Sự thay đổi chiều cao của trần nhà và sự mở thông của phòng ngủ tầng 2 đã cho phép ánh sáng ban mai đi vào được không gian sinh hoạt chung. “Với tất cả cây xanh, không khí và khí hậu mát mẻ với nước chảy xung quanh, chúng tôi thực sự cảm thấy như sống trên một ốc đảo với tất cả các điều kiện thuận lợi ở trung tâm thành phố. Buổi sáng thức dậy đi tắm, thư giãn, làm việc, nấu nướng và chợp đi một giấc, đó là tất cả những điều thú vị trong ngôi nhà của chúng tôi” Richard Wong (chủ nhà)
Những bức tường “xanh” được sử dụng ở đây đến từ kỹ thuật trồng vườn mới. Chúng có thể được đặt ở trong nhà hay ngoài trời. Ngoài tính trang trí như một bức tranh “sống” thay đổi cùng thời gian chúng còn có hai tác dụng quan trọng khác nữa là chống nóng và chống tiếng ồn. Tính cho đến nay đã có nhiều phương pháp sản xuất kiểu tường này. Ở đây chúng được tổ hợp bởi những tấm panel bằng sợi thuỷ tinh theo dạng túi nhỏ. Mỗi túi dành cho một cây chứa đựng một loại chất hữu cơ có khả năng giữ được nhiều nước. Những tấm panel này được chuẩn bị trước ba tháng tại xưởng sản xuất và có thể thay đổi kích thước tuỳ theo từng công trình. Chỉ cần một lớp chống thấm là chúng có thể được gắn lên tất cả các loại tường. Một hệ thống đường ống nước được đặt ngầm trong những tấm panel sẽ tưới cây theo thời gian đặt trước. Toàn bộ nước mưa thu từ mái nhà được đưa vào cùng hệ thống này.
Ngôi nhà nằm trong một thửa đất rộng và dài khoảng 6x22m. Gia đình bao gồm một đôi vợ chồng cùng với ba người con ở tuổi thiếu niên và một người giúp việc. Mong muốn của họ là có được các không gian riêng tư cho các thành phần trong gia đình nhưng cũng không vì thế mà hoàn toàn biệt lập. Điều quan trọng là họ phải ở gần gũi với thiên nhiên, để được sống lại những kỷ niệm thời thơ ấu của ông bà chủ nhà.
Công trình được thiết kế như một sự sắp đặt ba chiều của phong cảnh, nơi những không gian sống được đưa vào bên trong. Ngôi nhà có ba tầng với tầng 1 dài nhất bao gồm những không gian sinh hoạt chung, tầng 2 và tầng 3 xây thụt vào dành cho buồng ngủ và buồng tắm. Bản sàn tầng 2 và tầng 3 được xây cách hai tường bên 1m để ánh sáng tự nhiên xuống được tầng 1 và cũng là nơi thông gió cho nhà, cũng như tạo ra các tầm nhìn theo phương đứng. Để tạo thêm sự liên kết theo chiều đứng, một giếng trời được lấy thông suốt ba tầng. Từ đó những tầm nhìn đan chéo trong không gian làm cho ngôi nhà thoáng đãng hơn và tạo ra nhiều cơ hội liên kết giữa mọi người trong nhà với nhau hơn.
Ngôi nhà hoàn toàn hướng ngoại với toàn bộ mặt tiền mở rộng ra ngoài đường. Sự xuyên suốt trong không gian ấn tượng nhất ở tầng 1, bao gồm những chức năng như không gian đón khách, phòng ăn và không gian sinh hoạt chung, tất cả được phân chia bởi những bức tường “ảo” là những phần tử của thiên nhiên. Để tăng thêm sự xuyên suốt này, không gian giữa trong nhà và ngoài sân chỉ được ngăn bởi những tấm cửa trượt mảnh tổ hợp bởi khung thép và những sợi cáp căng. Vì thế ta mất hoàn toàn cảm giác giới hạn giữa trong nhà và ngoài đường.
Ý tưởng sống cùng thiên nhiên mạnh nhất được tìm thấy ở không gian sinh hoạt chung. Hai bức tường “xanh” hai bên chạy hết chiều cao và bức tường sỏi vuông góc với chúng thông thẳng lên trên mái hứng những hạt nước mưa chảy xuống tận sàn nhà.
