Cao ốc do KTS Tạ Mỹ Dương thiết kế - tháng 6.2007. Một công trình nhà ở kết hợp văn phòng dự kiến hoàn thành tháng 11.2008
Tạ Mỹ Dương mới đúng là con người chuyển dịch, anh đi nhiều, những chuyến xuyên Việt là thường xuyên. Châu Âu, Đông Âu cũng mòn giày. Hai mươi mấy tuổi đã đứng giữa giá rét âm 20 độ của Ba Lan vào đêm giao thừa Việt Nam để bán từng cái quần bò, chân mặc 8 đôi vớ mà vẫn lập cập, buồn tủi, nhớ nhà rồi viết một bài thổn thức Gừng cay, tuyết trắng trên báo xuân SGTT.
Ông kiến trúc sư này công trình không nhiều, chưa nhiều nhưng truyện ngắn, tạp bút, ghi chép những cảm nhận dọc đường lãng tử của mình thì rất nhiều. Cái tạp văn, ghi chép Phận cau, phận chuối đăng trên Nhà Đẹp chưa lâu đã làm thổn thức nhiều người đọc nữ. Anh vu vơ về cái phận chuối tả tơi, nghèo nàn, hẩm hiu, chỉ xiêu vẹo sau nhà, cuối vườn mà theo lời anh là “như một người đàn bà đi ngược gió” nhưng luôn che chở cho những phận đời dưới tàn lá rách nát của mình, một đàn gà xao xác trong mưa... Hình ảnh của người phụ nữ nông thôn Việt Nam trông thương lắm!
Nói chuyện đời với Tạ Mỹ Dương thì sẽ nói không thôi từ lúc đường phố Sài Gòn sáng rực ánh đèn cho tới khi nhìn ra ô cửa đường phố đã... vắng tanh. Cái giọng Bắc “trời cho” lúc nào cũng như bỡn cợt ngay cả khi nói nghiêm trang nhưng cũng có lúc gương mặt như thấy trầm tư, buồn buồn. Chuyện nghề với anh cũng hệt như chuyện đời. Anh bảo “Tôi thương những mái nhà ven đường lắm ông ạ. Nó như ẩn dưới ấy những phận người khác nhau. Nếu mái nhà lẻ loi ấy chỉ thấy hai mẹ con thì hầu hết là những đứa trẻ không cha...”. Tôi thở dài, “Hình như con người làm nên số phận những ngôi nhà?”. Tạ Mỹ Dương phản biện: “Cũng có những ngôi nhà làm thành số phận cho con người ở đấy!”.
Đã vào chuyện nghề rồi. Tôi hỏi “Các ông KTS thường làm nhà đẹp cho người khác, còn mình thì ở nhà… rất xấu, đúng không?”. Tạ Mỹ Dương cười: “Tôi ngược lại, có những bản vẽ của tôi “được” chủ nhà sửa chữa đến khó… nhận ra con mình, có lúc đành chịu”. Nhưng ngôi nhà của Tạ Mỹ Dương thì đẹp, rất đẹp nữa là đằng khác.
Anh bảo: “KTS làm nhà cho mình, mình vẽ, mình làm, không có ai sửa bản vẽ của mình thật khó đổ lỗi, có thể nó chỉ đẹp theo ý mình, nhưng điều quan trọng là nó toát lên cái không khí thể hiện cái chất con người mình, nên có khi chỉ với một căn nhà cũ sửa lại, chẳng cần làm gì nhiều, chỉ cần đặt cuộc sống của mình vào đó, nếu nó hay, là ra rồi”.
KTS Tạ Mỹ Dương
Năm sinh: 1956 tại Hà Nội
Tốt nghiệp Đại học Kiến trúc TP.HCM năm 1980. Từ 1981 đến 1990 làm việc tại Viện Quy hoạch và thiết kế tổng hợp - Bộ Xây dựng. Tham gia thiết kế một số công trình như bệnh viện, trụ sở cơ quan, nhà làm việc ở Sông Bé, Thuỷ điện Trị An...
Từ 1990 đến nay: hành nghề tự do với các công việc thiết kế kiến trúc một số nhà ở, biệt thự tại TP.HCM, Đà Nẵng, nhà văn phòng tại TP.HCM. Thỉnh thoảng viết văn, viết báo
Bản vẽ và công trình hoàn tất - một tác phẩm ưng ý của KTS Tạ Mỹ Dương
Tôi vào đề: Nêu nói một câu định nghĩa về kiến trúc, anh sẽ nói gì?
Kiến trúc là sự sắp đặt có nghệ thuật cho một không gian để sống chứ không phải sắp đặt chỉ để nhìn.
Anh nói rõ xem nào ?
Bố cục , hình thể, kiểu dáng là ý thích riêng của mỗi người, nhưng điều quan trọng là phải tạo ra không gian sống mà ở đấy, ta được sống trong ngôi nhà một cách thoải mái nhất theo phong cách của mình.
