Tập trung vào chuyển động của hình khối và khả năng đối thoại của vật liệu với không gian tự nhiên, Hoàng Tường Minh kiến tạo một cấu trúc thị giác vượt khỏi ràng buộc hình học truyền thống. Nơi hình khối không còn bị giới hạn bởi chính nó, mà trở thành một thực thể đang vận động, thở cùng gió, ánh sáng và cảnh quan “khu vườn Đại Lải”. Không giới hạn không chỉ phô diễn kỹ thuật và tư duy tạo hình chững chạc, mà còn làm rõ cách Hoàng Tường Minh định nghĩa điêu khắc như một trải nghiệm không gian tổng hoà giữa vật chất, cơ thể và môi trường.
Ta vẫn quen nhìn dây thép gai như biểu tượng của bạo lực, chiến tranh, giam cầm. Nhưng ở đây, dây gai không siết kín trụ. Nó lỏng, nó đứt đoạn, nó như những ý nghĩ vụn, những sợ hãi không gọi tên được, nhưng ai cũng mang trong người. Có thể nói, Hoàng Tường Minh không hàn dây gai như một đối tượng trang trí, chỉ người thực hành mới biết cảm giác: lạnh lùng - buốt - rát tay - nhưng rất tỉnh. Cái tỉnh ấy chính là tự do.
“Không Giới Hạn” không phải là vượt thoát - mà là dám bước qua
Tự do không bao giờ là khái niệm dễ nắm bắt, nhưng ở tác phẩm này, tự do không hiện ra như một đích đến, mà như một hành động đang diễn ra và đứng đối diện với chính mình. Tác phẩm không có người nhưng lại đầy người, một người đang cố thoát khỏi dây gai hoặc một người đã thoát, hoặc một người đang do dự. Tất cả những trạng thái ấy tồn tại trong tác phẩm và người xem tự chọn mình đang ở đâu…
Hoàng Tường Minh là dạng nghệ sĩ không cần nói nhiều. Không cần tô triết lý lên mặt tác phẩm. Anh làm việc với chất liệu sắt, thép, inox, kim loại… như làm việc với da thịt: chậm - chắc - và biết nó đau ở chổ nào... Điêu khắc của anh không phải loại đi vào thẩm mỹ trang trí, cũng không phải loại triết học phô trương. Nó là điêu khắc của người từng trải, người đã nhìn thấy nhiều giới hạn, nhiều ngưỡng cửa, nhiều lần bước qua - nhưng không hề kể lại như một chiến thắng. Chỉ là một sự nhận thức: “Tự do phải tự mình cắt lấy”.
Đặt giữa không gian mở của bảo tàng Flamingo Đại Lải, nơi cây, gió và hồ nước tạo một trường năng lượng tự nhiên, tác phẩm trở nên đối thoại với thiên nhiên theo một cách rất riêng. Khối thép - tưởng chừng cứng, nặng, bất động - lại trở thành dấu lặng giữa chuyển động của gió và ánh sáng. Lúc nắng lên, bề mặt inox phản chiếu như một làn hơi; lúc chiều xuống, dây gai in bóng dài như vết thời gian. Không gian không làm mềm tác phẩm. Nhưng nó cho ta khoảng thở để đứng lại mà nhìn và nó không khuyên ta phải phá tung mọi thứ, chỉ nhắc ta có những giới hạn không ai đặt ra cho ta cả, mà chính ta đã tự xây và cũng chỉ chính ta mới tháo được.
Điều làm tác phẩm có trọng lực không phải ở biểu tượng thép gai - thứ đã quá quen trong lịch sử chiến tranh và kiểm soát - mà là ở việc đảo ngữ nghĩa của nó. Trong tác phẩm này, thép gai không còn là rào cản, mà lại chính là động tác mở đường, nó là lát cắt cần thiết. Nhiều giới hạn không nằm bên ngoài, mà nằm trong chính cách ta nhìn bản thân mình. Hoàng Tường Minh làm điêu khắc bằng hành động, không bằng câu chuyện.
Anh không diễn giải bằng biểu tượng giáo điều. Anh đặt chất liệu vào tình thế đối kháng để tư tưởng tự bật lên. Người xem đứng trước tác phẩm sẽ thấy trọng lượng và trọng lượng ở đây không chỉ là 1.300kg kim loại, mà là sức nặng tâm lý, cái cảm giác ta đã chạm trần, đã biết giới hạn, nhưng vẫn chưa dám đâm xuyên nó. Và người xem không còn “nhìn” tác phẩm, mà bị tác phẩm nhìn lại. “Không Giới Hạn” không đóng băng khoảnh khắc trước khi mọi thứ được gọi tên, khoảnh khắc con người đứng trước nỗi sợ và đi xuyên qua nó. Đó là bản chất của tự do, tự giải phóng khỏi chính hình ảnh mà ta cột mình vào. Hoàng Tường Minh không làm nghệ thuật để gây thiện cảm. Cái gai góc trong công việc của anh không đến từ hình thức, mà từ thái độ làm nghề, như quan niệm về sáng tạo của tác giả.
Khối thép đứng thẳng như một bức tường rắn, không mượn lời hoa mỹ để che giấu bản chất thô ráp. Người xem đến với tác phẩm không để được an ủi, họ đến để bị thách thức, dây thép gai xuyên qua khối đặc không đóng vai trò hàng rào nữa mà trở thành công cụ mở lối: vết cắt có tính thân xác, có tính suy tư, một nghịch lý được bố cục rất tỉnh. Hoàng Tường Minh không kể câu chuyện, anh cho ta thấy khoảnh khắc: Người đứng trước ranh giới và quyết định đi xuyên qua nó. Sự xoắn của inox, điểm siết, cái nhọn nhô ra khỏi mặt khối, tất cả đều là ngôn ngữ của áp lực, của kháng cự và của quyết tâm. Không cần khuôn mặt, không cần biểu tượng người, chỉ cần hình khối và nét chuyển động, thế là đủ để người xem hiểu mình đang bị đặt vào vị trí nào: bị rào, hay đang tự rào?