Sự cấu trúc của không gian kết hợp với sự sum suê của cây cối và nước đã tạo ra một vùng vi khí hậu mát trong nhà, nơi luôn có ánh sáng và gió tự nhiên. Ngôi nhà giống như khu rừng nhiệt đới không chỉ đã loại bỏ đi máy điều hoà, giảm rất nhiều ánh sáng nhân tạo mà còn toát lên một âm hưởng rất gần gũi và thân thiện.
Chưa bao giờ người ta nói đến kiến trúc sinh thái nhiều như những năm gần đây, sự huỷ diệt của con người đối với thiên nhiên đã làm cho trái đất có những vết thương không thể chữa nổi. Nhiều giải pháp kỹ thuật mới vẫn luôn được tìm ra để cải thiện cuộc sống. Nhưng khi nói nhiều đến kỹ thuật thì nghệ thuật như bị bỏ rơi, mà kiến trúc được cấu thành bởi hai nhân tố đó. Trong ngôi nhà Jalan Elok, kiến trúc sư Chang Yong Ter đã thành công cả hai lĩnh vực, anh đã biết sử dụng kỹ thuật để đáp ứng nghệ thuật. Hơn nữa việc tái tạo thiên nhiên để hoà cùng nhịp sống với con người là một giá trị cần phải hướng tới.
Sự tác động của con người vào thiên nhiên luôn là một đề tài rất nhạy cảm, chúng ta sống không thể thiếu thiên nhiên nhưng với một xã hội tiêu thụ như hiện nay đã làm cho nhu cầu của con người ngày một gia tăng ảnh hưởng rất lớn tới chúng. Thiên nhiên không phải là nguồn tài nguyên vô tận, chúng ta đang huỷ hoại chúng hay chúng ta biết cách sử dụng chúng đúng nghĩa để phục vụ cho con người. Đó là câu hỏi không chỉ còn đặt ra cho những nhà khoa học mà là trách nhiệm của mỗi cá thể sống trên trái đất này. Nghĩ tới thiên nhiên cũng như nghĩ tới thế hệ tương lai của con em chúng ta.
Sự sắp đặt của cây cối đã gửi đi một thông điệp rõ ràng ở bên ngoài mặt tiền ngôi nhà. Sự trung chuyển không gian từ ngoài vào trong được xử lý theo từng cấp, tường rào là những cánh cửa trượt bằng dây cáp được đặt lùi vào trong 2,5m để lại một khoảng sân kề vỉa hè. Cách bố trí này theo yêu cầu của chủ nhà luôn muốn ngôi nhà rộng mở để đón tiếp hàng xóm (ảnh trái) Sự tổ hợp của những phần tử kiến trúc cho phép những tầm nhìn đan chéo trong không gian làm cho ngôi nhà thoáng đãng hơn và tạo ra nhiều cơ hội liên kết giữa mọi người trong nhà với nhau hơn
Đây là một trong những không gian thành công của ngôi nhà, vừa là bếp, vừa là không gian đón khách, nửa trong nhà, nửa ngoài đường. Cùng với sự sắp đặt của cây cối đã càng làm tăng thêm tính cách đặc biệt của không gian này
Một khung cảnh nhìn từ phòng ăn vào không gian sinh hoạt chung. Độ cao của trần nhà thay đổi giữa hai không gian này
Một cảnh nhìn từ không gian sinh hoạt chung. Ánh nắng buổi chiều chiếu lên bức tường xanh
Giếng trời và các phòng ngủ ở tầng 2, 3. Sự liên hệ giữa khối và không gian, cùng với sự dàn cảnh của thiên nhiên
Một số cảnh trong nhà. Cầu thang được làm bằng những nan gỗ cho phép gió và ánh sáng xuyên qua
Bức tường sỏi ở sau nhà cũng trở thành một phần tử thiên nhiên quan trọng. “Tất cả các phòng đều có hướng nhìn về cây xanh, sự yên tĩnh của tinh thần được thấy rõ khi những khoảng xanh nắm bắt được sự thay đổi của ánh sáng trong ngày” Richard Wong, chủ nhà phát biểu. Phòng của Tommy ở tầng 2
Sự liên hệ của không gian. Phòng tắm được thông gió tự nhiên và cũng gần cây xanh
Cảm nhận của chủ ngôi nhà Jalan Elok
KTS Vũ Hoàng Sơn phát hiện ra ngôi nhà Jalan Elok rất tình cờ khi thấy nó được xuất bản trong cuốn Singapore House của Robert Powell (người viết nhiều sách về kiến trúc nhiệt đới vùng Đông Nam Á). KTS Vũ Hoàng Sơn nghĩ ngay đây là một cơ hội rất tốt để giới thiệu đến bạn đọc KT&ĐS. Sau vài lần trao đổi email, KTS Chang Yong Ter, người thiết kế căn nhà cũng hưởng ứng và cho rằng đây là một kinh nghiệm nên chia sẻ trong thiết kế nhà ống ở những khu đô thị dày đặc. KTS Vũ Hoàng Sơn viết: “Tôi xin cảm ơn anh đã cung cấp tất cả các dữ liệu cần thiết để tôi hoàn thành bài viết này. Cùng là kiến trúc sư, tôi thấy còn một điều đúng đắn ở nơi anh là anh luôn có trách nhiệm với những người sống trong công trình của mình khi chúng đã hoàn thiện bằng cách thường xuyên qua lại thăm hỏi, và để từ đó rút ra kinh nghiệm”. KT&ĐS giới thiệu nguyên văn bức thư của ông bà chủ nhà Jalan Elok. Bản dịch của KTS Vũ Hoàng Sơn.
