Hybrid Design & những xu hướng kiến trúc mới sau đại dịch Covid-19

Lượt xem: 1782
7/3/2022 9:00 - Chuyên đề
Tác giả: Bài Phạm Hy Hưng Minh họa trích từ phần trình bày của KTS Trần Khánh Trung

LTS: Trong chuyên đề “Kiến trúc và đại dịch Covid-19” trình bày tại hội thảo phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) ngày 26.2.2022 do Hội Kiến trúc sư TP.HCM tổ chức, KTS Trần Khánh Trung - Kiến trúc sư trưởng TTT Architects, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM đã nêu thực tế ghi nhận được về kiến trúc thay đổi thích ứng đại dịch Covid-19 và cả những dịch bệnh có thể xuất hiện trong tương lai. Phần trình bày về khái niệm mới “Hybrid Design” trong kiến trúc và nội thất đã thu hút sự chú ý của các KTS tham dự hội thảo. KT&ĐS trân trọng giới thiệu với bạn đọc một phần nội dung trình bày của KTS Trần Khánh Trung tại buổi này.

 
 

 

 

Thay đổi kích thước, tổ chức lại hành lang là điều cần cân nhắc trong tương lai; Tay nắm cửa ngang thuận tiện  khi có dịch
 
Kiến trúc thay đổi như thế nào để thích ứng với đại dịch Covid-19?
Đến nay trên thế giới có trên 400 triệu người nhiễm Covid-19, hơn 6 triệu người tử vong. Riêng Việt Nam đã có hơn 3 triệu người nhiễm với số tử vong trên 40.000 người. Đại dịch chưa chấm dứt và trong tương lai, cũng chưa thể biết sẽ có những dịch bệnh nào xuất hiện? 
Thế giới đã ứng phó với đại dịch thế nào? Ta thấy có 3 nhóm giải pháp chính đã thực hiện là hạn chế lây nhiễm, điều trị bệnh nhân nặng và tiêm vaccine phòng ngừa (thực ra là hạn chế bệnh nặng hơn chứ có tiêm vaccine thì vẫn bị nhiễm).
Câu hỏi đặt ra là trách nhiệm của KTS đóng góp gì để xã hội chống chọi với đại dịch này cũng như những đại dịch khác trong tương lai? Có ý kiến cho rằng trách nhiệm thuộc ngành y chứ tại sao lại thuộc về các KTS? KTS Trung cho rằng KTS có trách nhiệm vì 90% lây nhiễm Covid-19 diễn ra bên trong công trình kiến trúc - sản phẩm do kiến trúc sư làm ra. “Sản phẩm chúng ta làm ra có vấn đề gì thì ta phải có trách nhiệm với nó”, KTS Trung nói. Theo KTS Trần Khánh Trung, trách nhiệm của giới kiến trúc chỉ có thể tham gia đóng góp ở khâu hạn chế dịch bệnh lây lan trong các sản phẩm của mình. 
KTS Trung phân loại sản phẩm kiến trúc thành không gian cơ bản chung và không gian đặc thù riêng. Không gian cơ bản chung là khu vực đi lại, khu vệ sinh, thang bộ, thang máy, thang cuốn, các bề mặt - là những không gian xuất hiện ở hầu hết các công trình công cộng. Không gian đặc thù riêng của từng thể loại công trình có nhà ở, chung cư, trường học, văn phòng, nhà hàng, khách sạn v. v… 
Trong thực tế, người sử dụng đã ứng phó với đại dịch trong công trình hiện hữu và việc ghi nhận những ứng phó đó, KTS có thể đưa ra các điều chỉnh khi thiết kế công trình mới để ứng phó đại dịch trong tương lai. 
Ví dụ với không gian đi lại, kích thước hành lang theo chuẩn hiện hành phổ biến đi hai chiều là 1.200mm tức là 600mm cho mỗi chiều. Theo kích thước này thì lây nhiễm rất cao. Theo khuyến cáo của chuyên gia y tế, kích thước không lây nhiễm giữa 2 người là 2.000mm, như vậy hành lang hai chiều là 3,2m. Nếu thiết kế theo con số này thì chi phí công trình tăng khá nhiều. Tính toán lại, ở Việt Nam ta với kích thước chiều rộng hành lang 2,4m là chấp nhận được cho hai người đi ngược chiều nhau. Đó là một điều cần cân nhắc trong tương lai.  
Với các công trình không có hành lang rộng thì phải bố trí hành lang đi 1 chiều. Công trình hiện hữu có thể khó nhưng công trình mới nên cần giải quyết vấn đề này, nếu có thể nên thiết kế 2 hành lang để khi cần thì cho di chuyển 1 chiều. 
Tết vừa qua, tại TP.HCM, đường hoa Nguyễn Huệ đã được tổ chức lối đi tham quan một chiều, cửa vào ở phía đường Lê Lợi và ra ở phía bến Bạch Đằng bờ sông Sài Gòn. Đây là một cách tổ chức giao thông thích ứng dịch bệnh tốt, đáng ghi nhận.
Trong khu vực đi lại có một vật dụng ít người để ý là tay nắm cửa nhưng gần như ai cũng phải tiếp xúc và đó là điểm lây nhiễm. Trên thế giới người ta giải quyết nó như thế nào? 
Đối với các tay nắm cửa ngang thì tìm cách không tiếp xúc trực tiếp bằng các chi tiết lắp thêm, đơn giản nhất là dùng giấy lót khi mở cửa.  
Nhưng với tay nắm tròn rõ ràng không thuận tiện như vậy. Người ta cũng có thể gắn bas để chuyển tay nắm tròn thành ngang. 
Với người thiết kế công trình mới, theo quan điểm của KTS Trung là nên loại bỏ tay nắm tròn trong các công trình công cộng. Tay nắm tròn tiếp xúc nhiều, khả năng lây nhiễm cao. Ngoài ra nó còn gây khó người khuyết tật bàn tay không dùng được tay nắm tròn và cũng dễ gây nguy hiểm trong trường hợp hỏa hoạn. Ở Mỹ và Canada, người ta đã đưa vào quy chuẩn XD (building code) loại bỏ tay nắm tròn khỏi công trình công cộng từ gần 10 năm trước.  
Mới chỉ xét trên hành lang giao thông và tay nắm cửa đã thấy nhiều ứng phó với đại dịch. Bài trình bày của KTS Trần Khánh Trung cũng cho thấy nhiều giải pháp ứng phó Covid-19 khác tại các khu vực như khu vệ sinh, thang bộ, thang máy… Những thay đổi để thích ứng đã được nghiên cứu đưa ra những khái niệm mới trong lãnh vực. 
 

