Chống thấm - Vấn đề nan giải

12/11/2019 - Chuyên đề
Tác giả: KTS Nguyễn Trần Đức Anh

Mùa mưa đang đến, và chống thấm đang là vấn đề thách thức đối với những công trình. Cũng như chống nóng, chống thấm là một yếu tố kỹ thuật quan trọng ảnh hưởng đến tiện nghi và chất lượng công trình. Tuy vậy, chống thấm là vấn đề mới hơn và nhiều phức tạp hơn...

 
 
Với mái bằng có diện tích lớn thì việc phân thủy và vị trí miệng thu nước thoát rất quan trọng
 
Chống thấm - vấn đề nan giải và phức tạp
Tất nhiên, không chỉ chờ đến mùa mưa mới nói chuyện chống thấm, hay chuyện thấm và chống thấm không chỉ xảy ra vào mùa mưa. Nhưng thực tế, mùa mưa là một khoảng thời gian thử thách khá rõ nét với công trình. Nếu so với chống nóng, thì chống thấm là một vấn đề mới hơn. Trong kiến trúc dân gian truyền thống từ xa xưa, ông cha ta đã đưa ra rất nhiều giải pháp chống nóng, nhưng chống thấm thì gần như không có. Nguyên nhân là do quy mô và tính chất của công trình. Các công trình kiến trúc dân gian xưa hầu như chỉ có một tầng, quy mô nhỏ, khác xa với những công trình hiện đại bây giờ. Các công trình này cũng hầu như không có hệ thống cấp - thoát nước, bởi phần nước thường được tách riêng ở những công trình phụ, với cách thức cấp nước đơn giản và tiêu thoát tự nhiên. Do vậy có thể nói vấn đề thấm và chống thấm là một đặc trưng của kiến trúc hiện đại, những công trình hiện đại. Những công trình này có hệ thống nền móng nằm sâu trong lòng đất, có các diện mái, tường lớn tiếp xúc với bên ngoài, có các hệ thống phòng chức năng sử dụng nước cần hệ thống cấp - thoát... và đó là những nguyên nhân gây thấm cho công trình.
Thấm bắt nguồn từ nước, có nước xâm nhập công trình mới có hiện tượng thấm. Có thể chia ra làm hai nguồn thấm chính: đó là nguồn nước tự nhiên: nước ngầm dưới công trình, nước mưa tác động vào bề mặt kiến trúc; và nguồn nước nhân tạo: từ hệ thống đường ống cấp thoát nước và các không gian, bộ phận kiến trúc có nước, chứa nước như phòng vệ sinh, bể nước, bể bơi, bể cảnh... Nguyên nhân thấm là do nước xâm nhập qua các khe hở trên bề mặt vật liệu. Với các loại vật liệu xây dựng thông thường, trong cấu trúc vật liệu đều có những mao quản (khoảng cách giữa các hạt vật chất) có đường kính từ 20-40 micromet (1micromet = 1/1000 milimet). Khi các bề mặt này tiếp xúc với nước, nước sẽ xâm nhập và thẩm thấu theo các mao quản vào sâu trong vật liệu gây ra hiện tượng thấm. Việt Nam là đất nước ở vùng nhiệt đới, nóng ẩm mưa nhiều, nhiệt độ chênh lệch lớn, có những vùng khí hậu tương đối khắc nghiệt. Tất cả các điều kiện khí hậu và thời tiết không thuận lợi gây nên những hiện tượng co ngót, dãn nở, làm nứt và phá hủy bề mặt cũng như cấu trúc vật liệu, tạo điều kiện cho nước xâm nhập. Ở góc độ nào đó, việc chống thấm cũng liên quan đến chống nóng.
 
 
 
Các đầu nối ống cấp thoát nước là vị trí xung yếu dễ gây ra rò rỉ và thấm. Chống thấm phải bắt đầu thực hiện từ khi thi công công trình
 
 
Các giải pháp chống thấm cụ thể
Hiện tượng thấm gây nhiều tác động tiêu cực tới công trình, như làm ố loang các diện tường, trần, bong tróc lớp che phủ (sơn, vôi) gây mất thẩm mỹ, tiêu hao nguồn nước (như rò rỉ hồ chứa), gây bất tiện cho sinh hoạt, thậm chí gây nguy hiểm (như rò điện)... Chống thấm luôn là vấn đề phức tạp, nan giải, nhất là khi thấm rồi mới “chạy chữa”. Giải phải chống thấm có thể chia thành hai nhóm như sau:
 
