Những công trình biểu tượng đô thị Việt Nam

Lượt xem: 460
14/9/2021 9:00 - Chuyên đề
Tác giả: HÀ THÀNH

Đây là những công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc, xã hội tiêu biểu của những đô thị; là hình ảnh quen thuộc, là gương mặt và là biểu tượng đô thị. Các công trình được xây dựng qua nhiều thời kỳ và thể loại rất phong phú đa dạng.

 

 

Khuê Văn Các là công trình biểu tượng của Hà Nội. Khuê Văn Các (nghĩa là “gác vẻ đẹp của sao Khuê”) nằm trong quần thể di tích Văn Miếu Quốc Tử Giám, được xây dựng năm 1805 dưới thời vua Gia Long nhà Nguyễn. Đây là một công trình nhỏ nhưng có kiến trúc đặc sắc và có giá trị nhân văn, tư tưởng cao. Vật liệu xây dựng là gỗ và gạch, mang phong cách kiến trúc triều Nguyễn. Khuê Văn Các cùng quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2012. Khuê Văn Các là biểu tượng chính thức của thủ đô Hà Nội và là hình ảnh trên biển tên đường phố của nội đô Hà Nội

 

 

Nằm trong lòng thủ đô Hà Nội, thị xã Sơn Tây (trước thuộc tỉnh Hà Tây cũ) lại có công trình biểu tượng riêng. Đó là thành cổ Sơn Tây. Thành cổ Sơn Tây được xây dựng năm 1822 dưới triều vua Minh Mạng nhà Nguyễn. Đây là một kiến trúc thành luỹ độc đáo được xây dựng bằng đá ong. Công trình được công nhận là Di tích lịch sử kiến trúc quốc gia năm 1994. Hình ảnh thành cổ Sơn Tây trở thành logo biển tên đường phố của thị xã Sơn Tây

 

 

Nhà máy thuỷ điện Hoà Bình là công trình biểu tượng của thành phố Hoà Bình (tỉnh Hoà Bình). Công trình khởi công năm 1979 và hoàn thành năm 1994 với sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô. Đây là công trình đánh dấu sự trưởng thành trên con đường xây dựng đất nước công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Việt Nam. Vào thời điểm hoàn thành, nhà máy thuỷ điện Hoà Bình là công trình thuỷ điện lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Hình ảnh đập nước nhà máy đã trở thành logo biển tên đường phố thành phố Hoà Bình.

 

 
Bảo tàng Việt Bắc, nay là Bảo tàng Lịch sử Văn hoá các dân tộc Việt Nam là công trình biểu tượng của thành phố Thái Nguyên (tỉnh Thái Nguyên) - nơi được mệnh danh là “thủ đô kháng chiến”. Công trình được xây dựng trong những năm 60 của thế kỷ trước, do kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp thiết kế; trong hoàn cảnh miền Bắc “vừa chiến đấu, vừa xây dựng” khi đất nước chưa thống nhất. Bảo tàng Việt Bắc là công trình văn hoá lớn nhất thời bấy giờ. Công trình có giá trị kiến trúc cao với phong cách hiện đại kết hợp với tính dân tộc. Hiện Bảo tàng Lịch sử Văn hoá các dân tộc Việt Nam là 1 trong 7 bảo tàng quốc gia và là bảo tàng quốc gia duy nhất không nằm ở thành phố lớn.

 

 

Nhà hát Lớn Hải Phòng là công trình kiến trúc tiêu biểu của Hải Phòng, thành phố cảng quan trọng của miền đông Bắc bộ. Công trình nằm ở trung tâm thành phố, được xây dựng từ năm 1904 tới năm 1912. Kiến trúc mô phỏng phong cách nhà hát Paris, do kiến trúc sư người Pháp thực hiện; các nguyên vật liệu xây dựng phần lớn chở từ Pháp sang. Nhà hát Lớn Hải Phòng là một trong ba nhà hát người Pháp đã thiết kế xây dựng ở Việt Nam trong giai đoạn xâm chiếm thuộc địa. Ngày nay, nhà hát và quảng trường trước nhà hát là một không gian sinh hoạt văn hoá, chính trị của chính quyền, nhân dân và giới văn nghệ sỹ Hải Phòng. Nhà hát Lớn Hải Phòng cũng là một địa danh lịch sử, ghi dấu trận chiến anh dũng bảo vệ thành phố trong thời gian toàn quốc kháng chiến cuối năm 1946. Ngày 9/12/2015, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã xếp Nhà hát Lớn Hải Phòng là di tích quốc gia.

