Hôm nay chúng ta cùng ngắm nhìn bộ sưu tập cá nhân của ông Nguyễn Đại Hùng Lộc, Ủy viên BCH Hội Tem Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Tem TP.HCM. Với hàng trăm mẫu tem và bưu thiếp maxima, bộ sưu tập này bao quát từ chùa chiền, tháp cổ đến đình làng và các di tích lịch sử, như lăng Tự Đức - Xung Khiêm tạ, cửa Hiền Nhơn, cổng Ngọ Môn trong bộ tem Huế, Phú Văn Lâu, Hiển Lâm Các ở Huế, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), tháp cổ Vĩnh Hưng (Bạc Liêu), Nhà thờ Đức Bà TP.HCM, Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ - di sản văn hóa thế giới, Thánh địa Mỹ Sơn, đền Vua Đinh (Ninh Bình), chùa Láng (Đống Đa, Hà Nội), tháp Phước Duyên trong chùa Thiên Mụ (Huế), chùa Keo (tên chữ Thần Quang Tự, kiến trúc thời Lê), tháp Phổ Minh, chùa Tam Chúc, chùa Phổ Minh, Hội quán Phúc Kiến và chùa Cầu ở Hội An, Nhà hát TP.HCM,… Những hình ảnh này là cầu nối văn hóa, giúp chúng ta khám phá sâu sắc hơn về kiến trúc Việt Nam.
Tem Bưu điện TP.HCM
Kiến trúc truyền thống trên tem bưu chính
Đình, chùa, tháp cổ từ lâu đã là những biểu tượng văn hoá của làng quê Việt Nam. Khi được đưa lên tem, chúng vừa mang giá trị giới thiệu di sản, vừa lưu giữ tinh thần thẩm mỹ dân tộc.
Một trong những công trình tiêu biểu là tháp Phổ Minh (Nam Định) - di tích gắn với triều Trần, in trên bộ tem phát hành những năm 1980. Ngọn tháp gạch đá với dáng vươn cao thanh thoát, vừa uy nghi vừa hài hoà, thể hiện kỹ thuật xây dựng bậc thầy của cha ông. Tem đã ghi lại từng đường nét hoa văn chạm khắc, làm nổi bật vẻ đẹp bền vững của di sản Phật giáo Việt Nam.
Chùa Một Cột (Hà Nội), biểu tượng kiến trúc thời Lý, được miêu tả trên tem với thiết kế độc đáo: Toàn bộ ngôi chùa được nâng đỡ bởi một cột đá duy nhất, tượng trưng cho đóa sen vươn lên từ mặt nước. Mái cong uyển chuyển, cột trụ vững chãi và họa tiết rồng phượng chạm khắc tinh tế nhấn mạnh sự tích hợp với môi trường, tạo nên vẻ đẹp thanh thoát, biểu tượng cho sức sống bền bỉ của dân tộc. Bộ tem về chùa này kết hợp với bưu thiếp maxima, giúp người xem cảm nhận rõ hơn về không gian hồ nước bao quanh, nơi chùa hòa quyện với thiên nhiên.
Tương tự, chùa Thiên Mụ (Huế) gắn liền với lịch sử, được khắc họa trên tem qua tháp Phước Duyên cao vút, gồm bảy tầng biểu tượng cho bảy kiếp tu hành. Kiến trúc mái cong, lan can đá chạm khắc và vị trí bên sông Hương thể hiện sự hòa quyện giữa truyền thống và cảnh quan, nhấn mạnh giá trị văn hóa Phật giáo. Chùa Thầy và chùa Keo (Thần Quang Tự) đại diện cho kiến trúc gỗ cổ truyền thời Lê, với hệ thống cột trụ gỗ lim vững chắc, mái ngói cong chồng lớp và sân gạch rộng lớn, nơi diễn ra các lễ hội cộng đồng. Tem về chùa Keo thường nhấn mạnh chi tiết chạm khắc gỗ tinh xảo, như họa tiết chim phượng, tượng trưng cho sự thịnh vượng và tín ngưỡng dân gian.
Đặc biệt, bộ tem chùa Tam Chúc (Hà Nam) gần đây đã bổ sung thêm lớp nghĩa đương đại cho mảng tem kiến trúc tôn giáo. Dù là công trình mới, Tam Chúc lại tái hiện tinh thần “quốc tự”, gắn kết quá khứ và hiện tại. Khi in trên tem, hình ảnh ngôi chùa đồ sộ giữa mặt hồ rộng lớn đã gây ấn tượng mạnh, thể hiện khát vọng xây dựng những công trình tâm linh quy mô của thời đại mới.