Các giải pháp kiến trúc - kỹ thuật: đây là các giải pháp chống thấm chủ động trên cơ sở khắc phục các khu vực xung yếu như đã nói ở trên, nhằm hạn chế tối đa hiện tượng thấm.
– Nghiên cứu kỹ địa chất công trình, các yếu tố thủy văn liên quan để có giải pháp chống thấm tốt cho móng, tầng hầm, chân tường.
– Thiết kế mái phù hợp kiến trúc và khí hậu địa phương, đảm bảo hướng phân thủy và độ dốc thoát nước mưa, tránh tạo ra những khu vực dễ bị đọng nước. Với công trình mái bằng, phải đảm bảo độ dốc tối thiểu là 3%.
– Tổ chức mặt bằng, phân khu chức năng liên quan tới nước (vệ sinh) khoa học để tránh hệ thống cấp - thoát nước đi vòng, đi xa dễ gây hiện tượng thấm và khó khăn khi sửa chữa.
– Đánh dốc đủ (2 – 3%) và đúng hướng cho các sàn vệ sinh, các sàn chịu nước như sân thượng, ban công, logia. Thiết kế vị trí ga thu hợp lý.
– Bảo vệ kết cấu mái cố định (mái bê tông), tránh tác động trực tiếp của mưa nắng bằng các giải pháp như: lợp/dán ngói (với mái dốc), kê tấm đan, phủ mái tôn, tấm bao che nhẹ (với mái bằng). Việc được che phủ này giúp mái bê tông tránh được sự co ngót, dễ xuất hiện vết nứt. Thiết kế vườn, mặt nước trên mái hay sân thượng là một giải pháp tốt bảo vệ cho kết cấu mái phía dưới nhưng cũng là con dao hai lưỡi nếu không xử lý tốt.
– Bảo vệ kết cấu bao che (tường) - đặc biệt là tường hướng đông - tây chịu nắng nhiều dễ bị nứt bằng cách dùng hệ kết cấu chắn nắng, cây xanh…, sử dụng vật liệu bề mặt hợp lý. Không nên xây tường mỏng dễ bị nứt, sử dụng đúng loại gạch, mác vữa cho các khối xây.
– Thực hiện đúng quy trình kỹ thuật khi thi công: sử dụng đúng mác bê tông, mác vữa; dỡ cốp pha khi bê tông đủ tuổi (tránh gây võng, nứt, biến dạng kết cấu); ngâm nước xi măng theo quy phạm với sàn bê tông. Những nơi sử dụng phụ gia chống thấm phải thực hiện theo quy chuẩn của nhà sản xuất. 
– Lưu ý và xử lý triệt để các vị trí xung yếu như vị trí ống xuyên sàn, quanh miệng ga thu...
 
Giải pháp hóa – vật liệu: giải pháp này cũng có thể sử dụng một cách chủ động cùng với giải pháp kiến trúc - kỹ thuật, và cũng là biện pháp xử lý khi sự cố thấm xảy ra. Với cách làm chủ động, có thể đưa các phụ gia chống thấm vào ngay khi thi công, như chống thấm với hệ móng, tường, sàn cần chống thấm. Còn trong trường hợp đã có hiện tượng thấm, cần phải xác định rõ nguyên nhân và đưa ra giải pháp và vật liệu phù hợp. Thực tế, khi có hiện tượng thấm, nước có thể mao dẫn trong lòng vật liệu, đi xa rồi mới xuất hiện trên bề mặt. Vì vậy, xác định nguyên nhân và vị trí gốc của nguồn thấm là rất quan trọng để xử lý triệt để. Khi đã xác định được rồi, và nếu không phải nguyên nhân là do hở, rò rỉ đường cấp thoát; thì có thể sử dụng chất chống thấm. Có hai loại chất chống thấm cơ bản:
– Chất chống thấm vô cơ: thường có nguồn gốc từ silicat. Nguyên lý hoạt động là dung dịch chống thấm sẽ thấm sâu, tương tác với khối bê tông, lớp vữa, trám vào các lỗ rỗng, mao mạch trong khối bê tông, lớp vữa để ngăn nước.
– Chất chống thấm hữu cơ: thường có nguồn gốc từ bitum và polymer. Nguyên lý hoạt động là dung dịch được phủ lên bề mặt, khi khô tạo thành lớp màng trên bề mặt cần chống thấm. Lớp màng này cho phép co giãn ở mức độ nhất định. Tuy nhiên màng chống thấm này sẽ bị lão hóa theo thời gian, nhất là ở những vị trí chịu nhiều tác động tiêu cực của yếu tố tự nhiên (mưa, nắng).
 
Chủ động và thực hiện đồng bộ
Chống thấm luôn là vấn đề nan giải, phức tạp. Với công trình càng lớn, hệ thống cấp thoát nước càng nhiều thì càng phải chú trọng vấn đề chống thấm. Mặc dù hiện nay có rất nhiều loại hóa chất chống thấm thì cũng không nên quá phụ thuộc vào giải pháp này. Để chống thấm hiệu quả, phải thực hiện chủ động và đồng bộ từ khâu thiết kế, lựa chọn vật liệu, quản lý kỹ thuật đúng quy trình trong giai đoạn thi công. Trong quá trình sử dụng, công trình cũng luôn phải được duy tu bảo dưỡng, kịp thời phát hiện ra những vấn đề phát sinh có liên quan tới hiện tượng thấm để xử lý sớm. Một công trình được làm tốt các khâu đó, sẽ là một công trình “khỏe mạnh”, không phải lo lắng khi mùa mưa đến.
 
 
 
Vườn trên mái là một giải pháp chống nóng rất tốt, hạn chế biến dạng của mái bê tông, song cũng tiềm ẩn nguy cơ thấm. Sân thượng là nơi chống thấm khó nhất. Ảnh TL Thu Vân
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 98

Các tin khác