 

 

Tay nắm cửa tròn bất tiện và hình thức ứng dụng cửa đi không chạm; Nguyên nhân xuất hiện khái niệm Hydbrid Design
 
Hybrid Design và những thay đổi ở các không gian quen thuộc
Trong kiến trúc, khái niệm Hybrid đã xuất hiện từ giữa thập niên 2010 để chỉ các không gian linh hoạt có thể thay đổi để thích ứng với nhiều tình huống khác nhau. Khi đại dịch xảy ra, mọi người phải giãn cách, rồi quay trở lại điều kiện bình thường mới và thích nghi dần với nhiều thói quen mới. Điều này tác động mạnh mẽ đến nhu cầu không gian linh hoạt, từ đó khái niệm Hybrid đã dần trở thành một xu hướng mới của thiết kế: Hydbrid Design
Hybrid Design giờ đây được hiểu nôm na là tạo ra không gian vừa có thể vận hành khi bình thường vừa có thể giãn cách khi có dịch (dịch Covid-19 hoặc một loại dịch bệnh mới). 
Ở đây xin đề cập đến một số dạng Hybrid Design đơn giản và phổ biến nhất, có nhu cầu lớn trong xã hội.
Với nhà ở, khái niệm Hybrid Homes thực ra đã có từ trước đại dịch, nó mang nghĩa là ngôi nhà có thể kết hợp vừa ở vừa kinh doanh, sản xuất. Nhưng sau đại dịch, Hybrid Homes là căn nhà có thể dùng để ở (tất nhiên), để giải trí, thư giãn, tập luyện (gym, yoga...), làm việc (online), học tập (online). 
Trong hình minh họa là một căn hộ sau đại dịch, ta có thể thấy nhu cầu ở nhiều chức năng. Sảnh để hạn chế F0, có chỗ rửa tay hoặc vệ sinh. Trong nhà có không gian tập gym, yoga. Không gian làm việc phải đủ, trẻ em phải có chỗ học online. Các ban công cũng phải rộng để làm không gian thư giãn, đủ kê bàn 4 ghế cho cả gia đình sinh hoạt ngoài trời. Có thêm bàn làm việc nữa không chỉ cho 1 người. Có bàn vừa làm việc vừa nấu bếp… Đó là yêu cầu mới của Hybrid Homes.
Với trường học ta có khái niệm Hybrid Learning, nghĩa là học tập linh hoạt. Ở Việt Nam hiện đang thực hiện học sinh hoặc học ở trường hoặc học ở nhà, Hybrid Learning trong điều kiện đại dịch là có thể một nửa học sinh học ở trường, một nửa học ở nhà. Khi giảm một nửa số học sinh thì khả năng lây nhiễm giảm đi. Hiện nay ta tập trung tất cả học sinh thì số ca tăng khủng khiếp. Nếu cho đi học một nửa và luân phiên nhau, (một tuần lại hoán đổi) thì tỷ lệ lây nhiễm chắc chắn sẽ giảm. Rõ ràng các nhà trường của ta hoặc là chưa nghĩ đến hoặc là điều kiện vật chất chưa cho phép. Thực ra Hybrid Learning không chỉ là nửa ở trường nửa ở nhà, nó có thể đáp ứng các nhu cầu học rất đa dạng. 
Quan sát sơ đồ ta có thể thấy nhiều hình thức học tập khác nhau. Một số học sinh học ở nhà, một số khác học trong trường, 100% học online cũng sẽ không hấp dẫn bằng 50% học tại lớp, 50% còn lại dù học online nhưng các em vẫn nhìn thấy được hoạt động của các bạn tại lớp thì sẽ hứng thú học tập hơn. Trong giai đoạn không có dịch, học sinh vẫn học tại lớp bình thường, tuy nhiên các em vì lý do gì đó không thể đến lớp thì thay vì xin phép nghỉ như trước đây, các em có thể xin học online tại nhà. Ngoài ra còn có chỗ cho tự học, học online với trường khác. Thí dụ em chọn môn nhiệm ý tiếng Đức nhưng trường không có giáo viên dạy tiếng Đức thì em có thể học online ở một trường khác có giáo viên tiếng Đức dù đang ngồi tại trường mình. Vậy là cần không gian để học sinh học các thầy cô giáo ở trường khác. Các em có thể học vẽ, nhạc, nữ công… online hoặc ngược lại, học sinh trường khác cũng có thể học online ở trường này. Đây là hình thức đang được áp dụng phù hợp và bắt đầu phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. 
 

 

 

 

