Trường chuyên Hà Nội-Amsterdam: Lấy học sinh làm chủ thể sáng tạo

16/4/2020 - Điểm đến
Tác giả: Bài Dung P. ảnh Zhivago

trường PTTH chuyên Hà Nội - Amsterdam là một trong ít công trình được gắn biển công trình kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội nhận được sự đón nhận nồng nhiệt của người dân Thủ đô. Phóng viên KT&ĐS đã có cuộc trao đổi với KTS Nguyễn Tuấn Anh, trưởng nhóm thiết kế công trình “trường Hà Nội - Amsterdam mới” được giải và được chọn thi công của những kiến trúc sư trẻ yêu Hà Nội.

 
 
 
Một chủ thể các không gian kết nối với nhau
 
Chào anh, trong những phát biểu về công trình trường PTTH chuyên Hà Nội – Amsterdam, anh và nhóm thiết kế đưa ra một thông điệp gắn với ý tưởng thiết kế công trình, đó là “ngôi trường lấy học sinh làm chủ thể sáng tạo”. Xin anh phân tích rõ hơn về thông điệp này?
Thực ra thì vấn đề lấy học sinh làm trung tâm không mới. Trong quá trình các nhà sư phạm nghiên cứu, đặc biệt là tại các môi trường phương Tây, cái đó đã có từ lâu rồi. Nhưng ở nước ta việc đó không dễ xảy ra. Các kiến trúc sư chưa có điều kiện thực hiện điều đó. Cũng có trường Thực nghiệm đã áp dụng điều đó nhưng cũng chỉ ở mức độ hạn chế mà thôi.
Ban đầu xuất phát điểm không có gì lớn lao cả. Ý tưởng của chúng tôi chỉ là cố gắng coi học sinh là một chủ thể được thoải mái trong môi trường học đường. Và cố gắng tạo cho các em các không gian liên kết để vui chơi và hoạt động. Nhưng dần dần qua một vài lần làm và chỉnh sửa, chúng tôi nhận thấy rằng biến chủ thể của học sinh lớn lên nó không chỉ là một khái niệm về các lớp học mà thực sự là một khái niệm tư tưởng. 
Xin nói rộng ra một chút, thời điểm năm 2006 đề án của chúng tôi đã tham dự cuộc thi lựa chọn đề án thiết kế trường Hà Nội – Amsterdam do thành phố giao cho sở Giáo dục Hà Nội là chủ đầu tư nhưng thông qua sở Quy hoạch kiến trúc là đơn vị chuyên môn tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc. Chúng tôi phải thi đấu với rất nhiều đồ án của các đơn vị khác. Để chiến thắng, anh em trong nhóm thiết kế xác định rằng cần phải làm một cái gì đó hoàn toàn khác biệt. Và sự khác biệt chính là một đề án kiến trúc có tư tưởng. Như thế mới thuyết phục được ban giám khảo là các chuyên gia. Bởi nếu mình không thuyết phục được cái đó thì những dư thừa về kiến trúc của mình, những mong muốn về không gian kiến trúc sẽ bị mâu thuẫn. 
Chúng tôi muốn vượt qua quan niệm thông thường về một ngôi trường với các khối học được tạo thành các lớp học. Phải tạo ra một ngôi trường mà ngoài không gian cơ sở là lớp học còn có các không gian phục vụ việc vui chơi, giao tiếp và phát huy năng lực, bản lĩnh cá nhân của học sinh trong cộng đồng. Và đó chính là quá trình đưa học sinh lên làm chủ thể sáng tạo. 
 