 

 

Tượng đài Trần Hưng Đạo là một công trình biểu tượng mới của thành phố Nam Định (tỉnh Nam Định). Tượng đài Trần Hưng Đạo được đặt ở Quảng trường Ba Tháng Hai, bên hồ Vị Xuyên, thành phố Nam Định, quê hương Hưng Đạo Đại Vương. Đây là một trong những công trình có giá trị nghệ thuật cao, là thành công lớn của ngành điêu khắc ngoài trời Việt Nam nói chung, nghệ thuật tượng đài nói riêng. Bức tượng được đúc bằng đồng nguyên chất với trọng lượng khoảng 21,6 tấn, có chiều cao 10,22m, đặt trên bệ cao 6,5 m. Tác giả thiết kế mẫu tượng là họa sĩ, nhà điêu khắc Vương Duy Biên; thi công: cơ sở đúc đồng Nguyễn Phùng Sơn ở Đồng Nai, bắt đầu thực hiện năm 1997, hoàn thành năm 2000. Tượng đài Trần Hưng Đạo là điểm đến hàng đầu của du khách khi tới thành phố Nam Định.

 

 

Cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã, nằm trên tuyến quốc lộ 1 Bắc - Nam là công trình biểu tượng của thành phố Thanh Hoá và cả tỉnh Thanh Hoá. Cầu được khởi công xây dựng năm 1962, hoàn thành năm 1964; sau khi cầu Hàm Rồng cũ do Pháp xây dựng năm 1904 bị phá huỷ trong chiến tranh. Đây là cây cầu kết cấu thép dành cho cả đường bộ và đường sắt. Cầu Hàm Rồng là chứng tích lịch sử oai hùng của quân và dân Thanh Hoá trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nơi đây, trong những năm 1960-1970 là trọng điểm đánh phá của Không lực Hoa Kỳ. Tại trận địa cầu Hàm Rồng, phòng không và không quân Việt Nam đã bắn rơi hơn 100 máy bay. Năm 1972 cầu bị bom đánh sập, và sau đó được tái thiết vào năm 1973. Ngày nay cầu Hàm Rồng là một di tích lịch sử vô giá và là điểm tham quan hàng đầu ở thành phố Thanh Hoá.

 

 

Quảng Bình Quan là công trình biểu tượng của thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình). Công trình nằm bên quốc lộ 1 đoạn qua thành phố Đồng Hới. Đây là một kiến trúc dạng cổng thuộc hệ thống luỹ Thầy (luỹ Đào Duy Từ), do các chúa Nguyễn xây dựng năm 1639 để ngăn quân Trịnh từ phía Bắc. Quảng Bình Quan là chứng tích đau thương suốt thời đất nước chia cắt, chiến tranh Trịnh - Nguyễn liên miên. Nhưng đây cũng là công trình có giá trị kiến trúc nghệ thuật cao. Ở thế kỷ 20, Quảng Bình Quan lại trở thành tàn tích của chiến tranh khi năm 1954 bị quân đội Pháp phá huỷ; sau khi được phục dựng lại bị bom Mỹ đánh phá sụp đổ vào năm 1965. Công trình hiện nay được phục dựng năm 2005 theo kiến trúc cũ. Quảng Bình Quan trở thành logo trên biển tên đường phố của thành phố Đồng Hới

 

 

