Từ Đà Lạt, sông Hàn chạnh nghĩ về Tân Cảng, Ba Son

2/5/2019 - Chuyên đề
Tác giả: Bài Hy Hưng ảnh KTS Khương Văn Mười, tư liệu KT&ĐS

Nói về chuyện thời sự trong đời sống kiến trúc thời gian qua không thể không nhắc đến Đà Lạt. Ngày 15.3.2019, tại rạp chiếu bóng khu Hòa Bình (phường 1, thành phố Ðà Lạt, Lâm Ðồng), Sở Xây dựng Lâm Ðồng phối hợp với UBND thành phố Ðà Lạt công bố Quyết định 229/QÐ-UBND, ký ngày 12.2.2019 của Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Ðồng về việc phê duyệt Quy hoạch chi tiết 1/500 và thiết kế đô thị khu vực trung tâm Hòa Bình - Ðà Lạt.

 

 

 

Hai địa điểm còn lưu giữ một phần hồn cốt của Đà Lạt, nay ga Đà Lạt đang được khai thác du lịch (ảnh tư liệu)

 

Trong đồ án, hai nội dung gây được quan tâm nhất là di dời nguyên khối Dinh tỉnh trưởng sang vị trí khác để xây khách sạn và giải tỏa rạp chiếu bóng Hòa Bình để thay thế bằng trung tâm thương mại.
Ngay sau khi công bố, đồ án quy hoạch trên đã được cộng đồng dân cư, các nhà nghiên cứu quy hoạch đô thị, các kiến trúc sư, đặc biệt là những người yêu Ðà Lạt quan tâm với rất nhiều luồng ý kiến. Trong những ý kiến phản biện đưa ra, đáng chú ý là bản kiến nghị của 80 kiến trúc sư gửi đến nhiều nơi trong đó có Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Ngày 15.4.2019, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã có văn bản phản hồi.  
Văn bản của Hội nêu rõ, “Khu đồi dinh: Giá trị đặc trưng là đồi cao với nhiều cây thông lưu niên và công trình Dinh tỉnh trưởng khiêm tốn ẩn trong cảnh quan. Giải pháp xây dựng khách sạn quy mô lớn ở đây là không phù hợp. Nên giữ là Đồi Xanh. Có thể khai thác công trình Dinh tỉnh trưởng vào mục đích du lịch cao cấp”. Về khu vực rạp Hòa Bình, Hội Kiến trúc sư Việt Nam nêu quan điểm, “Công trình kiến trúc ban đầu của rạp Hòa Bình do KTS L.G. Pineau thiết kế theo xu hướng tiền hiện đại. Trải qua thời gian, mặc dù công trình đã có nhiều thay đổi, nhưng khu vực này vốn là không gian chợ truyền thống nên có giá trị như một di sản ký ức của cộng đồng dân cư Đà Lạt. Do đó cần nghiên cứu để khai thác giá trị ký ức của không gian di sản này trong công trình mới”.
Về không khí trao đổi học thuật này, trên Tuổi Trẻ ngày 18.4.2019, TS Nguyễn Minh Hòa nhận định: “Việc kiến nghị tập thể này có thể xem như một điểm sáng ghi nhận sự trưởng thành chính trị của nhân dân và trách nhiệm công dân trước mỗi sự thay đổi của đất nước”. TS Nguyễn Minh Hòa cho rằng, sẽ thật tốt nếu ngay lúc này tỉnh Lâm Đồng tổ chức các hội thảo, các tọa đàm, tiến hành tổ chức một cuộc thi thiết kế mang tầm quốc gia và quốc tế, rồi triển lãm, trưng cầu ý dân trên các phương án thiết kế (lúc này phương án của KTS Hồ Thiệu Trị chỉ là một trong nhiều phương án). Chắc chắn kết quả thu được sẽ tối ưu hơn và thu phục được nhân tâm hơn.
Nhân định đó cũng trùng hợp với quan điểm của Bộ Xây dựng bởi ngay ngày hôm sau, Bộ cũng có quan điểm cho rằng, để đáp ứng được mong muốn của người dân và các chuyên gia thì trước mắt UBND tỉnh Lâm Đồng cần tổ chức hội thảo với sự tham gia của các chuyên gia về quy hoạch, kiến trúc, di sản văn hóa cũng như đại diện của các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các cơ quan thông tấn báo chí để giải trình, tiếp thu các ý kiến nhằm rà soát, đánh giá tác động tới sự phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và môi trường sinh thái, di tích lịch sử, văn hóa khi triển khai thực hiện quy hoạch này.
 

