THÀNH PHỐ TOÀN CẦU, GIÀU BẢN SẮC VÀ ĐÁNG SỐNG CỦA THẾ KỶ 21
Theo báo cáo, điều chỉnh quy hoạch chung kỳ này có tầm nhìn phát triển được diễn đạt là “Thành phố toàn cầu, giàu bản sắc và đáng sống của thế kỷ 21”. So với lần điều chỉnh quy hoạch chung năm 2010, ý liên quan nêu trong Quyết định 24/QĐ-TTg năm 2010 của Thủ tướng là “Phát triển thành phố hiện đại, có bản sắc; phát huy thế mạnh đặc thù sông nước, đồng thời tạo sức hấp dẫn của đô thị; nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”. Xin các ông hãy nói thêm về tầm nhìn phát triển trong lần điều chỉnh quy hoạch này?
TS.KTS Lê Quốc Hùng:
Tôi nghĩ diễn đạt cô đọng tầm nhìn phát triển như vậy là đủ ý và phù hợp với các nghị quyết, văn kiện của Trung ương cũng như của thành phố. Việc xác định TP.HCM là đô thị toàn cầu là thay đổi quan trọng và cơ bản về tầm nhìn, cho phép chúng ta xác lập một vai trò vị thế mới, sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của thành phố trong bối cảnh phát triển chung của thế giới, để từ đó có thể đưa ra được các chiến lược và giải pháp phù hợp cho thành phố.
Tôi muốn nói thêm về bản sắc của TP.HCM:
- Hệ sinh thái: TP.HCM nằm ở điểm chuyển tiếp giữa hệ sinh thái là vùng đất cao ở phía đông bắc từ cao nguyên Nam Trung bộ với vùng đồng bằng thấp ở phía tây nam có đặc trưng của đồng bằng châu thổ thấp trũng; giữa vùng đất cao ráo phía bắc có hệ sinh thái nước ngọt theo lưu vực sông Sài Gòn, sông Đồng Nai với vùng rừng ngập mặn phía nam ở Cần Giờ, là nơi hai con sông lớn đổ ra biển. Đặc điểm sinh thái đặc biệt này dẫn tới các hình thức định cư của con người ở đây cũng rất đa dạng và phong phú.
- Đặc điểm định cư: Lịch sử TP.HCM cũng là lịch sử của nhiều dòng lưu dân, họ đã lựa chọn địa điểm và hình thức xây dựng phố xá, làng mạc theo lối sống và truyền thống riêng của họ. Không chỉ có người Việt, mà còn có người Hoa, người Khmer, người Ấn Độ, và cả người phương Tây cũng lựa chọn định cư nơi đây vì vị trí địa lý của thành phố. Tôi muốn nhấn mạnh đến tầm nhìn xa của người Pháp, từ nhiều thế kỷ trước, họ đã thấy thành phố này có vị trí địa lý của một đô thị cảng cực kỳ thuận lợi để từ đây lan tỏa ảnh hưởng ra toàn khu vực Đông Dương, bao gồm cả Thái Lan và Myanmar.
Tóm lại, đặc điểm về địa lý và lịch sử đã tạo cho TP.HCM một sự đa dạng về bản sắc. Con người thành phố hội tụ từ nhiều nguồn, từ 63 tỉnh thành đến đây sinh sống. Mỗi cộng đồng lại có vùng địa lý sinh sống riêng biệt. Ví dụ, quận 1 và 3 là người Việt, quận 5 và 6 là người Hoa, Tân Bình là người miền Trung như Quảng Nam, Quảng Ngãi, còn khu vực Gò Vấp là người Bắc di cư. Người từ miền Tây thường chọn vùng đất thấp phía nam ven kênh rạch. Một số người buôn bán tụ cư hình thành phố chợ dọc theo kinh Tàu Hủ, Bến Nghé, dọc theo sông Sài Gòn. Người ta di chuyển bằng tàu thuyền theo đường kinh rạch xuống đồng bằng sông Cửu Long buôn bán. Nhưng cũng có luồng lưu dân từ hồi theo các chúa Nguyễn vào đây chọn khu vực đất cao như Gò Vấp, Hóc Môn, Bà Điểm làm thành những xóm làng. Nhìn trên bản đồ bố trí nhà cửa làng xóm ngày xưa có những khu vực phố chợ buôn bán cấu trúc chia ô bàn cờ, nhà là cửa hàng; nhưng khu vực Gò Vấp, Hóc Môn thì lại là cấu trúc làng xã.