Vậy quá trình đó thể hiện cụ thể trong hạng mục nào của công trình?
Trước hết phải phân tích công trình này có sáu hạng mục chính. Đầu tiên là khối học thì giống bao công trình trường học khác là phải có các khối học được tạo nên bởi các lớp học. Thứ hai là hội trường đa năng. Đây là một hội trường khoảng 700 chỗ tổ chức được mít tinh, biểu diễn. Có thể trong một trường cấp ba chưa từng xuất hiện hạng mục này nhưng cũng không quá xa lạ trong các loại hình công trình khác. Hạng mục thứ ba là một nhà thi đấu đa năng với bể bơi sáu làn và nước nóng vào mùa đông trong nhà. Trong nhà thi đấu đó có thêm một hệ thống sân tập thi đấu đúng tiêu chuẩn. Thứ tư là khối thư viện gồm thư viện cho giáo viên và học sinh. Trong đó còn có một căntin cho thầy cô và học sinh. Thứ năm là nhà lưu trú cho học sinh. Vì đặc thù trường Hà nội – Amsterdam có thể có lúc phải tập trung đội tuyển thi đấu. Học sinh có thể ở luôn tại đây như một dạng mô hình ký túc xá. 
Nhưng hạng mục tôi muốn nói tới nhất chính là không gian trục đa năng. Lối đi lên bậc tam cấp được thiết kế trục kéo dài từ đầu tới cuối trường. Trong đó chỉ có những đường hành lang, cầu thang và một số lớp học. Trục đa năng giống hệ xương sống chia công trình thành hai phần: phần động là khối nhà thi đấu, sân thi đấu, hội trường và phía tĩnh là khối học và phần tĩnh nhất là thư viện.
Trước nay, trong các trường học tại Việt Nam ít khi có các không gian dư thừa. Vì thế để chứng minh rằng nó tồn tại trong trường này thì mình mất rất nhiều công sức để thuyết phục giới chuyên môn cả về kiến trúc và sư phạm. Để thấy rằng trường này có sự khác biệt chính nhất, hoặc cái độc đáo hoặc cái ấn tượng nhất chính là không gian trục đó. Về mặt bản chất nó giống một cái xương sống, tất cả các hoạt động bám vào đó. Giao thông của trường ở đó và các lớp học cũng bám vào đó. Mục tiêu nó là một chủ thể kết nối tất cả các không gian liên kết lại với nhau và anh có thể vận động trong cả ngôi trường này nhưng anh không cần đi ra khỏi nhà. Anh liên tục đi trong những không gian có che nắng che mưa.
Để các em học sinh chơi được thoải mái, thì ngoài không gian tự nhiên sân bãi vẫn cần có không gian có mái che nằm trong trục này. Đó là nơi tổ chức các hoạt động ngoại khoá hoặc vui chơi thuận tiện. Đó là các lớp học mà giờ giải lao, học sinh có thể tràn ra hành lang đó thoải mái chơi, nghỉ, giao tiếp, đi lại mà vẫn có ánh sáng, thông thoáng tự nhiên. Điều đó tạo ra ý tưởng về một không gian giao tiếp vừa kết nối về giao thông nhưng vừa là không gian đa năng về tinh thần tùy theo khả năng tổ chức sư phạm của nhà trường. Có thể tổ chức rất nhiều mô hình ở đây như những triển lãm nhỏ, hội thảo nhỏ, chơi những trò chơi tương tác… Các em hoàn toàn có thể sáng tạo theo những mong muốn của mình.
Học sinh ngoài việc đến trường học hành còn cần không gian để làm hạt nhân. Vì nếu học sinh ngồi trong lớp học thì dù thế nào giáo viên vẫn là trung tâm. Dù sư phạm tốt đến mấy thì học sinh vẫn phải lắng nghe trên bảng. Và trung tâm của anh là phải nghe lời giảng của thầy. Còn đây là chỗ để học sinh thực sự được làm trung tâm. Những bạn trẻ có thiên hướng làm thủ lĩnh, họ có thể có không gian để tụ hợp những người khác. Hoặc những lớp thủ lĩnh có thể tập hợp lại. Nơi đó cá nhân học sinh hoặc một nhóm học sinh được trở thành trung tâm thực sự. Và đó là ý tưởng của chúng tôi.
 