Các phần tử thiên nhiên mới là bản chất của cuộc sống, còn ghế sofa chỉ là phụ, có thể thay đổi theo gu của từng gia đình
Ngôi nhà Jalan Elok đã mang đến một cơ hội tốt cho cuộc sống ở trung tâm đô thị. Chúng tôi có thể tận dụng được tất cả các ưu điểm thuận lợi ở thành phố và ba người con của chúng tôi có đủ các điều kiện đi lại thuận tiện dễ dàng.
Tuy nhiên, sống ở trung tâm thành phố phải chịu một số thoả hiệp; thứ nhất là chúng tôi không được sống ở vùng có nhiều cây xanh; thứ hai là ở trung tâm bao giờ cũng nóng hơn vùng ngoại ô nên ngôi nhà sẽ bị ảnh hưởng; thứ ba là diện tích đất không được rộng. Với những mối lo ngại đấy chúng tôi đã đề nghị KTS Chang Yong Ter đặt nhiều cây xanh để chúng có thể tạo ra hiệu ứng mát trong nhà. Chúng tôi không thích máy điều hoà nhiệt độ vì chúng không tốt cho sức khoẻ và có hại cho môi trường.
Ngoài ra, chúng tôi cũng muốn vừa đủ không gian cho sáu người, hai vợ chồng cùng ba con và một cô giúp việc. Các không gian bảo đảm sự riêng tư nhưng cũng không hoàn toàn chia rẽ. Người con cả của chúng tôi sắp đi học đại học xa nhiều năm nên căn phòng của nó sẽ trở thành phòng làm việc hay phòng dành cho khách. Nên phải xem xét vị trí của căn phòng này.
Một điều đặc biệt nữa, theo điều luật của nhà ống trong thành phố thì ngôi nhà không được xây hết thửa đất mà phải lùi lại 2m phía sau nhà. Bức tường rào phải có chiều cao ít nhất 4m là một thách thức để làm sao có thể tận dụng được nó triệt để.
Sau hai năm sống trong ngôi nhà chúng tôi rất hài lòng nói với KTS Chang Yong Ter rằng tất cả mọi yêu cầu đặt ra đã được đáp ứng.
Chúng tôi sống trong lòng thành phố ở một ngôi nhà có diện tích cây xanh nhiều gấp rưỡi diện tích đất. Bức tường xanh chạy thẳng lên tầng ba cùng ao nước ở không gian sinh hoạt chung đã làm mát cho toàn bộ khu nhà. Cộng thêm vào đó là bức tường rào phía sau đã được tận dụng triệt để, nó là một bức tường nước khổng lồ và trở thành một phần tử của không gian sinh hoạt chung. Ngôi nhà hầu như không có tường đáy, còn ngoài mặt tiền có các chỗ trống của cửa kính nên vì thế luôn luôn có một luồng gió thổi xuyên qua nhà. Luồng gió này được làm mát khi thổi qua cây xanh và ao nước. Khu sinh hoạt chung không cần dùng máy điều hoà và chúng tôi chưa bao giờ có cảm giác cần đến chúng. Sự thay đổi nhiệt độ cảm thấy rõ giữa trong và ngoài, nhiều khi vào buổi tối chúng tôi còn thấy lạnh.
