Đóng góp xây dựng định hướng kiến trúc thời kỳ mới

Lượt xem: 1004
27/4/2021 - Chuyên đề
Tác giả: Bài HY HƯNG ảnh ĐINH QUANG TUẤN

Nằm trong chuỗi chương trình hoạt động chuyên môn và chào mừng Ngày Kiến trúc Việt Nam (27.4.1948- 27.4.2021), sáng 24.4.2021, Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo chuyên đề: “Thiên nhiên và con người trong định hướng kiến trúc Việt Nam”. Hội thảo ghi nhận sự có mặt của hơn 150 kiến trúc sư đến từ An Giang, Đồng Tháp, Long An, Bà Rịa-Vũng Tàu, Lâm Đồng, Bình Thuận và thành phố Hồ Chí Minh. Sau tham luận của KTS Nguyễn Trường Lưu, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố Hồ Chí Minh, các đại biểu đã thảo luận sôi nổi về nhiều vấn đề thiết thực đối với thực tế hành nghề của kiến trúc sư hiện nay. Các ý kiến từ hội thảo sẽ được tập hợp thành kiến nghị gửi lên Hội Kiến trúc sư Việt Nam để góp phần xây dựng định hướng kiến trúc Việt Nam giai đoạn 2020-2030, tầm nhìn đến 2050. KT&ĐS lược ghi lại một số ý kiến từ hội thảo này.

 
 

 

 
Từ thiên nhiên khắc nghiệt đến bức xúc “thực trạng áp dụng Luật Kiến trúc”
Trong phần đầu của bài tham luận, KTS Nguyễn Trường Lưu đã trình bày sự ảnh hưởng của thiên nhiên tới kiến trúc trong suốt chiều dài lịch sử ở cả phạm vi thế giới và từng vùng, miền ở Việt Nam. Nói đến chuyện thời sự, bài tham luận không thể không nhắc tới đại dịch Covid- 19 đã tác động lớn đến đời sống kinh tế, con người và kiến trúc ở Việt Nam. Mặc dù vậy, so với sự khắc nghiệt của thiên nhiên qua hiện tượng biến đổi khí hậu mà mới nhất là chuyện bão chồng bão, lũ chồng lũ gây ra thiệt hại lớn về người và tài sản ở miền Trung Việt Nam năm 2020, KTS Nguyễn Trường Lưu thừa nhận, “trong cơn đại dịch toàn cầu, con người vẫn nhận ra rằng biến đổi khí hậu là vấn đề đáng lo sợ hơn cả dịch Covid”. 
Về yếu tố con người trong kiến trúc, bài tham luận nêu các công trình kiến trúc đều là sản phẩm do con người tạo nên. Theo Luật Kiến trúc có hiệu lực từ 01.07.2020 thì đó là “cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động kiến trúc và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động kiến trúc...”. Cụ thể hơn, đó có thể là các đơn vị tư vấn, các kiến trúc sư, chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước, các hội đồng chấm thi, đơn vị thẩm tra... Họ là những người tạo nên sản phẩm kiến trúc. Sản phẩm này tốt hay xấu phụ thuộc vào trình độ và cảm xúc của kiến trúc sư và đây là công việc sáng tạo có tính chất cá nhân của con người. Vậy các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động kiến trúc có tác động gì đến tác phẩm kiến trúc? 
Tham luận dẫn chứng hai việc thực tế thu thập từ báo chí để minh họa cho thực trạng áp dụng Luật Kiến trúc. 
Chuyện thứ nhất là thực tế vẫn còn một số công trình không thuộc đối tượng thi tuyển nhưng vẫn được tổ chức thi tuyển với thời gian tổ chức không đảm bảo cạnh tranh đúng quy định. Ví dụ: nhiều dự án được phát hành thư mời thi tuyển từ 9 giờ ngày 15.4.2021 đến hết 16 giờ ngày 29.4.2021; Tiếp nhận hồ sơ dự thi cũng từ 9 giờ ngày 15.4.2021 đến hết 16 giờ ngày 29.4.2021. Theo KTS Nguyễn Trường Lưu thì “15 ngày bao gồm thời gian phát hành hồ sơ và tiếp nhận hồ sơ là không đủ thời gian theo quy định”.  
Chuyện thứ hai là “đối phó quy tắc ứng xử nghề nghiệp của Hội Kiến trúc sư hành nghề”. Một công ty đưa ra giá dự thầu một công trình là 1.340.408.314 đồng sau đó giảm giá còn 670.204.157 đồng để canh tranh với đơn vị khác đưa ra mức giá 1.314.676.000 đồng. Vấn đề đặt ra là giảm giá đến 50% như vậy có phải là cạnh tranh và khi thực hiện bằng mọi giá sẽ dẫn đến hậu quả gì? 
Hai dẫn chứng ở cuối tham luận đã làm nóng hội trường. Hàng loạt phát biểu bức xúc đã được nêu ra trong phần thảo luận. 
 