Ngọ Môn là công trình biểu tượng của thành phố Huế (tỉnh Thừa Thiên - Huế) - mảnh đất cố đô đầy lãng mạn với những di sản đã được UNESCO công nhận. Ngọ Môn là cổng chính phía nam vào Hoàng thành trong Kinh thành Huế. Công trình được xây dựng năm 1833 dưới triều vua Minh Mạng nhà Nguyễn. Về mặt công năng, Ngọ Môn không chỉ là cổng Hoàng thành, mà còn là một lễ đài hướng về quảng trường rộng lớn phía trước từ lớp tường Hoàng Thành tới lớp tường Kinh thành - nơi thẳng trục có kiến trúc quan trọng khác là Kỳ Đài nằm ngay trong tường của Kinh thành. Ngọ Môn là công trình có giá trị kiến trúc đặc sắc, thể hiện trình độ kỹ thuật xây dựng cao thời bấy giờ. Đó là một kiệt tác, một đỉnh cao của kiến trúc cung đình Huế; từng là biểu tượng của một kinh thành vàng son và vương triều phong kiến. Ngày nay, Ngọ Môn vẫn là biểu tượng của đất cố đô và là logo trên biển tên đường phố của thành phố Huế.

 

 

Cầu sông Hàn (còn gọi là cầu quay sông Hàn) là công trình biểu tượng của thành phố Đà Nẵng. Cây cầu đánh dấu cho một giai đoạn phát triển mạnh mẽ và hội nhập của Đà Nẵng, nó cũng mang sứ mệnh mở đường cho những cây cầu bắc qua sông Hàn trong thế kỷ 21, kết nối đôi bờ đông - tây. Cầu sông Hàn được khởi công năm 1998 và hoàn thành năm 2000. Đây là cây cầu quay đầu tiên do kỹ sư và công nhân Việt Nam thiết kế và thi công, cũng là cây cầu quay duy nhất ở Việt Nam hiện nay. Cầu sông Hàn có chiều dài 487,7m, rộng 12,9m, kết cấu bê tông dự ứng lực gồm 11 nhịp trong đó có hai nhịp dây văng. Phần cầu nằm trên trụ giữa sông có thể quay 90 độ song song theo phương dòng chảy để tàu lớn qua lại. Công trình còn là biểu tượng của sự kết hợp, đồng thuận giữa chính quyền và nhân dân, do người dân Đà Nẵng góp tiền xây dựng. Cầu sông Hàn là một phần hình ảnh logo của thành phố Đà Nẵng và cũng hiện diện trên biển tên đường phố Đà Nẵng

 

 

Chùa Cầu là công trình biểu tượng của thành phố Hội An (tỉnh Quảng Nam). Công trình là một viên ngọc quý toả sáng lấp lánh trong hệ thống di sản kiến trúc của khu phố cổ Hội An. Chùa Cầu được xây dựng vào khoảng thế kỷ 17 dưới thời các chúa Nguyễn ở Đàng Trong, do thương nhân Nhật Bản góp tiền xây dựng. Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu thăm Hội An và đặt tên cây cầu là Lai Viễn Kiều, có nghĩa là “Cầu đón khách phương xa”. Kiến trúc cây cầu mang tinh thần của Nhật Bản kết hợp với các yếu tố truyền thống của Việt Nam. Giữa cầu có một ngôi chùa áp vào biên cầu quay mặt ra sông Hoài. Tuy gọi là chùa nhưng trong chùa không có có tượng Phật mà thờ thần Bắc Đế Trấn Võ - vị thần bảo hộ xứ sở, ban niềm vui hạnh phúc cho con người, thể hiện khát vọng thiêng liêng mà con người muốn gửi gắm cùng trời đất nhằm cầu mong mọi điều tốt đẹp. Hình ảnh Chùa Cầu trở thành logo trên biển tên đường phố ở Hội An

 

 