Tiện nghi là những chuẩn mực, nhưng sự sắp đặt là theo tính cách. Những cuốn sách không nhất thiết chỉ nằm trên giá, nó có thể ở mọi nơi, dưới đi văng, trên đầu tủ, dọc hành lang hay trong cả toilet. Với tay một cái, đang nằm, ngồi trên đi văng phòng khách, hay đi lại dọc hành lang, hoặc đung đưa trên võng ngoài trời, ta đều có thể đọc được nếu muốn. Sự hợp lý ấy là sắp đặt để sống, để hưởng thụ chứ không phải để nhìn ngắm rồi chấm hết.
Nhìn các thiết kế của anh, luôn thấy hình ảnh những mái nhà là mái dốc ở các thể loại công trình?
Tôi luôn bị ám ảnh bởi những mái nhà, là những mái dốc nghiêng trong ngôi nhà Việt. Giống như những cái nón lá, nó che chở, bao bọc. Phía dưới nó là cuộc sống, là những phận người, có sum họp, có chia ly, hạnh phúc và đau khổ. Nó có sức gợi.
Anh gặp gỡ cái tinh thần kiến trúc ấy từ khi nào ?
Khoảng 9 - 10 tuổi, khi tôi ngồi mài mực Tàu cho ông cụ tôi vẽ. Cụ Tạ Mỹ Duật, là kiến trúc sư thuộc thế hệ các kiến trúc sư trường mỹ thuật Đông Dương, thế hệ các cụ nền tảng dầy lắm, chỉ tiếc thời gian được làm nghề ít quá vì thời cuộc.
Đọc văn, thấy anh là người lãng mạn và luôn đầy cảm xúc. Anh quan niệm thế nào về tính lãng mạn trong kiến trúc?
Nó không phải ở ngôn ngữ kiến trúc bay bướm thái quá, mà là tạo được một không gian mà khi sống trong đó, người ta trở nên lãng mạn hơn.
Anh đang có nhiều công trình?
Lâu nay tôi thông thả nhưng hơi buồn. Cũng vì có những khách hàng mà tôi biết chắc rằng sau đó đứa con của mình sẽ bị bóp méo. Năm nay tôi có vài công trình sắp khởi công, không nên nói nhiều về nó. Tôi chỉ sướng một điều, đấy là chủ đầu tư giao hẳn cho mình từ thiết kế, quản lý dự án cho đến khi hoàn tất.
Vật là sướng nhỉ. Đâu phải ai cũng gặp được người chủ nhà, chủ đầu tư tin cậy và hiểu được mình.
Tạ Mỹ Dương cười, im lặng. Khoảnh khắc hiếm hoi không thấy, không nghe cái giọng bỡn cợt, bông lơn của anh. Tôi cũng im lặng ngồi đọc một tản mạn của anh về một cô gái quê ra thành phố làm nghề mà ai cũng biết là... nghề gì. Gần tết, cô gái ấy nhuộm lại tóc màu đen để... về quê. Về cái nơi duy nhất không có người miệt thị mình, nơi duy nhất mình phải trong trẻo như đã từng trong trẻo...
Câu chuyện ngắn, buồn nhưng đầy cảm động. Tạ Mỹ Dương tinh tế kém gì những nhà văn chuyên nghiệp.
Riêng tôi nghĩ thế.
Góc nhà ở và làm việc của KTS Tạ Mỹ Dương
CẦN MỘT NỀN TẢNG VĂN HOÁ
Nền tảng văn hoá của mỗi con người quyết định mọi tư duy, quan niệm, sở thích, ý thức thẩm mỹ và hành vi ứng xử… của anh ta. Do vậy trên mỗi công trình kiến trúc hay một quần thể đô thị, dấu ấn văn hoá của chủ đầu tư, của người thiết kế, của nhà quản lý được in đậm. Nó thể hiện qua phong cách kiến trúc, qua cách tổ chức, sử dụng không gian, qua cách ứng xử đối với cảnh quan và môi trường sống chung quanh. Chúng ta khó có thể tin rằng, một con người hay một nhóm người có nền tảng văn hoá tốt, nhân hậu, biết xúc cảm lại có cách ứng xử thô bạo, báng bổ thiên nhiên, bất chấp cảnh quan môi trường để đặt vào đó những hình khối kiến trúc kệch cỡm, kỳ dị vì những mục đích lợi nhuận mang tính thương mại hoặc để thoả mãn sự ngạo mạn và ý thích thẩm mỹ học đòi.
Chúng ta chẳng nên chê trách và cố tìm cách thuyết phục những anh nhà giàu mới hoặc một người dân quê từ bỏ ý thức thẩm mỹ của họ chỉ bằng cách chỉ ra những chuẩn mực thẩm mỹ bác học của người làm nghề, vừa vô ích vừa nhẫn tâm như ép một người nào đó phải ăn những món ăn làm họ nhăn mặt. Có lẽ chúng ta phải nhận thức lại, phải tìm hiểu học hỏi để trang bị và truyền bá những khái niệm, những giá trị văn hoá căn bản nhất, chuẩn mực nhất để tất cả mọi người, từ người dân bình thường cho đến người thiết kế, nhà quản lý và nhà đầu tư đều có một nền tảng văn hoá vững vàng, chuẩn mực để có thể định hướng cho mọi suy nghĩ, mọi hành vi của mình”. Tạ Mỹ Dương.
KTS Tạ Mỹ Dương và con trai ở London
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 16 (tháng 7.2007)