/2019 - Thế giới kiến trúc
Tác giả: Phương Nguyên

Kiến trúc sư Ieoh Ming Pei, hay thường được gọi là I.M.Pei, đã ra đi vào ngày 16.5 vừa qua ở tuổi 102. Trước khi qua đời, ông đã kịp để lại cho thế giới cả một gia tài kiến trúc giá trị, phản ánh cho tầm nhìn đi trước thời đại và quan điểm trường tồn, vững chãi trước mọi sóng gió thời gian, cũng như dịch chuyển của xu hướng.

 

 

 

Ieoh Ming Pei (Bối Duật Minh) là một người Mỹ gốc Hoa, một trong những kiến trúc sư nổi tiếng nhất của nền kiến trúc hiện đại và thành công nhất ở thế kỷ 20. Trong suốt sự nghiệp của mình ông đã đạt được những giải thưởng cực giá trị về mặt chuyên môn như Pritzker (1983), Huy chương Vàng của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ AIA (1940), Huy chương Vàng của Viện Hàn lâm Anh... Hội đồng giám khảo của giải thưởng Pritzker đã dành cho I.M.Pei những lời tán dương: “Ông đã để lại cho thế kỷ những thiết kế nội thất và công trình đẹp nhất”. 
Sinh ra trong một gia đình giàu có ở Trung Quốc với cha là quản lý cấp cao ở ngân hàng và mẹ là một nhà thơ, nghệ sỹ sáo trúc, cậu bé Duật Minh ngay từ nhỏ đã nhận được sự hướng dẫn sát sao trên con đường học hành. Chuyện kể rằng I.M.Pei vốn đã là một đứa trẻ cực kỳ hiếu học và chăm chỉ, nhiều lần trong khi đợi cha hoàn tất xong công việc ở ngân hàng, cậu còn cầm cả sách bút ra tranh thủ học dưới ánh đèn đường. Khi gia đình chuyển đến định cư ở Mỹ, I.M.Pei bắt đầu theo học khoa kiến trúc tại Đại học Pennsylvania rồi tiếp tục lấy bằng thạc sĩ kiến trúc tại Học viện Kỹ thuật Massachusetts (MIT) vào năm 1940. Sự nghiệp học hành của ông tiếp tục tại Đại học Harvard, ông lấy bằng thạc sĩ kiến trúc thứ 2 và trở thành trợ lý giáo sư. I.M.Pei mở văn phòng kiến trúc đầu tiên vào năm 1955 và công ty đó vẫn hoạt động sôi nổi đến ngày hôm nay, dưới sự lãnh đạo của hai người con trai của ông: Chien Chung Pei và Li Chung Pei.
I.M.Pei là một trong những kiến trúc sư có ngôn ngữ thể hiện đặc biệt nhất, ông phối hợp các vật liệu đá, sắt, kính một cách tài tình và luôn thiết kế không gian dựa trên sự sắp xếp của các hình học cơ bản như: hình tam giác, hình tròn và hình vuông. Nhờ đó mà các công trình của ông luôn có vẻ ngoài trường tồn, chúng còn được đánh giá rất cao nhờ tính ứng dụng thực tiễn “náu” mình trong những hình hài vô cùng đậm chất thơ. Pei luôn tìm cách tối ưu lượng ánh sáng tự nhiên vào ban ngày và tăng sự phản chiếu ánh đèn lung linh vào buổi tối, các công trình luôn được đặt ở những vị trí đẹp nhất để đem lại tầm nhìn bao quát ra phía cảnh sắc thiên nhiên hoặc khung cảnh đô thị nhộn nhịp xung quanh.
Tuy theo đuổi chủ nghĩa hiện đại, nhưng I.M.Pei chưa bao giờ là một người ủng hộ tư duy về chủ nghĩa toàn cầu (Globalism), bởi theo ông kiến trúc nên phát triển thứ ngôn ngữ đặc thù theo từng bối cảnh riêng biệt. Ta không thể “đồng bộ hoá” mọi thứ khi mà phông nền lịch sử, thổ nhưỡng và nhu cầu nơi mỗi công trình tọa lạc là hoàn toàn khác nhau. Ông từng nêu quan điểm của mình: “Điểm quan trọng là tìm ra một thiết kế phù hợp về bối cảnh không gian, thời gian và mục đích công trình”. Trong một chuyến đi đến Trung Quốc vào năm 1974, ông thậm chí còn khuyến khích những kiến trúc sư Trung Quốc tập trung vào khai thác phông nền văn hoá của mình hơn là chạy theo những trào lưu đang thịnh ở phương Tây.
 
 
 
Kim tự tháp kính bảo tàng Louvre, Pháp Kim tự tháp bằng kính tại Paris khởi công từ năm 1985 và hoàn thành, ra mắt vào năm 1989. Tháp chính có chiều cao hơn 23m được ghép lại từ 673 miếng kính trông như đang lơ lửng giữa không trung. Kim tự tháp này cũng chính là lối vào của bảo tàng Louvre với hình ảnh mang hơi hướng viễn tưởng tương phản mạnh mẽ với quần thể kiến trúc xung quanh. Đây chính công trình đưa tên tuổi I.M.Pei lên hàng kiến trúc sư nổi bật trên thế giới, đồng thời cũng là công trình gây tranh cãi nhất trong sự nghiệp của ông. Ban đầu, rất nhiều người dân Pháp tỏ ý phản đối thiết kế này, vì thứ nhất: I.M.Pei không phải là người Pháp và thứ hai: họ lo sợ điểm nhấn hiện đại này sẽ phá vỡ tính cổ điển, vẻ đẹp uy nghi của bảo tàng. Vậy nhưng, bất chấp những lời chỉ trích, vị tổng thống đương nhiệm lúc bấy giờ là François Mitterand vẫn kiên quyết chỉ đích danh I.M.Pei là người thực hiện dự án. Và thời gian chính là câu trả lời rõ ràng nhất cho quyết định ấy. Ngày nay Kim tự tháp được xem như một trong những điểm nhấn kiến trúc nổi bật nhất của nước Pháp và cũng là minh chứng hùng hồn nhất cho tầm nhìn của I.M.Pei
 
