Vòng Tròn Phương Đông: Triển lãm cá nhân lần 1 của họa sĩ Phạm Duy Hoàng

22/12/2025 7:00 - Chuyên đề

Tác giả: Kiến trúc & Đời sống - Tác giả Ông Mè (Ome)

Vòng Tròn Phương Đông tiếp cận hội họa từ cấu trúc tạo hình hơn là câu chuyện hay biểu tượng. Trong loạt tranh trừu tượng biểu hình này, Phạm Duy Hoàng lấy vòng tròn làm chủ thể trung tâm, triển khai bằng những lớp nét chồng lên nhau, nén – giãn không gian và sắc độ. Liên hệ với tư duy hình học trong kiến trúc chỉ xuất hiện như một tầng đọc mở, giúp người xem nhận ra cách nghệ sĩ tổ chức mặt phẳng tranh có tính hệ thống. Trọng tâm của triển lãm vẫn là hội họa: một thực hành bền bỉ với hình, màu và nhịp điệu thị giác.

Triển lãm Vòng Tròn Phương Đông đánh dấu lần ra mắt cá nhân đầu tiên của họa sĩ Phạm Duy Hoàng, giới thiệu một chuỗi tác phẩm hội họa được thực hành liên tục trong nhiều năm. Đây là một triển lãm trừu tượng biểu hình, trong đó vòng tròn giữ vai trò chủ thể tạo hình, được triển khai qua nhiều biến thể khác nhau của nét, mảng, sắc độ và cấu trúc lớp.

Họa sĩ Phạm Duy Hoàng

Không tiếp cận “phương Đông” như một đề tài hay hệ biểu tượng văn hóa, Phạm Duy Hoàng chọn cách làm việc trực diện với hội họa. Ở đây, “phương Đông” không phải là dấu hiệu nhận diện, mà là một cách tổ chức cảm giác thị giác: khép - mở, lặp - biến, nén - giãn. Tranh không kể chuyện, không minh họa triết lý, mà đặt người xem vào một trường thị giác nơi hình và màu vận hành theo nhịp điệu riêng.

Trong Vòng Tròn Phương Đông, vòng tròn không đóng vai trò họa tiết trang trí hay yếu tố điểm xuyết. Nó là trục tạo hình chính, xuất hiện xuyên suốt các tác phẩm với nhiều cấp độ hiện diện khác nhau. Có bức vòng tròn hiện ra rõ ràng, chiếm lĩnh bố cục; có bức nó bị che lấp bởi những lớp nét chồng chéo; có bức vòng tròn chỉ còn tồn tại như một dư ảnh thị giác, được gợi lên từ chuyển động của màu sắc.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách Phạm Duy Hoàng xử lý vòng tròn bằng những lớp nét chồng lên nhau, tạo nên bề mặt tranh giàu nhịp điệu. Nét không nhằm mô tả hình thể, mà hoạt động như một trường lực, nơi vòng tròn vừa được xác lập, vừa bị phá vỡ, rồi lại được tái cấu trúc trong cảm nhận của người xem.

Bất kham

Bí tích

Bữa tiệc ly

Trừu tượng nhưng không vô định

Dù làm việc trong địa hạt trừu tượng, tranh của Phạm Duy Hoàng không rơi vào trạng thái mơ hồ hay ngẫu hứng. Các tác phẩm cho thấy sự kiểm soát rõ ràng về bố cục, sắc độ và nhịp điệu. Màu sắc được tổ chức theo hướng tiết chế, tránh cao trào thị giác, tạo nên cảm giác chuyển động chậm và liên tục.