Với cách nhìn xuyên thấu, trực quan của một người trong nghề, tôi - hoạ sĩ Phan Trọng Văn - đọc tác phẩm này như một tuyên ngôn nghệ thuật của anh: Nghệ thuật không có nhiệm vụ xoa dịu thị hiếu. Nghệ thuật có nhiệm vụ làm vỡ cái quen, ngay cả khi vết nứt ấy làm bạn đau đến đâu. Và chính nỗi đau ấy mới hé lộ chiều sâu, cho ta thấy lối ra. “Không Giới Hạn” nhắc rằng không chỉ là bức tường ngoài kia mà còn là những dây xích ta tự quấn quanh mình. Cái gai ấy châm lên nhói để ta tỉnh, vết cắt ấy mở đường để ta đi. Tự do không phải món quà được treo trên cao, tự do là thứ phải đi xuyên qua những vết gai, bằng ý chí, bằng hành động, bằng sự thô ráp nhưng rất thật.
Ở một xã hội dễ dãi với cái đẹp trơn, “Không Giới Hạn” giữ thái độ gai góc, nó an ủi hay thức tỉnh. Và trong cái thức tỉnh ấy, có cái chất của người sáng tạo: không hoa, không nịnh. Đó là điều tôi trân trọng - người nghệ sĩ dám chọn con đường làm nghệ thuật không thuận, dám để công chúng không thoải mái, và dám để tác phẩm đứng với đúng cái nghĩa của nó: một lời mời vượt biên giới tinh thần. Đây không phải tác phẩm về chiến thắng huyên náo mà là một tuyên bố giản đơn nhưng chắc, muốn tự do thì trước hết phải dám đi thẳng vào vết gai. Và khi đã đi, đừng mong ai lau sạch vết thương cho bạn.
Tác phẩm hoàn thành tại xưởng và tại bảo tàng Flamingo Đại Lải
Tiểu sử Nhà điêu khắc Hoàng Tường Minh
Sinh 1962 tại Tuyên Quang
Tốt nghiệp Điêu khắc Đại học Mỹ thuật TP.HCM 1990
Hiện sinh sống và làm việc tại TP.HCM
Từ đầu thập niên 1990 đến nay, Hoàng Tường Minh là một gương mặt bền bỉ của điêu khắc đương đại Việt Nam, thường xuyên góp mặt trong các triển lãm lớn trong nước và quốc tế như: Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc; chuỗi Triển lãm Điêu khắc Toàn quốc (1993-2013); các triển lãm Điêu khắc TP.HCM; nhóm “Điêu khắc Sài Gòn”; hệ thống triển lãm giao lưu “Sài Gòn - Hà Nội”. Anh từng tham gia các chương trình nghệ thuật quốc tế tại Miyazaki (Nhật Bản), Goyang - Hassla – Asan (Hàn Quốc), cùng nhiều trại điêu khắc đá quy mô toàn quốc.
Năm 2023, triển lãm cá nhân “Áp lực ngược” tại Hội Mỹ thuật TP.HCM và Long Biên Art Fair (Hà Nội) đánh dấu bước tái xác lập tư duy hình khối và cấu trúc không gian trong thực hành của anh.
Tác phẩm của Hoàng Tường Minh hiện có trong sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, Hàn Quốc và nhiều sưu tập tư nhân trong nước.
Tác phẩm "Không Giới Hạn" bằng chất liệu sắt hàn, Inox 304, cao 400cm × rộng 100cm × ngang 400cm
Hoạt động chuyên môn
1990: Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc
1993-2003: Triển lãm Điêu khắc toàn quốc
2003-2013: Triển lãm Điêu khắc toàn quốc
2001-2006-2012-2017: Triển lãm Điêu khắc TP.HCM
2002-2004-2006-2007-2008: Triển lãm nhóm Điêu khắc Sài Gòn
2009: Triển lãm Điêu khắc Hiện đại Mizayaki, Nhật Bản
2010: Liên hoan Nghệ thuật châu Á, Hassla, Hàn Quốc
2010-2012-2014-2016-2018-2020-2022:
Triển lãm Điêu khác “Sài Gòn-Hà Nội, Hà Nội-Sài Gòn”
2010-2011-2012-2013-2014: Triển lãm Điêu khắc- Hội họa TP.HCM
2023 Triển lãm cá nhân “Áp lực ngược” tại Hội Mỹ Thuật TP.HCM và Long Biên Art Fair, Hà Nội
Trại điêu khắc
2003: Trại Điêu khắc quốc tế An Giang
2005: Trại Điêu khắc TP.HCM - Trại Điêu khắc quốc tế Goyang, Hàn Quốc
2006: Trại Điêu khắc đá Vũng Tàu
2007: Trại Điêu khắc đá Nha Trang - Trại Điêu khắc quốc tế Hassla, Hàn Quốc
2008: Trại Điêu khắc quốc tế Asan, Hàn Quốc - Trại Điêu khắc đá Đà Lạt
2010: Trại Điêu khắc đá Côn Đảo
2014: Trại Điêu khắc Chiến khu Đ, Đồng Nai
2015: Trại Điêu khắc quốc tế TP.HCM