Hydbrid Homes và minh họa mặt bằng căn hộ tiêu chuẩn sau đại dịch; Hydbrid Learning và mặt bằng minh họa trường học; Hydbrid Office thích hợp với làm việc từ xa

Về văn phòng làm việc thì Hybrid Office là mô hình phát triển mạnh nhất hiện nay. Thực tế ghi nhận tại Mỹ, khi dịch cao nhất thì nhân viên làm việc tại nhà gần như 100%. Khi hết giãn cách, tỷ lệ người quay trở lại văn phòng làm việc giảm hẳn, không phải là 100% như ban đầu. Nhiều người không muốn đến văn phòng làm việc nữa vì đã quen với làm việc ở nhà cũng hiệu quả không kém mà còn tiết kiệm thời gian đi lại. Nhu cầu làm việc ở nhà gia tăng, và các văn phòng phải thay đổi thành Hybrid Office để đáp ứng. Đơn giản ta có thể hiểu Hybrid Office cho phép làm việc tại chỗ, hoặc tại nhà và cả tại nơi khác. Ví dụ như là văn phòng ở TP.HCM trước nay chỉ tuyển nhân viên đang sinh sống tại TP.HCM nhưng giờ có thể tuyển nhân viên tại Hà Nội hoặc địa phương khác, thậm chí tuyển cả nhân viên ở nước ngoài làm việc online với văn phòng tại Việt Nam. Rõ ràng là Hybrid Office cho phép ở bất kỳ đâu trên thế giới ta cũng có thể làm việc được qua internet. Và khi mô hình này phát triển thì văn phòng thay đổi, không gian hội họp, không giao giao tiếp cũng thay đổi theo. 
Nhìn vào mô hình làm việc Hybrid Office ta có thể thấy rất đa dạng, tư thế thoải mái, người ta có thể làm việc trong sofa, ở bàn hoặc ngoài trời. Màu cam nhạt (ảnh minh họa kèm theo) là khu làm việc tại chỗ, trước đây chiếm khoảng 60-70% thậm chí 80% nhưng nay giảm đi vì nhiều người làm việc ở nhà. Màu hồng là khu vực họp và online nay tăng nhiều vì trước đây chỉ cần vài chỗ họp, bây giờ nhu cầu cần nhiều và chia nhỏ hơn, thậm chí có phòng họp chỉ dành 1 người để trao đổi với người khác làm việc ở nhà qua internet. 
Chỗ thay đổi nhiều nhất trong văn phòng là không gian giao tiếp kết nối. Người làm việc ở nhà nếu làm việc liên tục một thời gian người ta sẽ chán và có nhu cầu kết nối. Vậy những người đó có thể làm việc 90% ở nhà nhưng 10% còn lại vào cơ quan là giao tiếp, kết nối với đồng nghiệp ở đây. Không gian giao tiếp này sẽ rất sinh động, vừa là giao tiếp vừa là giải trí, nghỉ ngơi vừa trao đổi thân mật. 
Thực tế thiết kế, trong không gian làm việc, nhân viên có thể ngồi ở bàn hoặc sofa. 
Không gian họp có thể là phòng họp với màn hình lớn đang làm việc ở xa hoặc họp nhóm cá nhân, tách biệt, chống ồn ào.
Không gian giao tiếp kết nối thì giống như một quán cà phê với sofa, quầy bar hấp dẫn. Nó không gây cảm giác là một văn phòng làm việc nhưng thực ra nó vẫn là không gian làm việc. 
Các trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn cũng có thay đổi. Các khái niệm Hybrid Mall, Hybrid Restaurant, Hybrid Hotel cũng đã xuất hiện với những đặc điểm khác với shopping mall, restaurant, hotel cũ.
 