KTS Khương Văn Mười:
Tầm nhìn phát triển như vậy là đúng. Toàn cầu là phù hợp với quy luật phát triển của các đô thị hiện nay trên thế giới. Ta phát triển theo các xu hướng chung nhưng phải giữ được bản sắc là cái mà các thành phố khác không có. Bản sắc có rất nhiều nội dung bao gồm văn hóa, lịch sử hình thành, tập quán sống…
Để là thành phố đáng sống của thế kỷ 21, theo tôi phải có môi trường sống tốt, an toàn, văn minh, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội. Thành phố có điều kiện sống tốt thì những tập đoàn lớn mới tới đầu tư. Thành phố muốn trở thành trung tâm kinh tế, tài chính thì phải thu hút được các tập đoàn, ngân hàng, các quỹ lớn trên thế giới đầu tư vào đây.
PHÁT TRIỂN CẢ Ở VÙNG THẤP TRŨNG, THIẾT KẾ ĐÔ THỊ THÍCH ỨNG VỚI NƯỚC VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
KT&ĐS: Báo cáo nêu rõ việc “cần nghiên cứu đề xuất giải pháp quy hoạch phù hợp đối với việc phát triển đô thị ở vùng thấp trũng” và định hướng thiết kế đô thị tổng thể có nội dung “thích ứng với nước và biến đổi khí hậu”. Xin hãy giải thích rõ hơn các thuật ngữ này.
TS.KTS Lê Quốc Hùng:
Đúng như KT&ĐS đã đề cập, báo cáo đã nhấn mạnh việc “cần nghiên cứu đề xuất giải pháp quy hoạch phù hợp đối với việc phát triển đô thị ở vùng thấp trũng” và “thích ứng với nước và biến đổi khí hậu”. Đây là hai khái niệm quan trọng trong lĩnh vực quy hoạch đô thị, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.
1. Phát triển đô thị ở vùng thấp trũng: Đây là việc tìm kiếm các giải pháp quy hoạch để phát triển các khu đô thị ở những khu vực có độ cao thấp, thường xuyên bị ngập lụt hoặc có nguy cơ ngập lụt. Các giải pháp có thể bao gồm: Nâng cao độ của mặt bằng, xây dựng hệ thống thoát nước hiệu quả, thậm chí tạo ra các khu dân cư nổi trên mặt nước.
2. Thích ứng với nước và biến đổi khí hậu: Đây là việc thiết kế và quy hoạch đô thị sao cho có khả năng thích ứng với các thay đổi của môi trường, đặc biệt là tăng mực nước biển và các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu. Các giải pháp có thể bao gồm: Xây dựng các công trình chống ngập, tạo ra các khu vực lưu trữ nước mưa, sử dụng các loại vật liệu xây dựng có khả năng chịu được thời tiết khắc nghiệt.
Cả hai khái niệm trên đều nhằm mục đích tạo ra một môi trường sống an toàn, bền vững và phù hợp với điều kiện tự nhiên cho cư dân trong tương lai. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở nên nghiêm trọng, việc áp dụng những nguyên tắc này trong quy hoạch và thiết kế đô thị trở nên cực kỳ quan trọng.
Để tích hợp các giải pháp chống ngập vào thiết kế đô thị tổng thể, có một số phương pháp và tiếp cận mà các nhà quy hoạch và kiến trúc sư có thể áp dụng:
- Quy hoạch sử dụng đất: Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tránh xây dựng ở những khu vực có nguy cơ ngập lụt cao. Điều này có thể bao gồm việc tạo ra các khu vực không xây dựng, hoặc giới hạn loại hình và mật độ xây dựng ở những khu vực nhạy cảm.
- Xây dựng hạ tầng xanh: Sử dụng các giải pháp hạ tầng xanh như vườn mưa, hồ chứa nước mưa và mương lọc sinh học để giảm lượng nước chảy vào hệ thống thoát nước trong trường hợp mưa lớn.
- Thiết kế đô thị thân thiện với nước: Tích hợp nước vào thiết kế đô thị, chẳng hạn như tạo ra các khu vực ngập nước nhân tạo, cảnh quan ven sông và các công trình kiến trúc nổi trên mặt nước.
- Cải thiện hệ thống thoát nước: Đầu tư và nâng cấp hệ thống thoát nước đô thị để đảm bảo khả năng thoát nước hiệu quả trong các tình huống mưa lớn.
- Quản lý ngập lụt đô thị tổng hợp: Áp dụng các biện pháp quản lý ngập lụt đô thị một cách tổng thể, kết hợp các giải pháp kỹ thuật, quy hoạch và quản lý.