 
Những chiếc cầu kết nối các khu vực như một hệ xương sống trong cấu trúc của ngôi trường
 
 
Không gian chung được mở rộng tối đa
 
Một công trình với diện tích mặt bằng 5ha lại được thành phố đầu tư số vốn rất lớn. Rõ ràng đây là cơ hội đáng mơ ước của bất cứ người làm nghề kiến trúc nào. Vậy bí quyết chiến thắng của anh và nhóm ATEK là gì?
Tất cả các đơn vị tham gia dự thi đều đánh giá đây là cơ hội tốt để họ có khả năng thể hiện. Hãy tưởng tượng nếu bạn may một chiếc áo bình thường cho một người bình thường. Bạn là thợ may bình thường. Nhưng nếu bạn may chiếc áo cho một đêm trình diễn thời trang ở Milan thì bạn sẽ có cơ hội như nhà thiết kế của thế giới. Cũng giống như vậy, dự án này là cơ hội để mình được may một chiếc áo lớn. Nhưng cơ hội đó cũng đòi hỏi mình tìm ra một ý tưởng. 
Đây là dự án lớn và đất dụng võ là có. Nhưng anh dùng võ gì để  người ta thấy không tầm thường, không chỉ là một chiếc áo nhỏ phóng to lên mà nó phải có một giá trị thực sự để trở thành một xu thế thời trang. Và cao hơn nữa là nó lôi kéo được những người khác cũng muốn mặc chiếc áo đó. Tôi tin ngôi trường này sẽ có tác động ít nhiều tới những nhà đầu tư về sư phạm để họ thay đổi quan niệm về việc đầu tư cho một ngôi trường như thế nào là thoả đáng tại Việt Nam. Còn trước đó gần như người ta chỉ bó hẹp trong những không gian lớp học, không gian phụ trợ thông thường và không dám mạnh dạn bỏ thêm tiền hay chính sách để có cơ sở giáo dục thoả đáng cho học sinh.
 
Giá trị về thẩm mỹ và sử dụng của công trình này được dư luận và giáo viên, học sinh nhà trường đánh giá cao. Nhưng không ít người chưa trả lời nổi câu hỏi vậy giá trị Việt Nam trong công trình này nằm ở đâu?
(cười) Giá trị đó nằm ở chính sự thoải mái mà các thầy cô giáo và các em học sinh đang cảm nhận về công trình. Tôi nghĩ rằng công trình này rất hiện đại nhưng vẫn mang những giá trị Việt Nam, thậm chí là rất đậm đà. Bởi theo quan điểm của nhóm thiết kế, giá trị Việt Nam không nằm ở những môtíp hoa văn hay xử lý về hình thức gượng ép những chất liệu kiến trúc truyền thống của dân tộc. Chúng tôi cho rằng giá trị chính là ở chỗ ngôi trường được xây lên để cho học sinh Việt Nam học tập. Xây cho người Việt Nam thì phải hiểu tập quán người Việt Nam, cách anh ta di chuyển trong một công trình, cách anh ta sử dụng công trình đó… Đó chính là giá trị Việt của công trình được thể hiện theo một cách rất Hà Nội. Hài hoà, tinh tế, sâu lắng và không phô trương ồn ào.
 
Các thông số kỹ thuật chính:
Vị trí khu đất xây dựng: khu đô thị đông nam đường Trần Duy Hưng, thuộc phường Trung Hoà, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội
Tổng diện tích khu đất: 50.412,6m2
Diện tích xây dựng: 15.421m2
Tổng diện tích sàn: 49.795m2
Mật độ xây dựng: 30,58 %
Hệ số sử dụng đất: 0,987 lần 
Số tầng cao: 5 tầng
 
 
Người ta có thể đi hết các không gian mà không cần bước ra ngoài
 

 

 

 

                             
Sự thông thoáng được coi trọng
 
Kiến trúc sư: Nguyễn Tuấn Anh, sinh năm 1977 tại Hà Nội.
Năm 1999, tốt nghiệp loại giỏi tại truờng đại học Kiến trúc Hà Nội, làm việc tại công ty CDC - bộ Xây dựng. Năm 2004, là giám đốc xí nghiệp Tư vấn thiết kế số 3 (ATEK), công ty CDC.
Năm 2006, tham gia cuộc thi tuyển kiến trúc truờng THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam cùng các cộng sự.
Năm 2009, được nhận bằng khen của Thủ tuớng Chính phủ về thành tích công tác.
Các công trình tiêu biểu: Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, trường Hàn Quốc - Hà Nội, thư viện viện Khoa học xã hội Việt Nam, thư viện điện tử trường đại học Bách khoa Hà Nội, trụ sở viện Kiến trúc quy hoạch đô thị nông thôn Việt Nam, trụ sở bộ Công thương.
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 53

Các tin khác