 

 

Hydbrid Office và minh họa tiêu biểu các khu vực làm việc trong văn phòng Hydbrid 
 
“Mong Hội Kiến trúc sư TP.HCM tiếp tục phát huy”!
Đó là nội dung đại ý mà một trong các ý kiến mà ban tổ chức nhận được từ các KTS gửi về sau buổi hội thảo trực tuyến Phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) do Hội Kiến trúc sư TP.HCM tổ chức ngày 26.2.2022.
Chương trình gồm 3 chuyên đề:
Sáng 26.2: Kiến trúc hiện đại Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, diễn giả là KTS Mel Schenck, tác giả quyển sách Southern Vietnamese Modernist Architecture. 
Chiều 26.2: Quy hoạch đô thị và kiến trúc sau đại dịch Covid-19 với hai diễn giả: 
+ TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners trình bày phần 1: “Quy hoạch Đô thị sau đại dịch Covid-19”. 
+ KTS Trần Khánh Trung, Kiến trúc sư trưởng TTT Architects, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM trình bày phần 2: “Kiến trúc hậu Covid-19”.
Buổi hội thảo thu hút gần 300 tài khoản tham dự trong đó bao gồm các KTS hội viên Hội Kiến trúc sư TP.HCM và nhiều kiến trúc sư đến từ các tỉnh thành bạn.

 
KT&ĐS xin lược trích một số ý kiến gửi về Ban tổ chức nhu sau: 
“Cảm ơn các anh đã chia sẻ và bổ sung nhiều kiến thức thức hữu ích!” (Arch.Hoangtl); “chương trình CPD như vầy cho chúng ta khả năng học hỏi xuyên quốc gia, từ các diễn giả từ khắp nơi trên thế giới. Mong Hội tiếp tục phát huy” (Lâm Hùng Nguyên-CH46); “Xin cảm ơn các diễn giả, cảm ơn BTC về các chủ đề buổi hội thảo rất hay ngày hôm nay” (La Thanh Son); “Xin cảm ơn BTC và các diễn giả rất nhiều” (Võ Thị Kim Huệ- TP HCM); “Các đề tài đều thiết thực, nhất là bài của KTS Mel Schenck. Xin cám ơn” (Hà Thị Kim Thúy-CH 04); “Xin cảm ơn diễn giả và ban tổ chức” (Võ Quyền Anh- TP.HCM); “Cám ơn BTC và các diễn giả” (Nguyễn Văn Tuân-Nha Trang, Khánh Hòa); “Cám ơn Ban tổ chức” (Trần Trung Hiếu-Đồng Tháp); “Cám ơn anh Ngô Viết Nam Sơn và anh Trần Khánh Trung đã chia sẻ 2 bài rất thú vị” (KTS Nguyễn Hoàng Giang-CH24); “Cám ơn 2 diễn giả đã có đề tài rất thú vị về quy họach, kiến trúc không gian thời dịch bệnh Covid 19” (Nguyễn Thu-Cần Thơ).
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 189

Các tin khác