Frank Gehry và cuộc cách mạng về kiến trúc

 

 

 

 

Thời thơ ấu của Frank Gehry vốn không bình thường như những đứa trẻ khác. Khi những người bạn cùng lứa còn đang mải mê đá bóng, đạp xe thì ông đã tự mày mò xây dựng lên cả một thành phố theo trí tưởng tượng từ những mẩu gỗ góp nhặt ở xưởng của ông nội. Lúc những đứa trẻ còn chưa phân biệt nổi thế nào là đồng, gang, thép thì ông đã tự rèn luyện cho mình khả năng cảm nhận vật liệu tuyệt vời khi phụ việc tại cửa hàng ngũ kim của gia đình. Niềm đam mê kiến trúc và trí tưởng tượng của ông đã được tôi luyện qua những tháng ngày thơ ấu như thế đó, và dần dần chúng trở thành tiền đề cho ông phát triển sự nghiệp theo cách rất riêng sau này.
Frank Gehry sinh ra trong một gia đình người Ba Lan gốc Do Thái. Vậy nên từ nhỏ ông đã thấm nhuần những triết lý, kinh nghiệm quý báu mà tổ tiên truyền lại qua quyển sách Tahmud. Nhờ vậy mà ông đã sớm định hình được hướng đi tương lai của mình là đẩy xa giới hạn - phá bỏ những khuôn mẫu, rằng khi hiểu được lịch sử rồi ta hoàn toàn có thể tạo nên lịch sử mới. Khi gia đình chuyển đến Mỹ sinh sống (1949) Gehry đã có cơ hội được tiếp cận với nền giáo dục tiên tiến để theo đuổi con đường mơ ước. Ông tốt nghiệp khoa Kiến trúc của đại học California và theo học thêm những khóa học về đô thị tại trường đại học Harvard. Vậy nhưng, những gì học được trên giảng đường không thực sự giúp định hình nên phong cách của ông, mà chính là sự ảnh hưởng từ hội họa đương đại cùng tư tưởng sáng tạo tự do đã làm điều đó, khi các khuôn mẫu quy ước truyền thống được phá bỏ để tạo nên những gì đột phá, mới mẻ hơn.
Frank Gehry cũng được truyền cảm hứng từ hai kiến trúc sư ông yêu thích là Frank Lloyd Wright (với cách xử lý mặt bằng bất đối xứng) và Alvar Aalto (với cách phô diễn các hình khối tự do). Dễ có thể thấy các công trình đặc sắc của Frank Gehry đều là sự hòa trộn có cân nhắc của hai cách xử lý này. Chúng được định hình rõ theo trường phái giải tỏa kết cấu mà ông theo đuổi, khi những tòa kiến trúc được mang những hình dáng lạ kỳ, mềm dẻo và vươn mình ra khỏi khuôn khổ cứng nhắc về kiến trúc trước đó. Ở chúng có vẻ đẹp của sự thô ráp, đôi phần dở dang, bởi Frank Gehry muốn gởi gắm thông điệp rằng ông cho tòa nhà một cái kết mở nên thế giới có thể tiếp tục tương tác cùng nó. Đó là sự kết nối giữa kiến trúc và đời sống mà ông luôn muốn nhấn mạnh qua những tác phẩm của mình.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Các chủ đề sáng tác của ông thay đổi qua từng thời kỳ nhưng đều tập trung nhấn mạnh vào hình thái công trình. Ông đi từ luận điểm “segmentation” (sự phân rã) tòa nhà được chia thành những khối có công năng riêng biệt; “assemblage” (sự lắp ghép) để chỉ các công trình đa dạng về vật liệu, được kết nối với nhau theo mảng; và cuối cùng là “singularity-unit” (khối độc lập) như các công trình ấn tượng mang kiểu dáng điêu khắc, tỏa sáng riêng lẻ. Nhưng tựu trung lại, chúng vẫn mang đặc điểm của trường phái giải tỏa kết cấu với  không gian biến dạng, cảm giác không liền mạch và phân tán. Khi đứng giữa muôn vàn những khuôn nhà khác, chúng sẽ nổi bật lên hết thảy như một kẻ dị biệt - khác lạ và đặc sắc như chính cha đẻ của chúng vậy.
Các công trình nổi tiếng nhất của Frank Gehry gồm có: ngôi nhà của chính ông tại Santa Monica, nhà hát Walt Disney (Los Angeles, Mỹ), The Dancing House (Cộng hòa Séc), Bảo tàng Guggenheim (Bilbao, Tây Ban Nha), tác phẩm Fabriktrasse, hay cao ốc 8 Spruce Street. Trong đó, căn nhà ở Santa Monica là bước khởi đầu mới mẻ giúp ông thu hút sự chú ý của giới kiến trúc, nhưng phải đến công trình bảo tàng Guggenheim thì tên tuổi ông mới trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới. Các tòa nhà này là những tổng thể kết hợp mới lạ của các vật liệu ông yêu thích như kính, thép trên nền kết cấu bê tông. Ở chúng có nét đẹp công nghiệp mới đầy vững chãi mạnh mẽ nhưng cũng không kém phần uốn lượn, bay bổng khi có sự phô diễn của những đường cong, nếp gấp vô cùng táo bạo. 
Có thể nói, Frank Gehry không chỉ là người đạt được những thành tựu xác lập cho trường phái giải tỏa kết cấu, ông còn trở thành biểu tượng, niềm cảm hứng cho các thế hệ kiến trúc sư sau này: khuyến khích họ đi con đường khác biệt của riêng mình, tin vào sự dẫn lối của trí tưởng tượng và hãy bứt phá để thành công, rằng hãy cứ “dị” nếu bạn nguyên bản bởi đó sẽ là thứ giúp bạn làm nên lịch sử của riêng mình.