 

 

Hội thảo có sự tham dự của 150 KTS đến từ TP.HCM và các tỉnh thành phía Nam ngày 24.4.2021 vừa qua cho thấy sự quan tâm về hoạt động nghề nghiệp của giới kiến trúc
 
Hỏi đáp về định hướng kiến trúc
KTS Vũ Việt Anh, trường Đại học Kiến Trúc TP.HCM phát biểu dưới góc độ hành nghề: Các đơn vị nhà nước sử dụng nguồn lực rất lớn của đầu tư công nhưng lại không có cơ chế để hợp lý hóa, chuyện làm thế nào chọn người phù hợp làm phương án dù chỉ là sơ bộ. “Phải chăng định hướng thì cứ định hướng, các văn bản pháp lý sau đó sẽ xuất hiện và thường là bắt buộc mọi người phải lách luật theo một cách nào đó”, KTS Vũ Việt Anh nói. KTS Nguyễn Trường Lưu nêu một ghi nhận, công trình xây dựng cơ bản dùng vốn ngân sách nhà nước rất lớn, rất nhiều nhưng giải thưởng kiến trúc kể cả trong nước và quốc tế mà các công trình này nhận được lại rất ít so với các công trình dùng vốn của tư nhân. 
KTS Bùi Thụy Vương Khánh, công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Lam Anh, TP.HCM đề nghị nói thêm về vật liệu xây dựng (VLXD) trong kiến trúc, đặc biệt là vật liệu địa phương tạo ra bản sắc. Nhân ý kiến này, KTS Nguyễn Trường Lưu tỏ ra quan ngại về hai cách sử dụng VLXD một cách máy móc. Trường hợp thứ nhất được nêu từ buổi nói chuyện của bà Chủ tịch Hội Kiến trúc Hoàng gia Anh tại Hội Kiến trúc sư TP.HCM về áp dụng chứng chỉ xanh từ mấy năm trước. Theo bà thì Việt Nam nhập đá granite Italy dù có chứng chỉ xanh trong khi Việt Nam cũng có đá granite với cường độ chịu lực các chỉ tiêu tương đương là “không còn đúng với tiêu chí xanh nữa”. Bà cho rằng “đá từ Italy chở về đây tiêu tốn rất nhiều năng lượng là mất xanh rồi. Các bạn phải gắng tìm cách sử dụng vật liệu địa phương”. 
KTS Nguyễn Trường Lưu nêu, có quy định là công trình phải sử dụng gạch không nung nhưng ở rất nhiều địa phương không có xỉ than thì không có gạch này. Ví dụ như ở An Giang, muốn dùng gạch không nung thì phải chở từ những vùng có xỉ than vô, tính ra có khi dùng gạch không nung lại tiêu hao năng lượng nhiều hơn dùng vật liệu địa phương. Ta phải định hướng thế nào để nghĩ đến vật liệu xanh trong kiến trúc như một khái niệm rộng hơn chứ không đơn giản là áp dụng văn bản, quy định một cách máy móc. 
KTS Đỗ Minh Đặng, Trung tâm Quy hoạch đô thị-nông thôn Đồng Tháp thì so sánh nghề kiến trúc với một số ngành nghề khác. Thông thường thì học sinh không dám cãi thầy cô, bệnh nhân không dám cãi bác sĩ, thân chủ không dám cãi luật sư nhưng trong kiến trúc lại có những chủ đầu tư bắt kiến trúc sư làm theo mình vì “tôi là chủ đầu tư, anh không được cãi tôi”. Từ đó KTS Đỗ Minh Đặng nêu vấn đề định hướng ra sao để tiếng nói của kiến trúc sư được coi trọng hơn? 
Theo KTS Nguyễn Trường Lưu thì kiến trúc sư hành nghề phải thể hiện được trình độ và cách làm việc thuyết phục được chủ đầu tư qua uy tín của mình. Ở góc độ định hướng về luật, ông cũng nêu thực tế, “ngay tại hội trường này, chúng tôi đã đóng góp cho Luật Kiến trúc là phải có quy định trách nhiệm của chủ đầu tư nhưng thực tế chưa được như mong muốn”. Một điều nữa mà các KTS phải đối mặt là khi trình duyệt hồ sơ ở cơ quan thẩm định, có thể gặp một KTS chưa thiết kế công trình nào nhưng anh ta lại có quyền “trả hồ sơ đề nghị chỉnh sửa phương án”. Trong trường hợp này KTS Nguyễn Trường Lưu đề nghị khi sửa hồ sơ, KTS thiết kế có quyền bảo lưu phương án của mình và cơ quan thẩm định phải chịu trách nhiệm về phương án chỉnh sửa. 
 