Quản lý nước ở TP.HCM là bài toán khó nhưng cũng khá thú vị vì TP.HCM nằm ở ngay vùng tiếp giáp hai loại hình sinh thái. Phía tây nam thì nước hiện diện liên tục dâng theo triều lên nên cần có cách quản lý khác. Còn ở phía bắc và đông bắc, lũ đổ từ vùng cao về lại cần cách quản lý theo lũ.
Trong nhóm liên danh tư vấn có nhiều chuyên gia kỹ thuật rất giỏi. Tuy nhiên, đây là bài toán tổng hợp và tất cả những giải pháp đều yêu cầu sự cân nhắc kỹ lưỡng, nghiên cứu chi tiết và cần sự hợp tác giữa nhiều bên liên quan, bao gồm các nhà quy hoạch, kiến trúc sư, chính quyền địa phương và cộng đồng.
KTS Khương Văn Mười:
Phát triển ở vùng đất trũng quan trọng là phải có giải pháp quy hoạch, kiến trúc, kỹ thuật phù hợp. Ví dụ như đó là khu sinh thái cảnh quan thì phải có giải pháp quy hoạch, thiết kế để vẫn giữ tính chất của khu vực đó. Trong giải pháp thiết kế đô thị ta phải nghiên cứu từng vùng một, đánh giá tác động môi trường của nó như thế nào? Với chỗ trũng hay khu ngập nước thì giải pháp thiết kế đô thị phải đảm bảo thích nghi với môi trường thiên nhiên của nó. Rồi giải pháp thiết kế theo sông ngòi phải thích nghi với mặt nước, phải có chỗ cao thấp, mật độ và tổ chức không gian phù hợp để đưa giá trị của sông rạch vào trong đô thị. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng khắc nghiệt thì ta cũng phải có giải pháp thích ứng. Thiết kế đô thị, hệ thống thoát nước cũng có nhiều nội dung cần xử lý.
TẬP TRUNG THU HÚT ĐƯỢC DÂN DU MỤC SỐ, NGƯỜI GIÀU, NGƯỜI GIỎI, NGƯỜI NƯỚC NGOÀI NHƯNG PHẢI CHĂM SÓC TỐT NGƯỜI NGHÈO, NGƯỜI YẾU THẾ
Về văn hoá xã hội, báo cáo đề xuất chiến lược, khâu đột phá là “Tập trung thu hút thêm được những nhóm dân cư chiến lược: Du mục số, người giàu, người giỏi, người nước ngoài” và “Nâng cao chất lượng sống của một số nhóm dân cư: Người nhập cư, người nghèo đô thị, người già, trẻ em”. Báo cáo cũng nêu điểm mạnh về kinh tế của TP.HCM là “Giá trị bất động sản cao”. Điều này có vẻ khác với dư luận chung cho rằng giá bất động sản cao là bất lợi, khó thu hút đầu tư. Đề nghị giải thích thêm vấn đề này.
TS.KTS Lê Quốc Hùng:
Câu hỏi của KT&ĐS đặt ra rất thú vị nhưng vấn đề lại khá phức tạp.
Trước hết, chúng ta cần hiểu rằng giá trị cao của bất động sản không nhất thiết là một điều xấu. Trên thực tế, nó có thể phản ánh sự phát triển kinh tế mạnh mẽ và sự thu hút của một thành phố hoặc khu vực. Giá trị bất động sản cao có thể mang lại một số lợi ích như: Thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng sống, tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, cũng có một số thách thức cần phải được giải quyết: Khả năng chi trả của người dân, sự chênh lệch giàu nghèo, áp lực lên hạ tầng.
Điều quan trọng là cần có sự cân bằng giữa việc thu hút những nhóm dân cư chiến lược và việc chăm sóc những nhóm dân cư yếu thế.
- Về việc thu hút những nhóm dân cư chiến lược như du mục số, người giàu, người giỏi, người nước ngoài, điều này có thể tạo ra nhiều cơ hội kinh tế và tăng cường sự đa dạng văn hóa. Những nhóm này có thể mang lại đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Dân du mục số là nhóm người lao động không thích làm việc ở văn phòng. Họ có thể làm việc qua môi trường internet và làm việc ở bất kỳ đâu có kết nối tốt. Hiện có rất nhiều phương tiện để đáp ứng nhu cầu này. Khoảng cách địa lý không còn là vấn đề nữa, nơi nào tốt và phù hợp là nhóm người lao động này có thể tìm đến cư trú và làm việc.