Ánh sáng tự nhiên luôn hiện diện ở trong nhà khi KTS Chang Yong Ter đã biết sử dụng nó theo hướng đông tây của thửa đất. Vào buổi sáng những tia nắng ban mai chiếu xuyên qua buồng ngủ ở tầng hai vào tận đáy nhà ở không gian sinh hoạt chung. Từ trưa đến chiều ánh sáng tràn vào giếng trời và ở hai bên của ngôi nhà theo những bức tường xanh. Những hôm trời nắng không gian sinh hoạt chung hoàn toàn được chiếu sáng, và chúng tôi có thể đoán được giờ trong ngày khi quan sát ánh sáng ở nơi đây. Trong khi đó thì không khí luôn được giữ mát bởi những bức tường xanh và ao nước. Chúng tôi luôn cảm thấy thư giãn và có thể chợp mắt trong không gian sinh hoạt chung tại bất kỳ thời điểm nào trong ngày.
Tất cả các phòng đều có hướng nhìn về cây xanh, sự yên tĩnh của tinh thần được thấy rõ khi những khoảng xanh nắm bắt được sự thay đổi của ánh sáng trong ngày. Đôi khi chúng tôi còn thấy những con chim và cả những chú sóc tìm vào nhà theo bức tường xanh.
Tất cả các phòng tắm được thông thoáng tự nhiên và gần cây xanh. Chúng không bao giờ bị ẩm, đó là nơi mà chúng tôi cũng thường lui tới. Luôn luôn có một luồng gió nhẹ thổi qua đây, phòng tắm ở tầng ba có nhiều tia nắng nhất, nhiều khi chúng tôi có cảm giác được tắm nắng mặt trời ở đây.
Tủ bếp đặt ở phía ngoài tầng một, được che ở phía trên nhưng hoàn toàn mở rộng ra không gian và được thông thoáng tự nhiên. Chúng tôi không thấy mỡ bám xung quanh mặc dù không cần sử dụng máy hút mùi. Và một lần nữa, chúng tôi nấu bếp dưới ánh sáng tự nhiên.
Chúng tôi có bốn nơi để ăn tuỳ theo thời gian trong ngày và tuỳ theo số lượng người trong gia đình. Chúng tôi có thể ăn ngay ở bếp trong không gian đón khách dưới ánh sáng tự nhiên, chúng tôi có thể ngồi ở bàn “cửa sổ” (một dạng tủ tường) giới hạn giữa phòng ăn và không gian đón khách khi chúng tôi muốn quan sát đường phố. Lúc nào cần nghi thức thì chúng tôi lui tới không gian ăn ở bên trong. Buổi tối chúng tôi có thể ăn và vui chơi ở sân thượng, những bức tường xanh ở đây luôn giữ cho mái nhà được mát.
Thực sự ngôi nhà có một cảm giác thoải mái và nhẹ nhàng. Trần nhà nâng cao, giếng trời, cây xanh, các không gian rộng rãi và liên hệ với nhau. Tất cả các yếu tố đó đã liên kết tạo nên một bầu không khí thoáng đãng dễ chịu, mặc dù khoảng cách các phòng vẫn ở gần nhau vì thửa đất nhỏ. Mỗi không gian sống đều được mở rộng để tạo cảm giác thoáng, chúng được ngăn với nhau bởi giếng trời và cây xanh. Việc sử dụng chiều cao trần nhà khác nhau đã mang đến cảm giác riêng tư hay cộng đồng. Không bao giờ có cảm giác quá nhiều người trong nhà, ngay cả khi gia đình tiếp đón bốn người bạn của con chúng tôi. Với tất cả cây xanh, không khí và khí hậu mát mẻ với nước chảy xung quanh, chúng tôi thực sự cảm thấy như sống trên một ốc đảo với tất cả các điều kiện thuận lợi ở trung tâm thành phố. Buổi sáng thức dậy đi tắm, thư giãn, làm việc, nấu nướng và chợp đi một giấc, đó là tất cả những điều thú vị trong ngôi nhà của chúng tôi. Richard & Clara
Các túi cây giữ nước cũng làm tăng độ mát cho bức tường
Theo TC kiến Trúc & Đời Sống số 56-57 (2011)