 

  

 
6 kiến nghị cho định hướng kiến trúc thời gian tới  
Thay mặt Ban tổ chức, tổng kết từ tham luận và các ý kiến phát biều hội thảo, KTS Trần Khánh Trung, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, người dẫn chương trình đã tổng kết ngắn gọn thành 6 kiến nghị để có cơ sở xây dựng định hướng chung cho kiến trúc Việt Nam giai đoạn 2020 đến 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. 
Thứ nhất là phải đánh giá cái cũ, đánh giá việc thực hiện Quyết định số 112/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2020 trên cơ sở đó mới xây dựng cái mới.
Thứ hai là phải có dự báo khoa học và chi tiết đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050 về biến đổi khí hậu, về kinh tế-xã hội, khoa học-kỹ thuật... và trên cơ sở đó ta mới có thể định hướng đúng, chính xác. 
Kiến nghị thứ ba là Việt Nam đang trên đà hội nhập, thế giới đang có xu hướng phát triển kiến trúc bền vững, kiến trúc xanh, vì vậy cần xây dựng hệ thống đánh giá công trình xanh phù hợp với điều kiện của Việt Nam.
Thứ tư là bản thân từng kiến trúc sư phải tích cực học tập nâng cao trình độ, trau dồi kỹ năng để có năng lực ngang tầm với KTS thế giới, phải tuân thủ quy tắc ứng xử mà các nước tiên tiến đã có và đang áp dụng.
Thứ năm là với cơ sở ban ngành quản lý, từ lãnh đạo đến nhân viên phải nâng cao trình độ ngang tầm nhiệm vụ để việc quản lý giúp kiến trúc phát triển thay vì cản trở sự phát triển của nó. 
Kiến nghị cuối cùng là phải có giải pháp nâng cao trình độ hiểu biết, cảm thụ kiến trúc của người dân trong đó chú trọng đến các nhà đầu tư, chủ đầu tư, người quyết định trên 50% sự thành công của công trình kiến trúc.
 