 

Còn Dinh tỉnh trưởng hiện nằm trong kế hoạch di dời sang địa điểm khác lấy mặt bằng xây khách sạn. Ảnh KTS Khương Văn Mười

 
 
Gần như cùng lúc với các diễn biến trên là chuyện báo chí phản ánh dự án bất động sản và bến du thuyền ở Đà Nẵng (Marina Complex) “Lấn sông Hàn phân lô bán nền”. Chiều 19.4.2019, ông Đặng Việt Dũng, Phó chủ tịch thường trực UBND thành phố Đà Nẵng đã có văn bản gởi các sở Kế hoạch - Đầu tư, Xây dựng, Tài nguyên - Môi trường và UBND quận Sơn Trà liên quan đến dự án Marina Complex. Theo đó, UBND thành phố Đà Nẵng chỉ đạo ngoài việc làm việc với nhà đầu tư tạm dừng triển khai dự án để kiểm tra, rà soát hồ sơ pháp lý của dự án, các bên liên quan còn cần tổ chức lấy ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và các bộ, ngành trung ương về dự án này.
Hai sự việc trên diễn ra trong năm 2019, khi truyền thông và không khí phản biện trên mạng xã hội diễn ra sâu rộng và có tác dụng tích cực. Nó khác với những diễn biến trước đây. Nhiều sự kiện liên quan đến quy hoạch kiến trúc đã không được thông tin đầy đủ và cũng không có điều kiện để các ngành, các giới nêu quan điểm của mình. 
Ví dụ như việc thay đổi quy hoạch khu dân cư Tân Cảng thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 29.12.2012 UBND thành phố Hồ Chí Minh có văn bản 6708/QĐ-UBND phê duyệt quy hoạch phân khu khu trung tâm hiện hữu thành phố Hồ Chí Minh (930ha). Tư vấn lập đồ án quy hoạch là công ty Nikken Sekkei (Nhật Bản), đơn vị thắng giải cuộc thi quốc tế thiết kế trung tâm hiện hữu thành phố Hồ Chí Minh năm 2007. Theo nhiệm vụ quy hoạch khu trung tâm 930ha do công ty Nikken Sekkei thực hiện (đã được UBND thành phố phê duyệt) thì khu phức hợp Tân Cảng có hệ số sử dụng đất là 2,18. Thế nhưng Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn (SNP) liên tục đề nghị UBND thành phố điều chỉnh hệ số sử dụng đất lên 2,5 rồi lên 5,0. Sau nhiều lần kiến nghị của SNP, cuối cùng hệ số sử dụng đất khu phức hợp Tân Cảng đã tăng từ 2,5 lên 3,71. Thời đó, báo chí và dư luận, mạng xã hội không tạo được ảnh hưởng như  năm 2019 này. Có lẽ người dân khó biết được sự khác nhau giữa hệ số sử dụng đất 2,18 và 3,71 là thế nào nhưng giới chuyên môn thì không lầm. Trên tạp chí KT&ĐS Xuân 2018, KTS Nguyễn Trường Lưu - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh đã phát biểu: “Khi đi trên sông Sài Gòn, nhìn lên các công trình ở bờ tây, nhất là Tân Cảng Sài Gòn thấy như một bức tường thành phá tan không gian thơ mộng của dòng sông cảnh quan. Công trình có thể có hiệu quả về đầu tư nhưng đó là sự đối xử không tử tế với cảnh quan đô thị”. 
Một trường hợp khác nữa của thành phố Hồ Chí Minh là sự biến mất của ụ tàu Ba Son. Công trình “ụ tàu thuộc Xí nghiệp Liên hiệp Ba Son” có trong “Danh mục các đối tượng dự kiến xếp hạng di tích trên địa bàn trung tâm hiện hữu thành phố Hồ Chí Minh” ở phần: “Quận 1: Các công trình, địa điểm đủ tiêu chí đề nghị xếp hạng di tích quốc gia” ban hành theo Quyết định số 5360/QĐ-UBND ngày 25.11.2010 của UBND thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 7.3.2017, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 923/QĐ-UBND có điều khoản “thay thế Quyết định số 5360 nói trên. Trong “Danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2020” ban hành theo Quyết định số 923/QĐ-UBND không còn công trình ụ tàu Ba Son. Trong diễn biến mới nhất, ngày 23.2.2019, trang vnexpress cho biết, “Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch chỉ đạo bảo tổn một phần ụ tàu lớn”. 
Toàn bộ quá trình trên thiếu sự công bố thông tin một cách minh bạch, kịp thời nên thiếu sự tham gia đóng góp của cộng đồng và đặc biệt là vai trò của mạng xã hội. Bởi vậy nên tựa của bài báo này mới dùng chữ “chạnh nghĩ”.  
 
 
 
Phối cảnh khu trung tâm Đà Lạt được công bố công khai 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 156

Các tin khác