Theo giám tuyển triển lãm, họa sĩ Phan Trọng Văn, điểm đáng chú ý của loạt tác phẩm nằm ở tính kiên trì và nhất quán trong thực hành: “Điều đáng chú ý trong triển lãm là sự kiên trì của tác giả với duy nhất một biểu tượng - vòng tròn - nhưng lại liên tục thay đổi sắc độ, cấu trúc lớp, và cách tổ chức ánh sáng. Qua 27 bức tranh, người xem có thể thấy một chuỗi thực nghiệm… Nhờ đó, triển lãm tạo ra cảm giác đồng bộ nhưng không trùng lặp, thống nhất nhưng không đơn điệu”. Chính sự lặp lại có kiểm soát này giúp triển lãm hình thành một tổng thể liền mạch, nơi mỗi tác phẩm vừa đứng độc lập, vừa là một phần của tiến trình dài hơi”…

Căn lành

Chân dung

Duyên khởi

Không gian trong Vòng Tròn Phương Đông không được kiến tạo bằng phối cảnh hay chiều sâu truyền thống. Thay vào đó, chiều sâu được hình thành từ chồng lớp thị giác: lớp màu, lớp nét, lớp thời gian của quá trình vẽ. Người xem không “đi vào” không gian tranh, mà bị giữ lại trên bề mặt, nơi mọi chuyển động đều diễn ra ngay trước mắt.

Ở tầng đọc phụ, có thể nhận ra một sự tương đồng nhất định với cách tư duy không gian trong kiến trúc - đặc biệt là tư duy tổ chức mặt phẳng và nhịp điệu lặp. Tuy nhiên, mối liên hệ này chỉ mang tính gợi mở. Tranh của Phạm Duy Hoàng trước hết vẫn là tranh, được xây dựng từ cảm giác thị giác, không phải từ mô hình hay sơ đồ hình học.

Giao cảm

Hành trình phương Đông

Hạnh ngộ

Ở bình diện kỹ thuật, Vòng Tròn Phương Đông cho thấy Phạm Duy Hoàng làm chủ ngôn ngữ sơn dầu như một vật liệu tạo hình thực thụ. Tác giả vận dụng linh hoạt các lớp sơn dày - mỏng, đặc - loãng, đan xen giữa những mảng màu được đắp nặng và các lớp phủ mỏng, trong suốt, tạo nên chiều sâu thị giác không dựa vào phối cảnh. Nét vẽ được chồng lớp có chủ ý, để lộ quá trình thao tác, khiến bề mặt (surface) trở thành nơi tích tụ của thời gian và hành động. Chính sự kiểm soát nhịp độ giữa các lớp sơn này giúp vòng tròn không bị đóng khung thành hình thức trang trí, mà luôn hiện diện như một cấu trúc đang vận động trong không gian tranh.

Nhận xét về triển lãm, họa sĩ Nguyễn Hữu Hiếu – người bạn học cùng lớp mỹ thuật năm xưa với Phạm Duy Hoàng - cho rằng loạt tranh này không đưa ra phán xét: “Điều đáng chú ý là loạt tranh không hề đưa ra phán xét. Không có ranh giới thiện - ác, giác ngộ - mê lầm, đúng - sai. Chúng không rao giảng, cũng không an ủi. Tranh đặt người xem vào trạng thái đối diện: Đối diện với vòng lặp, với tồn tại, với những cấu trúc vô hình đang điều khiển hành vi và lựa chọn của chính mình”.

Nhận định này cho thấy rõ tinh thần của Vòng Tròn Phương Đông: Tranh không giải thích, không hướng dẫn cảm xúc, mà mở ra một không gian cảm thụ, nơi người xem tự tìm vị trí của mình.

Khất thực

Kiếp nạn

Lệ xanh

Một thực hành hội họa bền bỉ

Trong bối cảnh mỹ thuật đương đại ngày càng ưu tiên hình ảnh dễ đọc và hiệu ứng nhanh, lựa chọn của Phạm Duy Hoàng là một lựa chọn không dễ. Anh không mở rộng đề tài, không thay đổi hình thức liên tục, mà đi sâu vào một cấu trúc tạo hình duy nhất, thực hành bền bỉ để kiểm nghiệm khả năng biểu đạt của nó.

Vòng Tròn Phương Đông vì thế không phải là triển lãm để xem lướt. Nó đòi hỏi người xem chậm lại, quan sát sự khác biệt tinh vi giữa các tác phẩm, và chấp nhận sự im lặng của hình ảnh. Vòng tròn ở đây không phải là câu trả lời, mà là một hình thể được lặp lại đủ lâu để người xem tự hình thành câu hỏi của riêng mình.

Saigon ngày 20.12.2025

Ông Mè (Ome)