Cần thay đổi suy nghĩ về thiết kế chiếu sáng

13/11/2017 - Nhà ở

Hiện nay, trong hồ sơ thiết kế một ngôi nhà, bạn sẽ tìm thấy phần thiết kế có liên quan đến chiếu sáng nằm trong các bản vẽ thiết kế điện hoặc trong các bản vẽ thiết kế nội thất (nếu có). Có nhiều hồ sơ thiết kế chỉ bố trí đèn một cách cho có và để phần việc này cho chủ nhà và nhà thầu.

 

 

Nếu có sự quan tâm đúng mức đến chiếu sáng thì các không gian trong nhà ở sẽ tăng rất nhiều giá trị thẩm mỹ

 

Cách thiết kế bố trí đèn cũng thường rất đơn giản: chỉ là xác định vị trí của đèn và mối liên hệ giữa đèn với các vị trí công tắc. Thường trong các bản vẽ này, bạn có thể sẽ gặp các tên gọi rất nôm na như đèn mắt ếch, đèn lon, đèn chùm (gọi theo hình dáng)… hoặc đèn halogen, nê ông, huỳnh quang (gọi theo loại bóng đèn)… và nhiều khi mượn cả tên nước ngoài như đèn downlight, đèn spotlight … Thiên hình vạn trạng và đa phần là sai về mặt chuyên môn. 
Đa số các hồ sơ thiết kế này thỏa được phần “sáng” mà sẽ thiếu hẵn phần “đẹp” và sự hợp lý. Chưa kể nhiều trường hợp chủ nhà đã tự “thiết kế” chiếu sáng cho nhà của mình (do “chê” cách bố trí đèn của nhà thiết kế hoặc trong hồ sơ thiết kế không có).
Trên các trang báo mạng hoặc các chương trình truyền hình chuyên đề nội thất thường xuyên có những bài tư vấn về chiếu sáng nội thất. Rất dễ thấy là một số nhà tư vấn này đang đọc hoặc viết lại những gì họ đã từng đọc ở đâu đó. Họ thiếu kiến thức chuyên nghành, thiếu thực tế và kinh nghiệm một cách nghiêm trọng. Những bài tư vấn này thực sự không mang đến sự hữu ích nào cho người quan tâm ngoài việc nhìn ngắm những hình ảnh đẹp trích từ các nguồn thông tin của nước ngoài. 
Vậy với người chủ nhà muốn đầu tư nghiêm túc cho chiếu sáng công trình của mình thì sao? Theo tôi, chủ nhà thường sẽ đụng đến hai vấn đề rất nan giải. Một, ai là người có thể giúp họ thiết kế chiếu sáng một cách chuyên nghiệp? Hai, họ sẽ phải thay đổi một quan niệm rất phổ biến lâu nay về chi phí cho chiếu sáng.
Về kinh phí, có lẽ không phải là vấn đề lớn lắm! Nhiều chủ nhà đã chịu chi rất nhiều tiền cho những bộ đèn quá cầu kỳ, đắt tiền…nay chỉ cần “hợp lý hóa” chi tiêu là được. Tăng kinh phí cho chiếu sáng đối với đối tượng này cũng không có gì phải phân vân lắm, miễn… đẹp! Đối với những chủ nhà có “so đo” về kinh phí thì cần phải hiểu là cần tăng tỷ trọng đầu tư cho chiếu sáng so với tổng đầu tư cho toàn nhà. Không thể vừa rẻ vừa tốt được! Hiệu quả đầu tư cho chiếu sáng một cách hợp lý có thể nhìn thấy được ngay khi công trình hoàn thành. Vậy nên cần bớt cái gì đó để thêm tiền cho chiếu sáng... 
Vấn đề khó xử nhất là bạn có thể nhờ ai có thể giúp mình thiết kế chiếu sáng? Chuyên gia thiết kế chiếu sáng, bạn là ai vậy? Trên thế giới hiện nay, theo KS Nguyễn Quốc Thống, có ba chuyên ngành riêng trong thiết kế chiếu sáng:
1/ Chiếu sáng sân khấu trong các buổi trình diễn hoặc 
tổ chức sự kiện
2/ Thiết kế kiểu dáng đèn chiếu sáng
3/ Thiết kế chiếu sáng kiến trúc 
Cả ba loại chuyên gia này đều rất hiếm ở Việt Nam. Làm nhà thì bạn cần tìm đến loại chuyên gia thứ ba. 
Trong các công trình có đầu tư nghiêm chỉnh như khách sạn, nhà hàng, cửa hàng hoặc cả nhà ở… đều cần có vị chuyên gia này tham gia trong nhóm tư vấn thiết kế. Họ góp ý cho kiến trúc sư, nhà thiết kế nội thất để phát triển ý tưởng ngay từ những giai đoạn đầu của thiết kế… Không thể tưởng tượng được việc công trình đẹp mà không có vị chuyên gia này! Đa số chủ đầu tư Việt Nam rất ít coi trọng hoặc không cần biết có vị chuyên gia này. Tất cả thuộc về công việc của kiến trúc sư hoặc nhà thiết kế nội thất. Hơn nữa, đi mua mấy cái đèn thì có gì mà khó! 
Chính vì không có thị trường nên không có nhu cầu chuyên gia. Nay khi bạn cần thì không tìm ra là vậy! 
Hiện nay, trên thị trường có một số công ty và cá nhân có tầm nhìn xa, nhiều năm nay đã tạo lập được những tên tuổi có uy tín chuyên môn nhất định. Nhưng khách hàng của họ chủ yếu vẫn là các nhà đầu tư của nước ngoài, thiếu vắng các khách hàng Việt Nam...
Vậy khi bạn ý thức được tầm quan trọng của chiếu sáng thì  bạn biết nhờ cậy ai? Theo tôi, đầu tiên bạn cần trang bị cho mình một ít kiến thức ở dạng “người tiêu dùng”, vì bạn không thể đi mua hàng trong tình trạng cầu may được. Loại kiến thức này cũng không ghê gớm đến mức “bất khả thi” với bạn. Nó giống như các kiến thức bạn cần trang bị khi chọn nhà thầu xây dựng hoặc mua chiếc xe vậy thôi! Thứ đến, bạn cần nói chuyện với nhà thiết kế của bạn. Bạn cần nhấn mạnh với họ rằng bạn quan tâm đến yếu tố trang trí trong chiếu sáng và hỏi họ có thể giúp bạn được không? Nếu nhà thiết kế của bạn chỉ nói đi nói lại về đèn “lon”, đèn “mắt ếch” –  không có gì hơn – thì bạn đã chọn nhầm người! Những nhà thiết kế có hiểu biết sẽ giúp bạn tìm được chỗ uy tín để nhờ cậy, tất nhiên bạn sẽ phải thêm chi phí. Nhưng như tôi đã trình bày ở trên: chi phí này hợp lý và không đáng phải lo lắng. 

 


 

Kiến trúc được tăng thêm giá trị nhờ sự cộng tác của các chuyên gia chiếu sáng

 

Mặt đứng nhà thêm lung linh cũng là nhờ có quan tâm đến chiếu sáng

 

 

Trong các công trình chuyên về trưng bày, thiết kế chiếu sáng là không thể thiếu được. Ở Việt Nam, yếu tố này thường bị coi thường

Bài KTS Hồ Lê Phương ảnh KTS Hồ Lê Phương - Đăng Khoa

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 108

Các tin khác