Bưu thiếp Maxima chùa Keo (Thần Quang tự) ở tỉnh Thái Bình
Bộ tem di tích Huế: Lăng Tự Đức, Ngọ Môn, cửa Hiền Nhơn
Hội quán Phúc Kiến Hội An
Bưu thiếp Maxima chùa Tam Chúc ở Hà Nam
Kiến trúc di tích lịch sử
Kiến trúc dân gian và di tích lịch sử trên tem bưu chính thể hiện rõ nét đời sống cộng đồng và bản sắc văn hóa Việt Nam. Những công trình như đình làng, tháp cổ hay thành lũy được khắc họa với cấu trúc gỗ, đá giản dị nhưng giàu ý nghĩa, nhấn mạnh vai trò trong đời sống xã hội. Ví dụ, tem về đình làng thường miêu tả mái cong, cột trụ gỗ và sân đình rộng, nơi tổ chức lễ hội, hội họp, tượng trưng cho tinh thần đoàn kết cộng đồng. Tháp cổ Vĩnh Hưng (Bạc Liêu) hay tháp Chăm ở Bình Định với hình tháp vuông, trang trí đá chạm khắc, phản ánh sự đa dạng văn hóa Champa, hòa quyện với kiến trúc Việt. Tháp Chăm Mỹ Sơn với cấu trúc đá chồng lớp, họa tiết thần thoại và hình tháp vuông cao vút. Thánh địa Mỹ Sơn, di sản UNESCO, được tem tái hiện qua các tháp thờ thần Shiva, nhấn mạnh giá trị thẩm mỹ từ sự kết hợp đá sa thạch và trang trí hoa văn phức tạp.
Hội quán Phúc Kiến và chùa Cầu ở Hội An lại kết hợp kiến trúc Hoa - Việt, với mái cong và lan can gỗ, thể hiện sự đa dạng trong đô thị cổ.
Di tích lịch sử như Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ - di sản thế giới, được tem minh họa qua cổng thành kiên cố, tường đá và hào nước, nhấn mạnh giá trị phòng thủ và lịch sử dân tộc. Đền vua Đinh (Ninh Bình) với kiến trúc gỗ cổ, cột trụ chạm khắc rồng phượng, thể hiện sự tôn vinh anh hùng. Chùa Láng (Hà Nội) hay lăng Tự Đức - Xung Khiêm tạ ở Huế lại mang nét dân gian qua hồ nước, vườn cây và pavilion gỗ, kết hợp hài hòa với thiên nhiên. Những yếu tố này không chỉ đẹp về thẩm mỹ mà còn truyền cảm hứng cho thiết kế đô thị hiện đại, như sử dụng vật liệu bền vững, không gian xanh để bảo tồn di sản trong bối cảnh đô thị hóa.
Hoa văn rồng thời Lý
Tem đình Trà Cổ ở Quảng Ninh
Tháp cổ Vĩnh Hưng ở Bạc Liêu
Tháp cổ Phước Duyên
Bộ tem thành cổ Diên Khánh phát hành dịp kỷ niệm Khánh Hoà 350 năm (1653-2003)
Công trình hiện đại và biểu tượng đô thị
Nếu như tem về đình, chùa, tháp cổ phản ánh cội nguồn, thì tem về công trình hiện đại lại cho thấy sự thay đổi của kiến trúc Việt Nam ảnh hưởng phương Tây, phản ánh sự giao thoa giữa ảnh hưởng Pháp thuộc thể hiện sự hòa quyện truyền thống - hiện đại.
Bộ tem phát hành về Nhà hát Lớn Hà Nội là ví dụ điển hình. Công trình mang phong cách kiến trúc tân cổ điển Pháp này đã trở thành một biểu tượng văn hoá của Thủ đô. Nhà thờ Đức Bà TP.HCM với kiến trúc Gothic, tháp chuông đôi và đá granite hồng, được tem khắc họa như biểu tượng đô thị, kết hợp yếu tố phương Tây với bản sắc Việt. Trường Đại học Y Hà Nội hay Nhà hát TP.HCM mang dấu ấn Pháp qua cột trụ Ionic, mái vòm và trang trí tinh tế, nhưng tem thường nhấn mạnh vai trò giáo dục và văn hóa hiện đại.
Tương tự, tem về Bưu điện Trung tâm Sài Gòn cũng mang ý nghĩa đặc biệt. Công trình do kiến trúc sư người Pháp thiết kế cuối thế kỷ XIX, nay vẫn là điểm đến quen thuộc của du khách. Tem bưu điện in hình chính trụ sở Bưu điện đã tạo nên “lối chơi chữ” thú vị: Hình ảnh bưu chính - trên chính bưu chính.
Trong những năm gần đây, nhiều bộ tem cũng ghi lại hình ảnh các công trình mới, như toà nhà Quốc hội Việt Nam (Hà Nội) hay cầu Nhật Tân.
Bộ tem bưu chính và bưu thiếp maxima cho ta thấy một hành trình từ cội nguồn đến hiện đại, từ mái đình quê hương đến những công trình mới của đô thị, từ dấu ấn bản địa đến giao thoa quốc tế. Mỗi con tem là một mảnh ghép, khi đặt cạnh nhau, tạo thành “tập bản đồ thu nhỏ” của lịch sử kiến trúc Việt Nam.
Bộ tem Thành nhà Hồ - di sản văn hoá thế giới
Bộ tem Nhà hát Lớn Hà Nội
Tem Nhà hát TP.HCM
Theo Kiến trúc & Đời sống số 232