 

 

 

6 kiến nghị trong hội thảo đã được KTS Trần Khánh Trung tổng kết nhằm đóng góp ý kiến xây dựng định hướng cho kiến trúc Việt Nam giai đoạn 2020-2030, tầm nhìn đến năm 2050
 
Khái quát về định hướng kiến trúc Việt Nam từ năm 1945 đến nay
– Từ ngày lập nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đến nay, chúng ta đã nhiều lần có định hướng cơ bản về nền văn hóa nói chung và kiến trúc quốc gia nói riêng. Chúng ta có thể coi thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gởi hội nghị kiến trúc sư tháng 4 năm 1948 nhân ngày thành lập Đoàn kiến trúc sư như một “Tuyên ngôn” đầu tiên về định hướng kiến trúc Việt Nam. Từ đó đến nay trong mỗi giai đoạn, Đảng và Nhà nước đã có những định hướng chiến lược. Chúng ta có thể khái quát hóa từng giai đoạn, để từ đó tìm ra định hướng mới cho phù hợp với giai đoạn hiện nay.
– Trong bài viết: “Giá trị truyền thống của kiến trúc Việt Nam” in trong tuyển tập Phác thảo chân dung văn hóa Việt Nam (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2000) của GS. KTS Ngô Huy Quỳnh, tác giả khái quát các định hướng kiến trúc Việt Nam thế kỷ XXI với tóm tắt định hướng về văn hóa và kiến trúc qua các thời kỳ như sau:
• “Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 của Đảng ta với phương châm dân tộc, khoa học, đại chúng”.
• “Nghị quyết của Bộ Chính trị Trung ương Đảng tháng 9 năm 1959 về quy hoạch cải tạo và mở rộng thành phố Hà Nội với phương châm thích dụng, tiết kiệm, vững chắc, hợp với mỹ quan trong điều kiện có thể”.
• “Đại hội lần thứ IV của Đảng năm 1976 đã chỉ ra phát triển nghệ thuật kiến trúc xã hội chủ nghĩa có tính hiện đại và tính dân tộc”.
• “Đại hội lần thứ VI của Đảng năm 1986 nhấn mạnh coi trọng nghệ thuật kiến trúc vừa dân tộc vừa hiện đại”.
• “Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ năm (khóa VIII) năm 1998 xác định xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó cần chú ý tính thẩm mỹ, bản sắc dân tộc và tính hiện đại của kiến trúc”.
- Trong bài viết: “Giá trị truyền thống của kiến trúc Việt Nam”, GS. KTS Ngô Huy Quỳnh trích phát biểu của nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Nguyễn Trực Luyện tại Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Kiến trúc sư Việt Nam (năm 1998): “Cái là truyền thống được cảm thụ và nhào nặn trong sáng tác của kiến trúc sư hôm nay, khi có chỗ đứng trong đời sống kiến trúc, sẽ trở thành cái tiên tiến hôm nay qua sáng tạo của kiến trúc sư mang được tâm hồn của dân tộc, đáp ứng được khát vọng cuộc sống đương thời sẽ trở thành bản sắc cho ngày mai...”. Suốt 50 năm qua, kiến trúc nước ta luôn luôn giữ một định hướng ấy tuy cách diễn đạt từng lúc có khác nhau: “dân tộc và hiện đại”, “tiên tiến và bản sắc”.
- Ngày 03.09.2002, Chính phủ ban hành Quyết định 112/2002/QĐ-TTg về “Phê duyệt định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2020” có nội dung đề cập trong mục tiêu tổng quát là “hình thành và phát triển kiến trúc Việt Nam hiện đại, giàu bản sắc dân tộc”.  
(Trích từ tham luận “Thiên nhiên và con người trong định hướng kiến trúc Việt Nam” của KTS Nguyễn Trường Lưu, tháng 4.2021). 
Bạn đọc có thể tham khảo tài liệu tại đường dẫn ở địa chỉ sau:
https://kientrucvadoisong.nethttps://kientrucvadoisong.net/ckeditor/plugins/fileman/Uploads/Thitruong/TINHOI/THAM-LUAN_KTS-LUU.pdf
 

 

Các tin khác