Không là biểu tượng chính thức về mặt hành chính, nhưng chợ Bến Thành từ lâu đã là biểu tượng thành phố trong tâm thức người dân Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh. Đây là ngôi chợ lớn nằm ở quận 1 - quận trung tâm thành phố. Ban đầu, chợ Bến Thành gọi là Chợ Cũ nằm trên đường Tôn Thất Đạm (ở quận 1) bên một bến sông gần thành Gia Định. Sau này, do nhu cầu buôn bán phát triển, người Pháp đã dời đến vị trí hiện nay. Chợ Bến Thành hiện nay được xây dựng từ năm 1914, có mặt bằng hình vuông, diện tích 13.056m² với 4 cửa chính: Đông - Tây - Nam - Bắc cùng 12 cửa phụ. Cửa chính của chợ là Cửa Nam. Hình ảnh Cửa Nam là hình ảnh đại diện chợ Bến Thành. Chợ được xây bằng kết cấu bê tông cốt thép cho hệ khung mái, tường gạch bao quanh. Trước kia mái chợ lợp ngói, hiện giờ lợp tôn. Nhiều sạp hàng ở chợ truyền nối qua nhiều đời, có những sạp hàng gần bằng tuổi chợ. Hơn 100 năm qua, chợ Bến Thành đã trở thành trung tâm của Sài Gòn, và là một biểu tượng của thành phố đầu tàu về kinh tế, phồn hoa, năng động và phát triển.

 

 

Chùa Vĩnh Tràng là công trình tiêu biểu của thành phố Mỹ Tho (tỉnh Tiền Giang) và cũng là ngôi chùa nổi tiếng ở Nam bộ. Chùa Vĩnh Tràng nằm ngay trung tâm thành phố, là một điểm hành hương - du lịch nổi tiếng và đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia. Công trình được khởi dựng từ đầu thế kỷ 19, tới năm 1849 được xây dựng thành ngôi đại tự và được đặt tên là Vĩnh Trường với ý nghĩa vĩnh cửu, trường tồn. Người dân nơi đây và vùng phụ cận vẫn quen gọi là chùa Vĩnh Tràng. Chùa có quy mô khá lớn với lối kiến trúc độc đáo kết hợp nhiều phong cách cả Âu lẫn Á (Pháp, La Mã, Thái, Miên, Chăm, Việt). Chùa còn lưu giữ, bảo tồn được nhiều hiện vật cổ, quý - đặc biệt là Bộ Thập bát La hán thượng kỳ thú là những tác phẩm tượng tròn độc đáo được các nghệ nhân Nam bộ tạc vào những năm đầu thế kỷ 20. Hiện nay chùa Vĩnh Tràng là một điểm hành hương của người dân Tiền Giang và các tỉnh lân cận, cũng là điểm du lịch hàng đầu của thành phố Mỹ Tho

 

 

Nhà lồng chợ cổ Cần Thơ là công trình biểu tượng của thành phố Cần Thơ. Công trình nằm ở bến Ninh Kiều bên sông Cần Thơ, là trung tâm thành phố. Đây là kiến trúc chính của chợ Cần Thơ xưa, còn gọi là chợ Nam Kỳ lục tỉnh vì là đầu mối buôn bán theo đường sông nước của miền Tây Nam bộ. Chợ Cần Thơ được xây dựng năm 1915 cùng thời với chợ Bến Thành và chợ Bình Tây (Sài Gòn), được coi là ngôi chợ đẹp nhất đồng bằng sông Cửu Long. Kiến trúc chợ vừa hiện đại vừa cổ kính, với hệ mái ngói lớn, nhiều tầng. Trải qua thời gian, công trình bị hư hại và đến năm 2005 được trùng tu, trở thành điểm du lịch hấp dẫn với những nhà hàng ăn uống và quầy bán đặc sản, hàng mỹ nghệ truyền thống, đồ lưu niệm. Chợ có tổng diện tích 1.723m2, mặt bằng hình chữ nhật, hai mặt chính, một mặt hướng ra sông và một mặt hướng thẳng ra đường dẫn vào trong khu phố. Nhà lồng chợ Cần Thơ trở thành logo trên biển tên đường phố của thành phố Cần Thơ

 

Theo TC KIến Trúc & Đời Sống số 184

Các tin khác