Quay về thiên nhiên với Toyo Ito

 

 

 

 

Về với thiên nhiên để phát triển bền vững nên khi thiết kế công trình văn hóa Sendai Mediatheque tại thành phố Sendai, tỉnh Miyagi (Nhật Bản), Ito đề xuất giải pháp những chiếc cột thép có kích thước khác nhau để nâng đở tòa nhà mà khi đi vào người ta có cảm giác như lạc vào rừng cây.
Nhưng đó không phải là những chiếc cột bình thường, mà tùy kích thước và vị trí, mỗi cái chức năng khác nhau: có cột bên trong dùng để dẫn không khí, điện, nước hay làm cầu thang; có cột dùng để phản chiếu ánh sáng; và chắc chắn không thể thiếu những chiếc cột chịu lực. Vì thế mà tòa nhà đã đứng vững sau trận động đất vào tháng 3.2001, không suy suyễn, không hư tổn.
Khái niệm trở về với thiên nhiên cũng đã được Ito thể hiện ở trung tâm trang sức nổi tiếng Mikimoto Ginza ở Tokyo nhưng với cách điệu khác. Ông nói: “Do đây là công trình thương mại, nên chúng tôi không thể thiết kế nội thất. Những gì chúng tôi làm được là tạo ra những khoảng trống trên tường để khi ánh sáng đi vào bên trong như thể chúng xuyên qua những hàng cây”.
Thực tế thì trở về với thiên nhiên không có gì lạ, bởi đó là trào lưu xã hội khá thịnh hành thời nay. Điều đáng nói ở đây là triết lý của Toyo Ito, làm gì thì làm cuối cùng kiến trúc cũng phải phục vụ con người.
Khi có người khen ngợi hai công trình Sendai Mediatheque và Mikimoto Ginza, Ito nói: “Phía sau chúng là những quan niệm kiến trúc mạnh mẽ, nhưng điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là làm thế nào mà kiến trúc đó có thể tạo ra không gian cho con người”.
Vì điều này nên khi ngồi đọc sách trong thư viện tại Sendai Mediatheque hay đi dạo mua sắm trong Mikimoto Ginza người ta có cảm giác như đang ở trong một khu rừng, không có bất kỳ bức tường ngăn cách nào, mà chỉ có những cây cột kích cỡ khác nhau tượng trưng cho thân cây hoặc ánh sáng đi qua tường rồi đổ xuống như ánh nắng đi xuyên qua các tán lá rừng.

 

 

Thông điệp của Toyo Ito rất rõ ràng: “Tôi luôn cố gắng giảm khoảng cách giữa kiến trúc và thiên nhiên. Tôi không muốn con người sống xa thiên nhiên mà phải gần gủi với nó càng nhiều càng tốt”.  
Cao ốc Tod’s Omotesando trên đại lộ Omotesando nổi tiếng nhất Tokyo với hàng cây cổ thụ lâu năm minh họa cho ý tưởng này. Bề mặt của tòa nhà với những bức tường đan xen bê tông và kính tạo ra một hiệu ứng thị giác hoàn toàn ăn khớp với hàng cây chung quanh. Nhưng nếu chịu khó quan sát, người ta còn nhận ra một nét tinh tế khác mà Ito gửi gắm vào: thay cho những đường nét và góc cạnh toán học cứng ngắt vốn được con người làm ra trong kiến trúc cổ điển, cấu trúc bên ngoài của công trình là những đường nét mềm mại, rộng lớn và chẻ nhánh như những dạng thức hữu cơ. Mà hữu cơ là sức sống, là sinh trưởng, là bền vững…
Toyo Ito là bậc thầy về kiến trúc gắn kết thiên nhiên, điều đó không có gì bàn cãi. Nhưng điều làm cho tên tuổi của ông vươn xa khắp thế giới chính là nét văn hóa Nhật Bản bàng bạc trong những công trình do ông thiết kế: văn hóa thiên về những giá trị tinh thần, sống vì cộng đồng, con người phải biết sẻ chia và đùm bọc nhau trong lúc hoạn nạn.
Dự án “Ngôi nhà dành cho mọi người” (Home for all) của ông là điển hình. Năm 2011, Nhật Bản biết đến một trong những trận động đất và sóng thần lớn nhất lịch sử, và theo sau là thảm họa nhà máy điện hạt nhân. Thành phố nhỏ Rikuzentakata, một trong những vùng đất bị tàn phá, quyết tâm tái thiết lại. Được dẫn dắt bởi Toyo Ito, một nhóm nhà thiết kế trẻ Nhật Bản đã làm ra một trung tâm cộng đồng khiêm tốn làm bằng các chất liệu sẵn có trong vùng. Đúng như tên gọi, nhà dành cho mọi người đến ở và tiếp nhận lương thực sau khi mất mát tất cả vì thảm họa. Đặc biệt hơn, khi đến đây mọi người còn được nâng đỡ tinh thần, phục hồi sức lực để nhìn về tương lai.  
Năm 2014, dự án “Ngôi nhà dành cho mọi người” xuất hiện ở nhiều nơi ở Nhật Bản với một tầm vóc mới. Nó không chỉ dành cho những nạn nhân thảm họa ba năm trước đó mà cho mọi người Nhật lui tới để gặp gỡ nhau, chiêm nghiệm những giá trị tinh thần, thoát khỏi những lo toan cuộc sống để con người sống đúng với phẩm giá và nuôi dưỡng hy vọng hướng về tương lai. 

 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 130