- Tuy nhiên, việc chăm sóc những nhóm dân cư yếu thế như người nhập cư, người nghèo đô thị, người già, trẻ em cũng rất quan trọng. Điều này không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn giúp tạo ra một xã hội ổn định và công bằng, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển.
Về vấn đề giá trị bất động sản cao, điều này có thể tạo ra một số thách thức trong việc thu hút đầu tư. Tuy nhiên, nếu thành phố có những chính sách và quy hoạch tốt, họ có thể tạo ra những cơ hội cho các nhà đầu tư và cải thiện chất lượng sống cho tất cả mọi người. Điều này có thể bao gồm việc tạo ra những khu vực ở với giá cả phải chăng, cung cấp các dịch vụ công cộng chất lượng và đầu tư vào giáo dục và y tế.
Tóm lại, việc tạo ra một xã hội phát triển và công bằng đòi hỏi sự cân bằng giữa việc thu hút những nhóm dân cư chiến lược và việc chăm sóc những nhóm dân cư yếu thế. Điều này cũng đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện đối với phát triển kinh tế, bao gồm cả việc quản lý giá trị bất động sản.
KTS Khương Văn Mười:
Chủ trương tập trung thu hút nhóm dân cư chiến lược là chủ trương đúng. Người giàu, nhất là những nhà đầu tư lớn họ chỉ tới cư trú ở nơi đáp ứng nhu cầu của họ. Môi trường sống phải an toàn, văn minh, an sinh xã hội tốt thì mới thu hút được nhóm cư dân này. Khi đó, hệ thống giáo dục, y tế có cơ hội phát triển, chất lượng được nâng cao hơn. Các trung tâm thương mại, các dịch vụ giải trí cũng sẽ phát triển, đẳng cấp hơn và những người giỏi, nhân tài là lao động trong các lãnh vực trên cũng sẽ có cơ hội phát triển. Nhóm cư dân này cũng có mức sống phải tương xứng với năng lực của họ.
Bên cạnh đó, thành phố nào cũng có người nghèo. Người nghèo, người yếu thế vẫn đổ về các đô thị để tìm kiếm cơ hội mưu sinh. Thành phố càng phát triển thì thu hút càng nhiều người lao động phổ thông phục vụ đô thị. Họ sẽ đảm đương những công việc mà nhóm người kia không làm.
Thành phố phải có chiến lược chăm lo tốt đời sống cho họ. Chính sách về nhà ở, giáo dục, y tế và an sinh xã hội phải đáp ứng tốt những nhu cầu tối thiểu của nhóm người yếu thế.
Bất động sản có vị trí và vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có đóng góp lớn trong đô thị hoá, tạo dựng lối sống văn minh, hiện đại. Trên thực tế, các nhóm cư dân khác nhau sẽ có nhu cầu về chỗ ở khác nhau và ta phải có các loại hình bất động sản có giá trị phù hợp cho mỗi nhóm đối tượng trên.
Hiện nay, với loại hình bất động sản cho người nghèo, TP.HCM chưa có giải pháp xử lý. Thành phố đã có chủ trương, đã làm nhưng chưa tiếp cận đúng, chưa có kết quả. Công trình vẫn dư mà người dân vẫn thiếu.
Với đối tượng giàu thì có hai khu tương đối đáp ứng được nhu cầu là Phú Mỹ Hưng và Thủ Thiêm. Tuy nhiên về kiến trúc thì ta vẫn còn ở giai đoạn khởi đầu của loại hình nhà ở cho người giàu. Mặt bằng kiến trúc vẫn na ná nhau, chưa có đột phá. Công trình kiến trúc cụ thể là nhà ở phải phù hợp với hạ tầng xã hội của nó. Người giàu đưa gia đình đến ở căn hộ siêu sang, biệt thự đẹp, sang trọng thậm chí là xa xỉ nhưng họ cũng cần chỗ đi học cho con cái, cần dịch vụ y tế, dịch vụ giải trí mua sắm… tất cả phải phát triển đồng bộ. Bất động sản cao cấp cho người giàu tại TP.HCM hiện vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu.
Ngày 19.5.2024, HĐND TP.HCM khóa X đã biểu quyết thông qua Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060.
Theo trang baochinhphu.vn, dự kiến trong quý II/2024, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM sẽ cùng với các đơn vị liên quan hoàn thành đồ án trình Bộ Xây dựng và dự kiến quý III/2024, đồ án sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Đồ án do liên danh gồm Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia - VIUP; công ty TNHH MTV Không Gian Xanh - GS; Viện Quy hoạch Xây dựng miền Nam SISP - Bộ Xây dựng lập.
Theo Kiến trúc & Đời sống số 216