 
Bảo tàng Nghệ thuật Trung Đông I.M.Pei thực sự có tài năng trong việc đưa chất liệu văn hóa vào trong các công trình của mình. Bảo tàng Nghệ thuật Trung Đông (hoàn thành năm 2018) ở Doha, Qatar này cũng chính là công trình văn hóa cuối cùng mà ông thực hiện. Pei đã phải mất gần cả năm trời để tìm hiểu về lịch sử kiến trúc Hồi giáo và văn hóa của vùng đất này. Ông tạo ra một tòa nhà trắng sứ nguy nga, mang hình khối hộp xếp chồng đặt trên một hòn đảo nhân tạo. Bảo tàng này được xem là bảo tàng Hồi giáo có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, ở đó trưng bày 800 tác phẩm nghệ thuật và lịch sử đến từ 3 lục địa, đặc trưng cho nền văn hóa Hồi giáo từ thế kỷ thứ 7-19
 
 
Tòa nhà Pei-Bau ở Đức mang phong cách đặc trưng của I.M.Pei thể hiện trong cách sử dụng vật liệu trong suốt, kết hợp cùng khung thép vững bền. Công trình có điểm nhấn đặc sắc là cầu thang cuốn lượn vòng đẹp mắt. Đây cũng là nơi tổ chức các triển lãm đương đại của bảo tàng
 

Sự kiên định trong quan điểm của I.M.Pei được thể hiện qua những thiết kế nhất quán. Dù là khách sạn, văn phòng, bảo tàng hay trường học thì chúng đều mang đường nét hình học vô cùng chuẩn xác với những khung hình đăng đối, những góc vuông vắn hay lượn xoáy hun hút. Khi ngắm nhìn tổng thể, các công trình đều mang hình khối trừu tượng và chứa đựng nét thẩm mỹ rất thơ nhờ vào cách ứng dụng vật liệu kính tạo độ trong suốt, phản chiếu, vững bền trước làn sóng dịch chuyển của xu hướng. Ông thường sử dụng lại hình thái kiến trúc truyền thống và làm mới chúng với kỹ thuật, vật liệu hiện đại, tạo nên sự tương phản đối lập vốn là nguồn gốc của tư duy đổi mới. I.M.Pei đặc biệt rất chú trọng đến việc sử dụng chất liệu văn hóa để làm nên cái “hồn” cho mỗi công trình. Ví dụ, khi xây dựng Bảo tàng nghệ thuật Hồi giáo ở Doha, Qatar, ông đã phải mất 9 tháng học hỏi và tìm hiểu về văn hóa, đặc điểm kiến trúc Ả Rập. Hay khi dựng nên Kim tự tháp kính ở Louvre ông đã tạo nên một sự liên kết vững bền với nguồn cội, bởi kim tự tháp là một trong những dạng hình kiến trúc sơ khai nhưng tiêu biểu nhất. Trong buổi trả lời phỏng vấn với tờ New York Times vào năm 2008, ông chia sẻ: “Những kiến trúc sư đương đại thường cố đem luồng gió hiện đại vào một công trình. Dĩ nhiên luôn có những sự quan tâm tới lịch sử, nhưng rất hời hợt. Tôi hiểu rằng thời thế đã thay đổi và chúng ta cũng phải thay đổi. Nhưng tôi lại không muốn quên thời điểm chúng ta khởi đầu. Kiến trúc bền vững luôn phải tuân theo cội nguồn của nó”.
Mời độc giả cùng chiêm ngưỡng những công trình nổi bật đã ghi danh vị kiến trúc sư huyền thoại I.M.Pei vào lịch sử. 
 
 
Chái nhà phía đông của Viện trưng bày nghệ thuật quốc gia Mỹ Tòa nhà mang kiến trúc góc cạnh độc đáo này được làm nên từ kính và đá hoa cương, hoàn thành vào năm 1978. I.M.Pei đã tạo điểm nhấn cho nơi này bằng những góc vạt mảnh, chính xác với phần sân trong hình tam giác vô cùng độc đáo. Công trình này là một sự mô phỏng cho khái niệm trường tồn mà I.M.Pei nhất mực tin tưởng
 
 
Tòa nhà Ngân hàng Trung Hoa (Bank of China Tower - BOC) Tòa nhà mang dáng hình hiện đại với những ô tam giác cắt xẻ kịch tính gợi nhớ đến những khối đa diện đã trở thành biểu tượng của đặc khu hành chính Hồng Kông. Tòa nhà hiện vẫn là trụ sở chính của Ngân hàng Trung Hoa, nổi bật giữa khu phố trung tâm với chiều cao 369m
 
 
Raffles City, Singapore Cụm công trình có tổng diện tích 370.000m2 này chính là một điểm nhấn của kiến trúc Singapore, nó là một tổ hợp khách sạn, văn phòng, khu thương mại sầm uất. Khối công trình mang đậm đường nét hình học khúc chiết này là một minh họa tiêu biểu cho lối tư duy đi trước thời đại của I.M.Pei. Dù trải qua bao nhiêu năm, Raffles City vẫn được xem là dấu ấn đáng nhớ của kiến trúc hiện đại tại Singapore và là quần thể công trình lớn nhất khu vực Đông Nam Á
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 157

Các tin khác