.jpg)
Tại sao lại mất mát nếu không phải là cháy nhà?
Tôi đến thăm một nhân vật, ông đang sống những năm vào tuổi xế chiều trong một căn hộ cao cấp ở khu trung tâm số một giữa lòng thủ đô. Căn hộ sang lắm, tiện nghi theo lối hiện đại, tấm thân nhỏ bé của ông lọt thỏm trong lòng cái sofa bọc da, ông chuyển từ một căn biệt thự cổ về đây, một lịch sử dòng dõi khá danh tiếng đang được gói gọn trong tấm thân cổ tích cũng lọt thỏm trong lòng cái sofa ấy.
Cha ông là một nhân vật lịch sử, gia đình ông là danh giá, đã từng sống nhiều năm trong một căn biệt thự được nhà nước cấp, được làm chủ và đã bán. Cái dòng dõi gia thế ấy, những nhân vật ấy, ngôi nhà xưa ấy cùng với những gì còn lại của gia tộc mà còn thì có thể tạo lập một bảo tàng.
Nhưng bây giờ chỉ còn lại ông. Nhà bán xong, mua một căn hộ mới, dọn nhà đi có thể mang theo một số tiền lớn, nhưng không thể mang theo một lịch sử.
Những kỷ niệm cũ, những phần đời buồn vui, lối mòn lên xuống, góc nhìn qua cánh cửa sổ chênh chếch sang bên kia đường, nơi có những gốc cây già ám vào tâm khảm suốt mấy chục năm, ông mang đi bằng cách nào?
Nhưng không thể khác.
Nơi ở mới bao giờ lúc đầu cũng chỉ là một “khoảng trống” kể cả khi đã được sắp đặt xong đồ nội thất, nó chỉ được lấp đầy dần qua thời gian. Nó mới là một phần xác bao bọc, nó chỉ ấm lên khi có phần hồn của đời người diễn ra sau đó.
Do vậy, đôi khi với nhiều người, giữa một không gian mới mẻ nhưng còn nguội lạnh thường cảm thấy rất cô đơn.
Như chui vào một cái xe hơi mới vẫn còn mùi da, một ngôi nhà cũng vậy, cái mùi sơn phảng phất thật khó chịu, khi chưa có mùi người.
Và dường như có những khi không được lại thành là được. Khi không may lại thành là may.
Cha mẹ tôi không có một ngôi nhà nguyên vẹn để lại, chỉ có một phần của một ngôi nhà, và cũng may, nó cũng không lớn để dẫn đến những hệ luỵ thông thường như nhiều gia sản thừa kế khác, nó còn nguyên.
Không lớn, và cũ. Nhưng quan trọng hơn là trong đó gói trọn cái lịch sử của một phần đời không chỉ của một thế hệ, với đầy đủ những chứng vật đời người.
Cái vết nước trà loang ố trên sàn không còn chỉ là chuyện nhỏ, vết vẹt mòn của bậc cầu thang cũng thế, tường nhà cũng đã được sơn lại rồi, cũng nhiều thứ mới, niềm hoài cảm sên sến cũng chả mấy thích thú nữa, còn đầy ra những chuyện phải làm.
Nghĩa là tâm thế mới, tình cảm mới, cái nhìn mới để trở về trong ngôi nhà cũ. Thế mà sao không lạ, không khó chịu, không cảm thấy xa vời, mấy chục năm lúc đi lúc về năm một mà cứ như đi về hàng ngày, bình thản mà sống với nó.
Khi làm một căn phòng có tính “lưu niệm” trong nhà, dù không muốn và không bị gò vào những ước lệ thông thường, trên cái nền rất mới, có cả những sắp đặt và phá cách, mà sao vẫn ra hồn cốt cũ.
Tinh thần và linh hồn nơi chốn được tạo ra từ những mối liên hệ bản chất, có tính gắn bó như máu thịt của người và vật, cái phần đời đã sống, đã diễn ra ở đó tạo ra một thần khí bao phủ khắp nơi ăn chốn ở, bám chặt vào những ngóc ngách nhất sẽ chả bao giờ mất đi đâu, dù ta có xoay chuyển đồ vật, hoặc chả làm gì cả, dù đi đi về về thế nào thì ở đấy nó vẫn cứ là cái không gian muôn thuở. Thế nhưng cũng vẫn là nó, những chứng vật kia, lối sống cũ kỹ, niềm hoài cảm lúc nào cũng rưng rưng trong lòng mà dịch chuyển đến một nơi chốn khác, thì không bao giờ còn là chúng nữa.
Buổi lễ tưởng niệm 100 năm ngày sinh người cha đã khuất dù chật chội, chen chúc đứng ngồi, dù có những lời thắc mắc sao không mang đến một chỗ nào khang trang, rộng rãi và do một tổ chức quan trọng thực hiện cho tầm cỡ hơn, thì vẫn phải diễn ra ở đấy, nơi mà tất cả những gì là chứng vật, là dấu ấn của một đời người đã được sinh ra, khuân vác chúng đi đâu thì chúng chỉ còn là những vật trưng bày không hồn vía.
Và thật may, đã có ngày tôi phải đóng gói tất cả vào một cái vali mang đi trong cuộc di chuyển, nhưng đã có ngày tôi lại được mang chúng trở về, để rồi hôm nay, chúng làm hiện ra cả một phần đời còn nguyên vẹn.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 56-57